2310 Transceivery SSB_2.pdf
(
484 KB
)
Pobierz
77832320 UNPDF
Projekty AVT
T
ransceivery SSB
część 2
W poprzednim numerze zostało już wyjaś−
nione, co to jest transceiver, a także, przy
okazji, przedstawiono niezbędne wiado−
mości o technice jednowstęgowej SSB.
Dla tych, którzy nie czytali tego numeru
EdW i nie mieli do czynienia z transceivera−
mi SSB należy podać, że będzie mowa o u−
rządzeniu nadawczo−odbiorczym, przy po−
mocy którego można z wykorzystaniem fal
radiowych prowadzić łączności techniką je−
dnowstęgową w podstawowym pasmie a−
matorskim fal krótkich.
Warto wiedzieć, że choć w kraju nie pro−
dukuje się takich urządzeń masowo, to są
one do nabycia (zarówno na pasmo KF jak i
UKF) w wielu firmach zajmujących się spro−
wadzaniem sprzętu radiokomunikacyjnego.
Do najbardziej znanych producentów takie−
go sprzętu, którzy co roku starają się wypu−
szczać na rynek nowy model (nieraz kilka),
należą firmy japońskie: Kenwood, Yaesu, I−
com, Alinco. Urządzenia te są niestety bar−
dzo skomplikowane i nie tanie.
Wszystkim, którym zależy na urucho−
mieniu się w popularnym pasmie 80m e−
misją jednowstęgową, z niewielką mocą,
na własnoręcznie wykonanym, prostym u−
rządzeniu − z przyjemnością polecamy u−
kład opisany poniżej. Sądzić należy, że za
konstruowanie tego urządzenia wezmą się
zarówno młodzi radioamatorzy jak i ci, któ−
rzy mają już sprzęt większej mocy, a chcie−
liby mieć urządzenie niewielkich wymia−
rów, takie, aby można było popracować
np. podczas urlopu czy wakacji.
Jeszcze jedno, bodaj najważniejsze (dla
mniej wtajemniczonych): używanie takich
urządzeń, pomimo że charakteryzują się
one niewielką mocą, musi być poprzedzo−
ne uzyskaniem licencji krótkofalarskiej ka−
tegorii I. Z tego względu na początku pole−
camy wykonać układ ograniczony do częś−
ci odbiorczej, a dopiero po osłuchaniu się
na pasmie i zdobyciu licencji − uzupełnienie
elementów wchodzących w skład części
nadawczej. Niezbędne informacje na te−
mat zasad składania egzaminów na upra−
wniienia operatorskie − ABC początkujące−
go krótkofalowca − zostały zamieszczone
m.in. w miesięczniku Świat Radio 3/98.
Jeżeli jednak ktoś będzie chciał wypró−
bować stronę nadawczą urządzenia nie
mając jeszcze do tego uprawnień − może
to uczynić pod okiem doświadczonego
krótkofalowca w jakimś klubie łączności, o−
czywiście wyposażonym w antenę na pas−
mo 80m.
Chodziło autorowi o uzyskanie prostego
transceivera SSB w zakresie częstotliwoś−
ci 3,5...3,8MHz o parametrach zbliżonych
do wspomnianego Bartka.
Schemat blokowy urządzenia przedsta−
wiono na rysunku 1. Widać tutaj duże po−
dobieństwo do przedstawionej miesiąc te−
mu struktury transceivera Atlas czy do opi−
sywanego w Radioelektroniku 4−5/82 mini−
transceivera Bartek.
Podstawowa różnica w stosunku do
tamtych układów polega na zastosowaniu
w pośredniej częstotliwości filtru kwarco−
wego w układzie drabinkowym, zestawio−
nego z czterech rezonatorów o
identycznych częstotliwościach i zamiast
dwóch nie produkowanych już układów
scalonych UL1242 (TBA 120S) − nowo−
czesnych układów scalonych NE612 firmy
Philips, wykorzystywanych już w kilku u−
kładach AVT.
Dla przypomnienia podajemy, że układy
te zawierają wewnątrz struktury mieszacz i
generator. Napięcie zasilania NE612 może
zawierać się w granicach 4,5...9V, zaś mak−
symalna częstotliwość pracy tych układów
przekracza 500MHz (minimalna częstotli−
wość pracy wewnętrznego oscylatora wy−
nosi około 200MHz). Są to parametry na ty−
le zachęcające, że można w przyszłości po−
kusić się o konstrukcję urządzenia SSB na
wyższe pasmo KF, a nawet na UKF, po za−
stosowaniu m.in. stabilnego układu gene−
ratora przestrajanego.
Podstawową cechą przedstawionego
układu blokowego jest wspólne wykorzy−
stanie podczas odbioru oraz nadawania
Opis układu
Przedstawiony w tej części artykułu o−
pis wykonania minitransceivera o nazwie
Antek jest kontynuacją wersji minitranscei−
vera Bartek zaprojektowanej i wykonanej
po raz pierwszy przez autora około 20 lat
temu.
Przystępując do projektowania transcei−
vera autor postawił sobie zadanie, aby wy−
konać bardzo proste urządzenie nadawczo−
odbiorcze niewielkich wymiarów z wyko−
rzystaniem dostępnych elementów, mini−
malizując liczbę nawijanych cewek oraz eli−
minując stosowania drogiego filtru kwarco−
wego SSB.
12
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 10/98
Projekty AVT
Rys. 1
mieszaczy/modulatorów NE612, filtru
SSB, generatora VFO oraz generatora
BFO, a także antenowego filtru dolnoprze−
pustowego i przełącznika w.cz. do zamiany
sygnałów VFO i BFO.
Schemat elektryczny minitransceivera
Antek przedstawiono na rysunku 2. Wyko−
rzystano w nim wiele rozwiązań sprawdzo−
nych w opisywanych przez autora kitach
AVT−157, AVT−357, AVT−2196.
Poniżej podamy w skróconej formie
drogę sygnału w czasie odbioru, a na−
stępnie przy nadawaniu.
Na drugie wejście mieszacza jest kiero−
wany sygnał z przestrajanego generatora
VFO o częstotliwości w zakresie 9,5−
9,8MHz. Sygnał wyjściowy z układu scalo−
nego, będący różnicą obydwu składowych,
poprzez filtr SSB o częstotliwości środko−
wej około 6MHz, jest podany na kolejny u−
kład NE612, pracujący podczas odbioru ja−
ko wzmacniacz p.cz. i detektor SSB. Za−
miast gotowego filtru SSB (niestety dro−
giego i trudnego do zdobycia) zastosowa−
no filtr kwarcowy w układzie drabinkowym
zestawiony z rezonatorów o częstotliwości
6MHz. Pasmo przenoszenia takiego filtru
(przy zastosowaniu czterech typowych re−
zonatorów 6MHz bez dobierania) i konden−
satorów po 33pF wynosi około 2kHz (przy
−3dB).
Na drugie wejście detektora US3 jest
podawany sygnał z generatora BFO o
częstotliwości 5,9998MHz. Sygnał wy−
jściowy, będący różnicą doprowadzonych
częstotliwości składowych, jest podawany
na przedwzmacniacz małej częstotliwości
US4 − 741 i dalej, poprzez potencjometr si−
ły głosu R29, do wzmacniacza końcowego
LM386, a następnie do głośnika lub słu−
chawek. Kształtowanie charakterystyki
sygnału m.cz. w zakresie 0,3−3kHz zape−
wniają elementy RC na wejściu układu
wzmacniacza operacyjnego (R23 C54 C55
R24) oraz w pętli sprzężenia zwrotnego
(R27 C58). Kondensator C60 dołączony do
układu LM386 ustala maksymalne wzmoc−
nienie m.cz. i powinien być dobrany indy−
widualnie podczas uruchamiania urządze−
nia w taki sposób, aby nie następowało
sprzężenie m.cz. podczas ustawienia po−
krętła regulacji siły głosu w skrajne prawe
położenie.
Ważnymi elementami minitransceivera,
obok wspomnianego wcześniej filtru je−
dnowstęgowego, są generatory VFO i
BFO, bowiem one decydują nie tylko o za−
kresie częstotliwości pracy układu, ale tak−
że o jakości sygnału SSB (odbieranego i na−
dawanego).
Do zasilania układów scalonych US2 i
US3 wykorzystano napięcie 5V pocho−
dzące ze stabilizarora US6, zaś do zasilania
generatorów − napięcie 9V otrzymane z u−
kałdu scalonego US7. Dodatkowy stabiliza−
tor napięcia 5V (opcja US8) jest zaplanowa−
ny jako zasilacz programowanej skali cyfro−
wej umożliwiającej wyświetlenie wartości
częstotliwości pracy minitransceivera.
Generator VFO jest jednym z układów
trudniejszych w realizacji z powodu konie−
czności zapewnienia dużej stabilności
częstotliwości, która − jak wiemy − jest je−
dnym z podstawowych warunków popra−
wnej pracy emisją SSB: odstrojenie sygna−
łu o kilkaset Hz spowoduje zauważalną nie−
czytelność sygnału. Częstotliwość pracy
generatora VFO zależy od zakresu pracy
transceivera. Dla planowanego zakresu
Odbiór
Podczas odbioru odfiltrowany sygnał z
anteny za pośrednictwem trójsekcyjnego
filtru dolnoprzepustowego L1...L3 oraz
dwuobwodowego filru pasmowoprzepu−
stowego L4...L6 jest podawany na pier−
wsze wejście mieszacza US2−NE612. Filtr
dolnoprzepustowy, wykorzystywany za−
zwyczaj tylko podczas nadawania, zmniej−
sza także poziom sygnałów wejściowych
odbiornika o częstotliwościach powyżej
5MHz. Filtr pasmowoprzepustowy o za−
kresie pracy 3,5 do 3,8MHz jest dopaso−
wany od strony anteny za pośrednictwem
uzwojenia wtórnego L4. Ponieważ impe−
dancje wejściowa układów NE612 wynosi
około 1,5k
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 10/98
13
, można było podać sygnał
wejściowy bezpośrednio z uzwojenia L6
tego filtru.
Projekty AVT
14
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 10/98
Projekty AVT
pasma 80m (3,5−3,8MHz) powinna to być
wartość mieszcząca się w zakresie 9,5−
9,8MHz. Łatwo zauważyć, że przy miesza−
niu sumacyjnym, przy zastosowaniu
częstotliwości VFO 8,0−8,35MHz, można
w prezentowanym układzie uzyskać pas−
mo 20m, czyli zakres 14,0−14,35MHz
(USB). W naszym minitransceiverze zasto−
sowano bardzo uproszczony układ VFO
wykonany na dwóch tranzystorach T1, T2
(2xBC547). Tranzystor T1 pracuje w ukła−
dzie generatora Seilera, zaś T2 to typowy
wtórnik emiterowy spełniający rolę separa−
tora. Jako indukcyjność generatora wyko−
rzystano pierwotne uzwojenie filtru 7x7 o
numerze 204, które ma indukcyjność oko−
ło 1µH. Z jedną sekcją kondensatora
zmiennego typu ELTRA o pojemności oko−
ło 14pF i wartościami innych kondensato−
rów podanych na schemacie, VFO pokry−
wa wymagany zakres 9,5−9,8Hz jeszcze z
niewielkim zapasem. Ponieważ przekła−
dnia na osi kondensatora o przełożeniu wy−
noszącym 3:1 jest nieco za mała do precy−
zyjnego wstrojenia się na odbieraną stację,
warto zrezygnować z tej części pasma, na
której może nam mniej zależeć. Można na
przykład odpowiednio zmniejszyć pojem−
ność kondensatora zmiennego tak, aby o−
graniczyć zakres pracy do 3,65−3,8MHz,
czyli do części SSB pasma. Zmniejszenia
pojemności można dokonać przez rozgię−
cie rotora przy pomocy wkrętaka, którym
poprzez delikatne wsuwanie pomiędzy
płytki rotora kondensatora zwiększamy
odstęp pomiędzy płytkami, a tym samym
zmniejszamy wypadkową pojemność kon−
densatora zmiennego. W takim przypadku
jednemu obrotowi osi kondensatora
będzie odpowiadała zmiana częstotliwości
50kHz, tak więc trzy obroty dadzą 150kHz,
co będzie łatwe do zapamiętania, ponie−
waż można dokładnie ustawić przestraja−
nie VFO, aby przy wkręconym rotorze za−
znaczyć początek, pasma czyli 3,65MHz,
po pierwszym obrocie 3,7MHz, a po na−
stępnym obrocie 3,75MHz i w drugim
skrajnym położeniu, czyli przy wykręco−
nym rotorze, 3,8MHz.
W jednym z kolejnych numerów EdW
zostanie przedstawiona skala częstotliwoś−
ci i wtedy takie kombinacje mechaniczne
nie będą potrzebne, tym niemniej może
ktoś z czytelników z nich skorzysta.
Generator BFO, jak już podawaliśmy,
jest także podwójnie wykorzystywany, a
konkretnie: do odbioru jako dodatkowy u−
kład do demodulacji sygnału SSB i jako ge−
nerator fali nośnej podczas nadawania. W
tym przypadku wystarczył układ z jednym
tranzystorem T3 − BC547, w którym w
pętlę dodatniego sprzężenia zwrotnego
włączono piąty rezonator kwarcowy X5 o i−
dentycznej częstotliwości, jak w filtrze dra−
binkowym. Poprzez włączenie w szereg z
rezonatorem cewki L8 (w rozwiązaniu mo−
delowym jest nią dławik o indukcyjności
10µH) uzyskano obniżenie częstotliwości
rezonatora o 200Hz, czyli w konsekwencji
uzyskano częstotliwość BFO o wartości
5,9998MHz. Chodziło tutaj o przesunięcie
częstotliwości nośnej na lewe dolne zbo−
cze charakterystyki filtru kwarcowego w
celu uzyskania górnej wstęgi bocznej
(USB). Chcąc przesunąć częstotliwość
BFO na górne zbocze charakterystyki filtru,
w celu uzyskania dolnej wstęgi bocznej,
należy w miejsce dławika wstawić trymer
o pojemności około 20pF.
Po omówienu układów generatorów −
wypada wspomnieć o przełączniku w.cz.,
czyli takim elemencie, który służy do za−
miany doprowadzeń sygnałów generato−
rów. Chodzi o to, aby podczas odbioru do
układu US1 dochodził sygnał VFO, zaś do
US2 sygnał BFO, a podczas nadawania −
było odwrotnie (do US1 dochodził BFO a
do US2−VFO).
W rozwiązaniu modelowym posłużono
się przełącznikiem mechanicznym w po−
staci miniaturowego przekaźnika. Lepiej
byłoby wykorzystać przełącznik elektroni−
czny, ponieważ − przy odpowiedniej kon−
strukcji − może on zapewnić lepszą sepa−
rację sygnałów od przekaźnika. Ten ostatni
− ze względu na pojemności międzystyko−
we − nie jest idealnym elementem z pun−
ktu widzenia w.cz.
Do styków przełączających przekaźnika
są doprowadzone sygnały z generatorów
poprzez dzielniki rezystorowe zapewniaj−
ące poziomy napięć w.cz. w granicach
300mV, jako wejściowe wartości optymal−
ne układów NE612.
nału m.cz. jest regulowany za pośredni−
ctwem potencjometru montażowego R1.
W momencie pojawienia się sygnału aku−
stycznego na wyjściu modulatora (nóżka 5)
pojawia się fala nośna. Do równoważenia
modulatora przewidziano potencjometr
montażowy R10 włączony w szereg z rezy−
storami ograniczającymi R8 R11. Rezystor
R9 służy do zachwiania równowagi modu−
latora z chwilą zwarcia jego wolnej koń−
cówki do masy. W konsekwencji wywołu−
je to pojawienie się fali nośnej na wyjściu
modulatora. Fakt ten jest wykorzystywany
podczas strojenia nadajnika oraz do pracy
telegrafią (CW).
Kierunek przebiegu sygnału w.cz. nadaj−
nika jest taki sam, jak przy odbiorze. Sygnał
DSB z wyjścia modulatora jest podany na
filtr kwarcowy, na wyjściu którego pojawia
się górna wstęga boczna (przy założonym
mieszaniu różnicowym).
Oczywiście na wyjściu US3 występuje
suma i różnica częstotliwości składowych
doprowadzonych do jego wejść, jak w każ−
dym mieszaczu. Po wzmocnieniu sygnału
w układzie z tranzystorem T4 znajdujący się
w obwodzie kolektora filtr dwuobwodowy
L11...L9 zestrojony na wymagane pasmo
3,5−3,8MHz (identyczny jak w odbiorniku)
ustala właściwy zakres pracy i wstęgę.
Obok filtracji sygnałów niepożądanych
jednym z najważniejszych parametrów
wzmacniacza nadajnika SSB jest jego linio−
wość. Niewielki poziom wyjściowego syg−
nału SSB (kilkaset mV na L9) zmusił do sto−
sowania dwustopniowego układu wzmac−
niacza. Tranzystor T5 pełni funkcję drivera i
przy zastosowaniu popularnego tranzysto−
ra BC211 zapewnia około 200mW mocy.
Rezystory R38 i R36 wprowadzają niewiel−
kie ujemne sprzężenie zwrotne wpływaj−
ące pozytywnie na liniowość układu. Dopa−
sowanie drivera do wzmacniacza mocy
zrealizowano za pośrednictwem transfor−
matora bifilarnego TR2.
W stopniu końcowym mocy użyto tran−
zystora MOSFET typu IRF520, który, choć
bywa stosowany w przetwornicach i
wzmacniaczach m.cz., tutaj spełnił dosko−
nale swoją rolę zapewniając moc wy−
jściową nadajnika około 2W praktycznie
bez zniekształceń. Oczywiście poprawną
pracę układu osiągnięto poprzez ustawie−
nie właściwego punktu pracy stopnia za
pośrednictwem potencjometru montażo−
wego R33. Dopasowanie obwodu drenu
tranzystora do dolnoprzepustowego filtru
antenowego zapewniono poprzez bifilrany
transformator TR1, który ma co prawda
taką samą konstrukcję, jak TR2, jednak jest
włączony w przeciwnym kierunku, to zna−
czy wpływa na podwyższenie impedancji
wyjściowej.
Nadawanie
Przekaźniki PZ1 i PZ2 przełączają u−
rządzenie z odbioru na nadawanie z chwilą
naciśnięcia przycisku PTT przy mikrofonie
(podanie napięcia 12V na cewki przekaźni−
ków). PZ1/A służy do przełączania anteny z
filtru dwuobwodowego na stopień końco−
wy w.cz., zaś PZ1/B − do podawania napię−
cia na układy odbiornika i nadajnika. Oby−
dwie sekcje PZ2 są wykorzystane do prze−
łączania sygnałów VFO i BFO (zamieniają
je miejscami, doprowadzając do nóżek 6 u−
kładów NE612). Użyto tutaj dwóch prze−
kaźników na 12V typu RA12WN−K.
Podczas nadawania sygnał ze wzmac−
niacza mikrofonowego US1 jest podawany
poprzez dwójnik C7 R7 na pierwsze wej−
ście modulatora US1, zaś sygnał generato−
ra fali nośnej BFO − na drugie wejście tego
układu. Wzmacniacz mikrofonowy jest
zrealizowany na układzie operacyjnym 741
w identyczny sposób, jak przedwzmac−
niacz odbiornika. Również i w tym przypad−
ku dwójnik R4 C9 służy do obniżenia
wzmocnienia powyżej 3kHz. Poziom syg−
Andrzej Janeczek SP5AHT
c.d. w następnym numerze
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 10/98
15
Plik z chomika:
diabolic
Inne pliki z tego folderu:
PMPO.pdf
(45 KB)
Odbiornik CB.pdf
(389 KB)
Mininadajnik CB.pdf
(175 KB)
Impulsowy ściemniacz dużej mocy.pdf
(126 KB)
Ilumofonia.pdf
(2032 KB)
Inne foldery tego chomika:
- Filmy - Stephen King
Pliki dostępne do 21.01.2024
Pliki dostępne do 27.02.2021
!!!Car ChipTuningTools!!!
!Duke Nukem Forever▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin