Socjologia jest jedną z gałęzi społecznych zbioru dyscyplin naukowych , które badają naturę ludzkiego zachowania i związków między ludzkich , oraz ich rezultaty .
Podstawowymi założeniami jest myśl , że egzystencja ludzka jest egzystencją społeczną .
Socjologia przedstawia , więc ogólny pogląd na warunki ludzkiego bytowania.
dynamiki społecznej . Comte uważał , że te czynniki zespalają społeczeństwo i decydują o przemianach .Chociaż specyficzne poglądy Comte’a nie mają już tak znaczącej roli to jednak miały wpływ na następujących myślicieli społecznych:
Herbert Spencer (1820-1903)
Rozwinął dzieło tego pierwszego .Porównując społeczeństwo do ORGANIZMU a
elementy kultury są biernie przyjmowane .Co jednak nie jest prawdą , ponieważ kultura
jest wartością samą w sobie a nie rzeczą .Pod pewnymi względami Spencer był prekursorem
myśli socjologicznej –STRUKTURALISTYCZNO- FUNKCJONALISTYCZNEJ, której
podstawowym założeniem jest stwierdzenie , że można wyjaśnić różne zjawiska ,
szczególnie struktury społeczne , w kategoriach konsekwencji ich istnienia (funkcji) .
Na przykład antropolog B.Malinowski wyjaśnia praktykowanie magii przez wyspiarzy triobriandzkich w kategoriach poczucia władzy nad czynnościami, które są tyleż ważne co niepewne , jak choćby łowienie ryb na pełnym morzu w odróżnieniu od łowienia na stosunkowo bezpiecznej lagunie .Jednym ze składników ujęcia tej myśli socjologicznej jest pojęcie systemu , czyli założenia , że różne elementy społeczeństwa są związane z sobą w taki
sposób , że zmiana w jednym prowadzi do zmian w innych .
Karol Marks (1818-1883)
Jego poglądy stały się fundamentem socjologicznej „szkoły konfliktu”. Ujmował historię świata w kategoriach walki klas:ziemian przeciwko chłopom ,właścicieli niewolników przeciwko niewolnikom .Pogląd ten nazywamy MATERIALIZMEM DIALEKTYCZNYM
zakładając ,że nowo powstałe struktury będą doskonalsze od starszych ,bardziej represyjnych Z tej przyczyny Marks nie widział w konflikcie zła , lecz postęp.
Wpływ Marksa na socjologię jest odczuwalny do tej pory .
Emil Durkheim (1858—1917)
Według Durkheima podmiotem społecznym jest cała społeczność (świadomość zbiorowa).
A przejawy życia społecznego na przykład : moda , sposób ubierania stanowią o koncepcji faktu społecznego.
Durkheim uważał ,że ludzie wkomponowują ograniczające wpływy społeczne we własną tożsamość i tym samym przekształcają „kontrolę społeczną” w „samokontrolę”.
Max Weber (1864-1920)
Główną dziedziną badań Webera były działania społeczne (wartości , przekonania , postawy kierujące ludzkim zachowaniem ) poprzez zrozumienie i wgląd . Stworzył metodologię zwaną
VERSTECHEN (rozumienie) .
Jego kolejną innowacją było stworzenie koncepcji TYPU IDEALNEGO czyli zachowania totalnie racjonalnego (przewidywalnego) .Badania Webera przyczyniły się również do zrozumienia roli kultury i struktury społecznej w teologii .
George Simmel 1858-1918)
Prace tego ostatniego doprowadziły do badań nad typami społecznymi .Jego szczegółowa analiza „obcego” uchwyciła wszystkie subtelności dotyczące tej roli społecznej .
Według Simmla „obcy” tylko częściowo angażuje się w życie społeczne , nie potrafi jednak dostosować i zintegrować się z grupą .
METODY BADAŃ
W przypadku świata naturalnego mamy na niego ograniczony wpływ .W naturze oraz kulturze panuje porządek .Wydarzenia poprzedzają określone skutki.
Wiedzę o świecie można uzyskać dzięki obiektywnej i systematycznej obserwacji .Każde zjawisko ma bowiem swoją przyczynę .
Prawdę naukową potwierdzamy EMPIRYCZNIE a sama metoda ogranicza wpływ przekonań.
Nie mają one bowiem wpływu na proces badawczy natomiast mogą mieć wpływ na wybór problematyki (np. ciążenie w kierunku sztuki) .
Wartość socjologii zależy nie tylko od teorii wyjaśniającej związki międzyludzkie , lecz także od sposobu w jaki owe teorie przystają do tego co dzieje się na świecie . Wiedza socjologiczna zależy od naukowo zebranych dowodów za pomocą zbioru powszechnie aprobowanych reguł postępowania zwanych metodologią ,która nadaje kierunek badaniom i umożliwia innym zweryfikowanie ich rezultatów.
Prowadzenie badań socjologicznych łączy się z wieloma problemami .
Od strony technicznej badacz musi być pewien rzetelności wykorzystywanych pomiarów , które powinny przynosić spójne rezultaty w kolejnych badaniach . Należy , także brać pod uwagę trafność pomiarów , czyli stopień w jakim pomiary odzwierciedlają badaną rzeczywistość .Od strony praktycznej badacz ma często problemy z nakłonieniem ludzi do współpracy a same badania zmieniają niekiedy badane zachowanie. Ludzie są świadomi samych siebie i swoich działań : badania mogą zmieniać obydwa czynniki jednocześnie lub odwrotnie co sprawia , że zachowanie ludzkie jest znacznie trudniejsze do przewidzenia .
Samo prowadzenie badań socjologicznych stwarza problemy etyczne a nawet polityczne .
Każdy badacz musi brać je pod uwagę kiedy przeprowadza swój program badawczy ,dlatego ustalone zostały normy stanowiące zestaw podstawowych założeń postępowania etycznego do których stosują się socjologowie .
NA PROCES BADAWCZY SKŁADA SIĘ:
1.zdefiniowanie problemu
Pierwszym krokiem podejmowanym w badaniach jest wybór właściwego problemu , oraz jego staranne zdefiniowanie w sposób , który zapewni badanie naukowe w ujęciu socjologicznym.
2.literatura
Zapoznając się z literaturą , badacz , może sformułować teoretyczną koncepcję problemu , która połączy ten problem z istniejącymi teoriami i badaniami socjologicznymi.
3.formułowanie
Badaną kwestie należy sformułować w taki sposób aby można było na nią odpowiedzieć (hipoteza).Innymi słowy badacz formułuje definicję operacyjną najważniejszych pojęć .
4. zbieranie i analiza danych (proces empiryczny)
Jakość projektu badawczego zależy od jakości zebranych danych . Zebrane na początku dane należy zachować , aby można było je było wykorzystać do sprawdzenia kwestii , jakie mogą się pojawić w późniejszych etapach badania . Informacje należy analizować w taki sposób , aby wnioski nie zostały poddane weryfikacji , sama zaś analiza pozwala na potwierdzenie, odrzucenie lub modyfikowanie pierwotnej hipotezy.
5.wnioski
Po potwierdzeniu lub odrzuceniu pierwotnej hipotezy ,badacz może wyciągnąć wnioski dotyczące szerszych kwestii związanych z badaniami : koncepcji teoretycznych lub względów praktycznych , które zainspirowały projekt. Badacz , może przyczynić się do rozwoju wiedzy , zakwestionować wiarygodność wcześniejszych badań bądź zmodyfikować to co wcześniej uważano za prawdę .Proces badawczy ,może doprowadzić do nowych pytań ,na które trzeba odpowiedzieć w następnych badaniach.
NARZĘDZIA NAUKI
Teoria –jest systematycznym sposobem wyjaśniania związków pomiędzy dwoma lub więcej zjawiskami .Bada czy jedno wpływa na drugie czy też nie.
Prawo niezmiennych rezultatów-zaczynamy studiować ekonomię a kończymy socjologię
Teorie i badania socjologiczne nie są odrębnymi obszarami . Teoria nie tylko pomaga w wyborze metody .Nie mając teorii badacz nie może dokonać wyboru spośród wielości zmiennych , które chce przestudiować i metod z których chce skorzystać .
Np. jeśli socjolog bada w jaki sposób konflikty rodzinne, mogą prowadzić do rozwodów powinien wybrać metodologię , która pozwoli badanym opisać ich rozumienie konfliktu i to w jaki sposób doprowadził on do rozwodu .
Teoria jest niezbędna do badań , ale bez badań jest bezużyteczna . Związki między zmiennymi sugerowane przez teorię muszą zostać sprawdzone aby ustalić ich rzeczywiste istnienie
Siła teorii socjologicznej polega więc na jej zdolności do określenia związków między zmiennymi oraz możliwości znalezienia dowodów na poparcie twierdzeń .
Podsumowując teoria i metody badań są niezwykle istotne dla nauki socjologicznej i jej pokrewnych .
PODSTAWOWE METODY BADAWCZE
Metody badawcze odnoszą się do rzeczywistych sposobów zbierania przez badacza danych .
- obserwacje (zew. i wew. jakiegoś obiektu) – badanie obserwacyjne , które polega na studiowaniu działań jednostek lub grup społecznych prze intensywne przyglądanie się im : np. interakcję rodzic –dziecko można badać w domu (eksperyment terenowy) lub w środowisku badawczym ( eksperyment labotaryjny ). Umożliwia to badającemu dogłębny opis działań i procesów społecznych i właściwych im związków przyczynowo - skutkowych .Wyróżnia się obserwacje:
· zewnętrzne - polegają na nie wtapianiu się w określoną grupę społeczną , za pomocą obserwacji zewnętrznej można badać tylko to co odbywa się na forum publicznym, wszystkie tajne zebrania ,planowania , ceremonie inicjacyjne są niedostępne dla badacza wykorzystującego tylko obserwację zewnętrzną .
· wewnętrzne- obserwator staje się częścią określonej grupy i jest aktywnym uczestnikiem sytuacji zachodzących w badanych grupach. Negatywne skutki obserwacji uczestniczącej to ,że w pewnym momencie badacz może stać się raczej uczestnikiem niż obserwatorem i straci on swoją neutralność .
Klasycznym studium na temat obserwacji społecznej jest dzieło Foote’a Whyte’a pt:
„Społeczeństwo z rogu ulicy”.
- eksperyment - zbieranie danych w kontrolowanych warunkach w celu stwierdzenia czy istnieje zależność przyczynowo-skutkowa między występującymi w danej sytuacji zmiennymi.
Sama metoda eksperymentalna wymaga istnienia grupy eksperymentalnej będącej przedmiotem badań i grupy kontrolnej nie podanej badaniu.
Pomiary przeprowadzone w obu grupach przed i po wprowadzeniu zmiennej eksperymentalnej porównuje się w celu stwierdzenia wpływu bądź braku .zmiennej eksperymentalnej .Jednak uchwycenie tych wszystkich zmiennych ważnych dla wielu problemów socjologicznych w sztucznym otoczeniu jest niemal niemożliwe .
Kolejnym ograniczeniem metody eksperymentalnej jest EFEKT HAWTHORNE – osoby , które są przedmiotami badań mają założenia co do natury badań i założenia te wpływają na ich zachowanie .Socjologowie odkryli ,że niezależnie od tego czy wprowadza się czynniki pozytywne lub negatywne to wydajność np. grupy pracowniczej zwiększa się już poprzez samo zwrócenie na nią uwagi , co sprawia że staje ona zwarta i silna oraz wzrastają jej morale .
- wywiady
Wywiad jest najbardziej rozpowszechnioną metodą badań używaną przez socjologów .
Wywiady przeprowadza w celu uzyskania informacji na temat postaw społecznych , wartości zachowań oraz na postrzeganiu sytuacji i wydarzeń lub badania między faktami np. czy młodzi ludzie ,którzy uważają się za osoby religijne w mniejszym stopniu popierają karę śmierci niż ci dla których religia nie ma większego znaczenia .
Wyróżnia się wywiady :
· swobodny ( bez spisu pytań) – analiza wywiadów swobodnych ,może mieć charakter obiektywny i subiektywny. Choć jest ona niezwykle ,trudna to jednak stanowi bogate źródło istotnych informacji na ważne tematy
· kwestionariusz (wybór z pośród różnych odpowiedzi) – dzieli się na:
- wywiad zamknięty ( wywiad o pytaniach zamkniętych )
- wywiad otwarty ( respondenci proszeni są o odpowiedzi własnymi słowami na pytania ogólne)
Wywiady otwarte są pod wieloma względami podobne do wywiadów zamkniętych .
· telefoniczny – wywiady przeprowadzane za pomocą stają się powszechnym narzędziem
badań socjologicznych , zapewniający szybki , wydajny sposób dotarcia do dużej ,
zróżnicowanej i niekiedy rozproszonej populacji.
RODZAJE POZNAŃ W SOCJOLOGII
- poznanie filozoficzno- teologiczne (Pismo Święte)
- poznanie pozytywne (empirycznie weryfikowane czyli odnosi się do konkretnego faktu)
- poznanie zdrowo - rozsądkowe ( operuje pojęciami i nie widzi związków kulturalnych. )
W prowadzonych badaniach niektóre zmienne wpływają na inne . Są to zmienne niezależne , które poddawane są wpływom zmiennych zależnych , np. badanie znaczenia pozycji w klasie społecznej na sposób wychowania dzieci gdzie pozycja społeczna jest zmienną niezależną , natomiast sposób wychowania jest zmienną zależną .
Sam typ zmiennej zależy od roli jaką odgrywa w danym procesie badawczym .Celem tego procesu jest stwierdzenie czy istnieje związek pomiędzy obydwoma zmiennymi .
Ustalenie bowiem tej korelacji ( związku ) jest pierwszym krokiem na drodze do stwierdzenia czy jedna zmienna powoduje lub wpływa na drugą .Aby jednak stwierdzić istnienie związku przyczynowo – skutkowego trzeba określić jeszcze dwa warunki
- zmienna niezależna musi poprzedzać w czasie zmiennym zależną
- musi istnieć pewność , że nie istnieje trzecia zmienna ,związana dwoma zmiennymi i powodująca korelacją pozorną ( przypadkową )
KULTURA
Jest to świadome , społecznie przekazywane dziedzictwo wytworów materialnych i niematerialnych wartości , które to dziedzictwo pomaga członkom danego społeczeństwa radzić sobie z pojawiającymi się problemami .
Kultura dała ludziom lepszy i szybszy sposób przystosowania się do wszelkich zmian .Związek między kulturą a ludźmi ma charakter wzajemny ,bowiem to co najczęściej uważne jest za naturalne i oczywiste stanowi produkt określonej kultury .Pomimo ograniczeń ( prawo , które jest wynalazkiem kultury zabrania pewnych zachowań ) kultura sprzyja wolności wyzwalając jednostkę od ograniczających ją a wyznaczających z góry zachowań dyktowanych przez instynkt .Ludzie zmieniają działanie w zależności od sytuacji dokonują wyborów ,choć ich liczba może być ograniczona .Kultura ma charakter restryktywny , to jednak często pozwala na wybór spośród akceptowanych opcji np. styl ubierania.
Kultura wyzwala w społeczeństwie wyzwala w nas także od przymusu ciągłego odkrywania wszystkich niezbędnych aspektów życia społecznego . Niezliczone czynności jakie człowiek wykonuje codziennie a także nie zliczone wytwory materialne są produktami kultury i dzięki nim jest czas na rozwój ludzkiej kreatywności i odkrywczości .
SKŁADNIKI KULTURY
1. kultura materialna
Wszystkie dotykane , konkretne wytwory społeczństwa np. odkrycia archeologiczne .Obejmuje ona również tak różne obiekty jak telewizory , ubrania , pralki automatyczne . Bez względu na zachodzące zmiany składniki kultury materialnej są ważną częścią fizycznego środowiska społeczeństwa.
2. kultura niematerialna
Są to duchowe wytwory społeczeństwa przekazywanych przez pokolenia ,stanowiące ośrodek życia społecznego .
Na aspekt kultury niematerialnej składają się poglądy na temat świata , które są częścią kulturowego dziedzictwa wszystkich społeczeństw .Pojęcie wiedza odnosi do zbioru tych poglądów , które są oparte na wnioskach pochodzących z doświadczenia empirycznego , natomiast przekonania są poglądami nie popartymi wiedzą empiryczną w takim stopniu ,który umożliwiałby uznanie ich za niewątpliwie prawdziwe.
Według socjologów w życiu społecznym podstawowymi zasadami kultury niematerialnej są :
- wartości – są abstrakcyjnymi pojęciami mówiącymi o tym co społeczeństwo uważa za dobre ,słuszne i pożądane Wartości to nie tylko pojęcia abstrakcyjne , bowiem obdarzone są także ładunkiem emocjonalnym .( np. wolność i walka o nią ) .Wartości wcale nie muszą być statyczne np. obecnie młodzież zaczęła traktować wyższe wykształcenie jako środek zapewniający bezpieczeństwo finansowe , a nie sposób na rozwijanie głębszej filozofii życiowej ,
- normy – zachowanie człowieka jako jednostki społecznej jest poddane strukturze przepisów regulacji społecznych nakazujących odpowiednie zachowanie ludzi wobec siebie
Struktura norm społecznych dzieli się na:
· zwyczaje (rutynowe czynności życia codziennego , są to nawykowe działania np. budzenie się o tej samej porze)
· obyczaje (normy uważane za najistotniejsze dla funkcjonowania społeczeństwa i życia społecznego jako całości )
· tabu (są to obyczaje proskryptywne , czyli określające czego nie powinno się robić, bowiem naruszenie tabu pociąga za sobą sankcje np. uwięzienie , wygnanie ,śmierć)
· prawa ( normy ustanowione i wymuszone przez władze polityczne państwa )
- znaki –są one reprezentacyjnymi przedstawieniami zastępującymi coś innego niż one same
· znak naturalny – ma wewnętrzny związek z tym co przedstawia np. kiedy widzimy dym ,domyślamy się , że coś się pali
- symbole- (znaki konwencjonalne)nie mają naturalnego pochodzenia : są arbitralnie słusznymi przedstawieniami ( słowa , gesty ) , które zyskują znaczenie dzięki umowie .Weitman wykazał to na przykładzie flagi narodowej jako symbolu odzwierciedlającej wszystko co jest ważne dla społeczeństwa .Ludzie umierają w jej obronie , ale nie robią tego dla kawałka materiału.
- język – jest społecznie wytworzonym zbiorem znaczących symboli i najważniejszym aspektem kultury niematerialnej
- gesty – ludzie porozumiewają się również za pomocą gestów czyli ruchów ciała mających uzgodnione znaczenie.
Podsumowując gesty podobnie jak język mają znaczenie w konkretnym kontekście społecznym .Ludzie porozumiewają się w sposób werbalny ( za pomocą języka ) i niewerbalny ( za pomocą gestów).
W rzeczywistości proces porozumiewania się twarzą w twarz jest połączeniem znaków werbalnych i niewerbalnych .Takie połączenie prowadzi jednak czasem do niechcianych i nieoczekiwanych interpretacji znaczeń .
HIPOTEZA RELATYWIZMU JĘZYKOWEGO
Została sformułowana przez dwóch antropologów .Edwarda Sapira (1929) i Benjamina lee Whorfa (1956).
Według nich język danego społeczeństwa , kieruje uwagę członków ku niektórym aspektom świata , pomijając inne np. zjawisko pojmowania śniegu – u jednych społeczeństw ma tylko jedno określenie a u innych wiele )
Słownictwo i struktura gramatyczna języka determinują sposób w jaki członkowie społeczeństwa pojmują świat . Język pomaga myśleć i postrzegać świat w szczególny sposób ,ale nie może przeszkodzić w ujrzeniu innych aspektów rzeczywistości i w rozwijaniu innych sposobów myślenia np. narciarze , jeśli istnieje taka potrzeba potrafią rozróżnić rodzaje śniegu
RÓŻNORODNOŚĆ KULTUROWA
Te i inne formy kultury są różne w różnych społeczeństwach , a także w obrębie jednego społeczeństwa , szczególnie jeśli jest ono duże , złożone i współczesne .
Zjawiskiem takim są grupy subkulturowe .
Pojęcie subkultury odnoszono najczęściej do zjawisk składających się na kulturę młodzieżową , o jej specyfice decydowała cecha opozycyjności i spontaniczności do „kultury dorosłych” , czyli tej dominującej .
Kultura młodzieżowa ukształtowała się po I I wojnie światowej ,zasymilowała młodych ludzi dla , których ważniejsze i bardziej dostępne od świata instytucji okazywały się nieformalne grupy rówieśnicze np. gangi młodzieżowe , gangi motocyklowe , rockersi , grupy skinheadowskie popierające hasła skrajnie nacjonalistyczne , oraz punkowe z hasłami anarchistycznymi .
W każdej subkulturze istotną cechą była ...
zdzis5