Zasady, formy, środki i metody aktywności ruchowej adaptacyjnej, rekreacyjnej i treningu sportowego
Metoda (z gr. – droga postępowania) nauczania, to systematycznie stosowany sposób pracy nauczyciela z uczniami, umożliwiający osiągnięcie celów kształcenia, czyli zestaw czynności (środków wychowania fizycznego), które mają spowodować założone zmiany w osobowości uczniów.
Podział metod:
- Metody kształtowania cech motorycznych tj. ciągłą, powtórzeniową, zmienną, interwałową
- Metody nauczania ćwiczeń ruchowych tj. syntetyczną (nauczanie w całości), analityczną (nauczanie częściami), kompleksową (kombinowaną)
- Metody wychowania tj. m. wpływu osobistego, m. wpływu sytuacyjnego, m. wpływu społecznego, m. kierowania samowychowaniem
- Metody nauczania ćwiczeń ruchowych w zależności od charakteru i rodzaju postrzegania zmysłowego tj. m. oglądowe (wzrok), słownego ujęcia ruchu, oddziaływania sensorycznego z wyjątkiem analizatora wzrokowego (dotykowe, słuchowe w zakresie rytmu i tempa, równoważne, kinestetyczno - ruchowe), praktycznego działania
Metody stosowane przez nauczyciela wychowania fizycznego w procesie lekcyjnym wg. S.Strzyżewskiego
Metody
Granice stosowalności
Metody reproduktywne (odtwórcze)
Realizacja prostych zadań-ćwiczeń w sytuacjach gdy czynności motywujące są niepotrzebne albo inne odniosły zamierzonego skutku
Realizacja zadań ściśle określonych, raczej trudnych i złożonych
Realizacja zadań ścisłych poddających się stosunkowo łatwo zaprogramowaniu w postaci ścisłej instrukcji
Metody proaktywne (usamodzielniające)
Metoda zabawowa – naśladowcza (nauczyciel stwarza sytuację zadaniową polegającą na wywołaniu u dzieci potrzeby naśladowania określonego przedmiotu, zjawiska, którego istotą jest określony ruch, dzieci naśladują zjawisko wg własnego wyobrażenia i inwencji)
Realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci
Realizacja zabaw i gier ruchowych oraz mini gier
Realizacja półścisłych zadań ogólnorozwojowych głównie gimnastycznych (dla dzieci)
Samodzielne realizowanie programów usprawniania się
Metody kreatywne (twórcze)
Zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej
Zadania problemowe z zakresu różnych sfer kultury fizycznej
Metody prowadzenia zajęć wf oraz stymulowania samorzutnej działalności ruchowej dziecka (ucznia).
I. Metody twórcze – polegają na samodzielnym rozwiązywaniu zadań otwartych tj. takich które mają nieskończoną liczbę rozwiązań, nie podlegają schematom, nie wymagają pokazu, uczeń ma okazję do wyrażania się za pomocą ruchu, daje mu poczucie swobody i satysfakcję
II. Metody odtwórcze – polegają na posługiwaniu się pokazem lub naśladowania, bądź na odwoływaniu się do pamięci ćwiczącego, który wcześniej obserwował różne czynności
Metoda programowanego nauczania – nauczyciel daje uczniowi pozorną samodzielność w dochodzeniu do opanowania danej czynności, narzucając mu szczegółowy program dochodzenia do finalnego celu, uczeń podąża do celu małymi kroczkami , przyuczony do samokontroli; nauczyciel opracowuje program na zasadzie stopniowania trudności, objaśnianiu ćwiczeń, korygowaniu błędów, zachęcaniu, ocena jest stosowana jako element dopingujący ucznia do większego wysiłku, metoda rzadko stosowana ze względu na pracochłonność
Metody i formy intensyfikujące zajęcia ruchowe przez zastosowanie nowoczesnych rozwiązań organizacyjnych (metoda jest sposobem realizacji założonego celu, forma jest zewnętrznym kształtem, postacią)
Metody nauczania ruchu
Forma (z łac. - kształt)– oznacza organizacyjną stronę nauczania, wg Ulatowskiego czynniki i zabiegi determinujące organizacyjno-czasowo-przestrzenne, zewnętrzne warunki nauczania. Obejmuje zewnętrzne warunki nauczania tj. dobór uczniów, rodzaj zajęć oraz warunki miejsca i pracy .
Do najczęściej stosowanych form organizacyjnych procesu wychowania fizycznego zaliczyć można:
Ø lekcję wychowania fizycznego
Ø zajęcia o charakterze higieniczno – zdrowotnym, ćwiczenia śródlekcyjne, ćwiczenia śródwarsztatowe, przerwy międzylekcyjne, gimnastyka korektywna
Ø zajęcia rekreacyjne realizowane w toku zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych
Ø sportowe formy zajęć tj. SKS-y, obozy i kolonie lenie i zimowe
Organizacyjne formy stosowane w toku lekcji:
1. Forma frontalna – uczniowie ustawieni przodem do nauczyciela, wykonują ćwiczenia jednocześnie i z jednakowym natężeniem, nauczyciel określa tempo ćwiczeń i sposób ich wykonania; forma frontalna usprawnia organizację, zwiększa intensywność ćwiczeń, ogranicza jednak aktywność ruchową i samodzielność uczniów
2. Forma zespołowa – uczniowie podzieleni na zespoły wykonują indywidualnie lub w parach ćwiczenia lub zadania ruchowe narzucone przez nauczyciela np. ćwiczenia na przyrządach lub na stacjach obwodu ćwiczebnego, każdy zastęp posiada swojego zastępowego który asekuruje współćwiczących, dba o dyscyplinę. Forma zajęć w zespołach może mieć równoległy (te same ćwiczenia, konfrontacja wyników między grupami) lub zmienny tryb postępowania (zespoły wykonują różne ćwiczenia).
3. Forma indywidualna – wykonanie przez poszczególnych uczniów odrębnych zadań np. przeprowadzenie rozgrzewki, opanowanie swojego programu ćwiczeń,
4. Forma stosowania zadań dodatkowych – pełnią w stosunku do zadania głównego różnorakie funkcje tj. wyrównawcza, współwspomagająca, doskonaląca, relaksowa, korekcyjna; zadania dodatkowe powinny być wprowadzane po zadaniu głównym, służą skróceniu biernej przerwy podczas wykonywania ćwiczeń, powinny być łatwe i bezpieczne, nie wymagające koncentracji uwagi
5. Forma obwodowo – stacyjna - wykonywanie różnorodnych ćwiczeń na poszczególnych stacjach, najczęściej na obwodzie koła, należy przestrzegać zmienności pracy mięśniowej, postaw i sposobów lokomocji),
6. Toru przeszkód - tzw. ścieżka sprawnościowa, ćwiczący musi pokonać pewną przestrzeń na której ustawione są przeszkody, daje możliwość indywidualnego wykonania ćwiczenia, rozwija samodzielność, indywidualna kontrola zmęczenia)
7. Łączenia ruchu z muzyką - np. aerobik, akompaniament muzyczny, ćwiczenia rytmiczno – taneczne także z przyborami; reguluje intensywność i rytm ćwiczeń, umożliwia wykonywanie ekspresyjnych ruchów, sprawia radość, wpływa na dobry nastrój)
SPECYFICZNE ZASADY TRENINGU
Ø Zasada specjalizacji – ukierunkowanie procesu treningu na uzyskanie wysokich osiągnięć w danej specjalności
Ø Zasada stałego wzrostu obciążeń – systematyczne narastanie obciążeń
Ø Zasada ciągłości – opiera się na prawidłowościach rozwoju procesów adaptacyjnych, ciągłość stosowania zróżnicowanych bodźców warunkuje rozwój pożądanych zmian adaptacyjnych
Ø Zasada cykliczności – periodyzacja procesu (cykle)
Ø Zasada zmiennego (falistego) charakteru obciążeń – racjonalne stymulowanie formy przez odpowiednie modelowanie obciążenia (objętość i intensywność)
Ø Zasada jedności wszechstronnego i specjalnego przygotowania – odpowiedni dobór środków przygotowania
Ø Zasada niezwłocznej informacji – dostarczenie informacji werbalnej, akustycznej, wizualnej o wykonaniu ruchu, stanie organizmu ćwiczącego, adresatem jest trener i zawodnik
ZASADY DYDAKTYCZNE STOSOWANE W TRENINGU
Ø Zasada świadomego i aktywnego uczestnictwa - zrozumienie składników wykonywanego zadania, porównania własnej aktywności z innymi, szukaniu najlepszych form ruchu odpowiadających własnym możliwościom
Ø Zasada poglądowości – wiązanie słów i ich kombinacji z rzeczywistością postrzeganą w praktyce oraz skuteczne działanie (ma to zastosowanie przy pokazach zadania ruchowego, wykorzystaniu środków dydaktycznych typu filmy, modele, które działając na zmysły przyspieszają, wzbogacają i uplastyczniają poznanie) – zdobywanie wiedzy z rzeczywistości przez bezpośrednie poznanie
Ø Zasada dostępności - wskazuje na konieczność dostosowania celów, środków, form, metod i obciążeń do poziomu rozwoju psychofizycznego uczestnika, tak by zawsze mógł podołać stawianym zadaniom
Ø Zasada trwałości wiedzy – stosowanie metod, środków, form i obciążeń, które przyniosą utrwalenie, usystematyzowanie, pogłębienie wiadomości i umiejętności oraz doskonalenie sprawności, zachowując zasady: przechodzenie do następnych zadań po opanowaniu poprzednich, niewprowadzanie zbyt wielu ćwiczeń jednocześnie, zachowanie odpowiednich przerw umożliwiających utrwalenie osiągniętego stanu przygotowania
Ø Zasada indywidualizacji i zespołowości – stosowanie właściwych dla danej osoby obciążeń treningowych, zespołowości w nauczaniu
Ø Zasada łączenia teorii z praktyką – wykorzystanie wierzy teoretycznej w rozmaitych sytuacjach praktycznych
Ø Zasada przystępności nauczania- stopniowanie trudności, dostosowanie treści i metody do możliwości ucznia
Ø Zasada systematyczności – ujmować materiał w odpowiedniej kolejności, stale nawiązywać do opanowanego materiału, dbać o systematyczność uczniów
Ø Zasada ustawicznego kształcenia – zachowanie ciągłości i systematyczności, aktualizowania zdobytej wiedzy, podnoszenia kwalifikacji
fizjo-gosia