biuletyn Dominikańskiego Ośrodka Liturgicznego.pdf

biuletyn

nr 1/2007

Dominikański

Ośrodek Liturgiczny

www.liturgia.dominikanie.pl

Dominikański Ośrodek Liturgiczny

DOMINIKAŃSKIEGO OŚRODKA LITURGICZNEGO

Edytorial, Dawid Kusz OP

TRADYCJA A REFORMA LITURGII

Sacrosanctum Concilium dzisiaj, Janusz Pyda OP

Gawęda o reformie liturgicznej, Józef Puciłowski OP

Co zrobić z soborową reformą liturgii, Aidan Nichols OP 8

„Święta krowa” współczesnej liturgii, Tomasz Kwiecień OP 13

Okoliczności powstania Deklaracji Oksfordzkiej, Eliza Litak 16

Deklaracja Oksfordzka

Recenzja Patrząc na liturgię A. Nicholsa OP – wstęp,

Tomasz Kwiecień OP

Ordo Missae przed i po Soborze

Porównanie obrzędów mszy św. w tradycyjnym

rycie rzymskim i Novus Ordo Missae, Grzegorz Artur Górski 20

Musica Sacra

Analiza Psalmu 129 Orlando di Lasso, Dawid Kusz OP

Sylwetka

Guardini, Eliza Litak

Repertuar

Repertuar na Popielec, I niedzielę Wielkiego Postu,

II niedzielę Wielkiego Postu, III niedzielę Wielkiego Postu,

Monika Mystkowska

Publikacje

Płyta Niepojęta Trójco – Dawid Kusz OP

Biuletyn Dominikańskiego Ośrodka Liturgicznego, nr 1

Adres redakcji:

ul. Dominikańska 3/11

31-043 Kraków

tel.: (+48) 12 430 19 34; 12 423 16 13 w. 265

Redaktor naczelny: Dawid Kusz OP

Redaktorzy prowadzący: Eliza Litak, Jakub Kubica

Sekretarz redakcji: Jakub Kubica

Repertuar pieśni: Monika Mystkowska

Adres internetowy:

www.liturgia.dominikanie.pl

e-mail: biuletyn@liturgia.dominikanie.pl

Autorzy tekstów:

Dawid Kusz OP, Tomasz Kwiecień OP, Aidan Nichols OP,

Józef Puciłowski OP, Janusz Pyda OP,

Grzegorz Artur Górski, Eliza Litak

Wydawca:

Dominikański Ośrodek Liturgiczny

ul. Dominikańska 3/11

31-043 Kraków

tel.: (+48) 12 430 19 34; 12 423 16 13 w. 265

NIP: 676 22 83 583

Korekta: Małgorzata Batko, Anna Duszeńko, Monika Mystkowska,

Małgorzata Poździk

Projekt graficzny i skład: Joanna Jarco

Dominikański Ośrodek Liturgiczny

www.liturgia.dominikanie.pl

Dla większości z nas pierwszym doświadczeniem wiary, z którym

spotkaliśmy się w naszym życiu jeszcze jako dzieci była liturgia. Jak trafnie

zauważa autor jednego z artykułów Biuletynu, liturgia „dotyka naszej wyobraźni

teologicznej” 1 , co znaczy, że wiara człowieka jest kształtowana również przez

obrzędy, przez uczestnictwo w nich. Wiara rodzi się ze słuchania – mówi

św. Paweł – ale w omawianym przez nas kontekście trzeba dodać: wiara rodzi

się, czy też kształtuje się również, poprzez wzrok: „chodźcie i zobaczcie”– mówi

Jezus do uczniów, pragnących dowiedzieć się, gdzie mieszka ich Mistrz

(zob. J 1, 38-39).

Gdybyśmy przeprowadzili ankietę i zapytali ogół wiernych, co Sobór

Watykański II zmienił, jak wpłynął na nasze życie religijne, zapewne większość

odpowiedzi brzmiałaby: „Po Soborze zmieniła się Msza”. Bardziej świadomi

wierni powiedzieliby natomiast: „Zmienił się sposób celebracji liturgii”.

Istotnie, Sobór zaczął swoje prace od obrad nad liturgią i te prace – według

kard. J. Ratzingera – stały się „wizytówką” wielkiego zgromadzenia 2 .

Przypadek? Nie, albowiem liturgia dotyka źródła: miłości Trójjedynego

Boga do swojego stworzenia; więcej, ona otwiera na to źródło… Zapewne

i taka myśl towarzyszyła Ojcom Soboru, stąd prace zaczęto właśnie od

liturgii. Warto pamiętać o tym, że konstytucja Sacrosanctum Concilium, która

stanowi owoc owych prac nie wyznaczyła ram obecnie celebrowanej liturgii.

Stało się to później, na co też zwraca uwagę jeden z artykułów w naszym

Biuletynie. Sama konstytucja jest pięknym tekstem o charakterze teologicznym,

a głównym jej założeniem – jak pisze dalej J. Ratzinger – była „wewnętrzna

odnowa oparta na pogłębionej świadomości i pełniejszym spotkaniu

z Bogiem w chrześcijańskim kulcie Bożym” 3 . Jak udało się zrealizować te zało-

żenia w Novus Ordo? Czy Komisja przygotowująca tzw. Mszał Pawła VI

dobrze wczytała się w intencje Ojców Soboru? W tej kwestii nadal mamy

wielość poglądów. W pierwszym numerze Biuletynu przedstawimy głosy w tej

dyskusji. Publikowane przez nas artykuły starają się bliżej spojrzeć na to, jak

soborowa Konstytucja o Liturgii została wcielona w życie, czy wszystkie jej punkty

zostały zrealizowane zgodnie z intencją Soboru. Obok ocen pozytywnych nie

braknie także głosów krytycznych, propozycji „reformy reformy”.

Oprócz zagadnienia reformy liturgicznej, poruszanego w tym numerze,

pragniemy przypominać sylwetki najwybitniejszych teologów liturgii, praktyków,

których myśl, działalność, ale także sposób celebracji kształtowały pokolenia

wiernych. W tym numerze prezentujemy sylwetki Romano Guardiniego

oraz Aidana Nicolsa. Stałą rubrykę poświęcamy również muzyce liturgicznej,

jako integralnej części celebrowanej liturgii.

Dawid Kusz OP

Redaktor Naczelny

1 T. Kwiecień OP, Recenzja Patrząc na liturgię A.Nicholsa OP, Biuletyn, s. 18

2 Zob. J. Ratzinger, Duch Liturgii, Poznań 2002, s. 5.

3 Tamże.

www.liturgia.dominikanie.pl

Dominikański Ośrodek Liturgiczny

Tradycja a reforma liturgii

Dominikański Ośrodek Liturgiczny

www.liturgia.dominikanie.pl

„Sacrosanctum Concilium” dzisiaj

Janusz Pyda OP

Już ponad czterdzieści lat minęło od przyjęcia przez Sobór

Watykański II Konstytucji o Liturgii Świętej Sacrosanctum

Concilium. Czy jest zatem sens na nowo wgłębiać się w jej treść?

Czy nie wystarczy przyswojenie tej ogromnej liczby komentarzy

i opracowań, która zaistniała w teologii w latach sześćdziesiątych

dwudziestego wieku? Wreszcie, czyż nie lepiej byłoby porzucić

już zagłębianie się w dokumenty a przyjrzeć się raczej temu,

co z kart papieru przeniknęło do praktyki Kościoła? Czy zatem

obecna praktyka liturgiczna Kościoła Rzymskiego nie jest najlepszą

wizytówką i wcieleniem idei Konstytucji? Czy rzeczywiście trzeba

wracać do litery i do tekstu, aby odnaleźć właściwe znaczenie

i sens tego, co mieli na myśli Ojcowie Soboru?

Wydaje się jednak, że to właśnie teraz i dopiero teraz nadszedł

właściwy moment umożliwiający rzetelną lekturę Konstytucji

soborowej. To bowiem, co stało się z liturgią Kościoła bezpośrednio

po przyjęciu Sacrosanctum Concilium bardziej przypominało – jak

określił to niegdyś kard. Döpfner – plac budowy, na którym ktoś

zgubił wszelkie plany, niż pracownię konserwatora dzieł sztuki,

gdzie na nowo próbuje się dotrzeć do pierwotnego piękna,

zachowując jednocześnie szczególną ostrożność i szacunek

wobec wszystkiego, co już zostało nam powierzone. Każda

analogia ma swoje ograniczenia – niemniej jednak posoborowym

reformatorom liturgii niewątpliwie bliżej było do rozmachu

zagubionych robotników, którzy bez planu budują dużo i często,

niż do artystów – konserwatorów, którzy wiedzą jak cenna

i jak delikatna zarazem jest materia, jaką powierzono ich opiece

i troskliwości. Dziś – z górą czterdzieści lat po Vaticanum II –

wiadomo już na pewno, że Ojcowie Soboru nie chcieli czynić

z liturgii placu budowy. Zamierzali raczej wydobyć złożoną już

w niej przez wieki wiarę i piękno, aby na nowo potrafiła swą barwą

i intensywnością zachwycać i budować serca wierzących. Nie ulega

wątpliwości, iż bezpośrednio po Soborze liturgię potraktowano

jednak nie jak źródło teologii, ale jak zbiornik retencyjny nowych

idei i prądów teologicznych. A przecież Konstytucja definiuje

rolę liturgii bardzo jednoznacznie: „Liturgia jest pierwszym

i niezastąpionym źródłem, z którego wierni czerpią ducha

prawdziwie chrześcijańskiego” (S.C. 14). Mimo to celebracja

liturgiczna przestała być znakiem i zapowiedzią nowego nieba

i nowej ziemi, a stała się poligonem doświadczalnym dla nowych

idei i koncepcji często nawet nie teologicznych, ale społecznych

i socjologicznych. Kardynał Ratzinger mówił swego czasu:

„(…) należy się zdecydowanie przeciwstawić temu, co dzieje

się obecnie: racjonalistycznemu spłycaniu liturgii, dyskusjom

rozrachunkowym, infantylizmowi pastoralnemu, degradującemu

liturgię katolicką do poziomu towarzyskiego spotkania,

do poziomu komiksu. Nawet wprowadzone już reformy powinny

być zrewidowane z tego punktu widzenia (…). Pewien rodzaj

liturgii posoborowej stał się nieczytelny lub nudny z powodu

umiłowania przerażającego banału i przeciętności” 1 . Właśnie

z tego powodu należy powtórnie wrócić do tekstów soborowych

i z doświadczeniem ostatnich lat, tym razem już uważnie

i ostrożnie, przeczytać konstytucje soborowe. Powrót do ducha

Soboru musi być zapoczątkowany przez powrót do litery tekstów

soborowych.

„(…) dzisiaj Kościół to dokumenty Vaticanum II w pełnym

ich autentyzmie. Powinniśmy je przyjąć bez zastrzeżeń, które

byłyby równoznaczne z odrzuceniem, ale i bez samowolnych

interpretacji, bo to prowadziłoby do wypaczenia sensu” 2 .

Być może to właśnie teraz nadszedł czas na pierwszą w pełni

dojrzałą lekturę tekstów soborowych. Być może liturgia dopiero

czeka na wprowadzenie doń ducha i postanowień Vaticanum II.

Najpierw jednak trzeba poznać literę.

Soborowa teologia liturgii

– chrystocentryzm i eschatologia

Istnieje kilka stereotypów, które przyjęte bezrefleksyjnie

zaczęły funkcjonować jako klucze interpretacyjne do całego

dziedzictwa Soboru. Jednym z nich jest przekonanie, iż cała

teologia Vaticanum II położyła u swych podstaw koncepcję

Kościoła jako Ludu Bożego – przede wszystkim zatem Kościoła

rozumianego jako wspólnoty. Prawdą jest, iż to właśnie

określenie Kościoła zostało dowartościowane w teologii soborowej

i posoborowej. Problem jednak jest trojaki. Po pierwsze nie było

to jedyne określenie Kościoła, jakiego używał Sobór. Po drugie

dla Ojców Soboru istotne było, iż Kościół jest ludem przede

wszystkim Bożym. Dla komentatorów istotne okazywało się

przede wszystkim to, że Kościół Boży jest ludem, społecznością

ziemską – co niewątpliwie jest również prawdą. Różnica polega

jedynie na rozłożeniu akcentów, ale takim, które potrafi zmienić

sens i znaczenie słów. Niezwykle silne nurty teologii wyzwolenia

budowały swoją siłę właśnie na tej fatalnej pomyłce teologicznej.

W teologii liturgii takie właśnie przeakcentowanie skutkowało

tym, iż celebracja tajemnic wiary została sprowadzona –

jak mówił kard. Ratzinger – „do rangi towarzyskiego spotkania”.

Po trzecie zaś trzeba przyznać, iż akurat w Konstytucji o liturgii

świętej określenie Kościoła jako Ludu Bożego nie znalazło się

na pierwszym planie. Eklezjologia, która jest podstawą teologii

liturgii Vaticanum II na pewno nie jest eklezjologią społeczną czy

socjologiczną, która często – choć zupełnie niesłusznie – kojarzy

się z określeniem Kościoła jako Ludu Bożego.

Jakie zatem określenie Kościoła jako sprawującego liturgię

zostało użyte przez Sobór? Konstytucja powiada wprost:

„Słusznie przeto uważa się liturgię za wykonywanie kapłańskiego

urzędu Jezusa Chrystusa; w niej przez znaki widzialne wyraża

się, i w sposób właściwy poszczególnym znakom urzeczywistnia

uświęcenie człowieka, a mistyczne Ciało Jezusa Chrystusa, to jest

Głowa ze swymi członkami, wykonuje całkowity kult publiczny”

(SC 7).

Warto zauważyć dwie kluczowe kwestie obecne w tym

fragmencie. Po pierwsze, określeniem Kościoła, którego używają

Ojcowie do skonstruowania teologicznej definicji liturgii,

nie jest określenie „Lud Boży”, ale „mistyczne Ciało Jezusa

Chrystusa”. Już sam ten fakt oznacza, iż Ojcowie Soboru nie

planowali rewolucji w podejściu teologicznym do liturgii Kościoła.

Konstytucja Sacrosanctum Concilium stanowi raczej kontynuację

tej samej Tradycji, która zrodziła wielką eklezjalną encyklikę

Piusa XII – Mystici Corporis Christi czy też encyklikę o liturgii

tegoż właśnie papieża – Mediator Dei 3 . Zatem próba odczytania

liturgicznej konstytucji Vaticanum II w sposób pokazujący przede

wszystkim jej nowatorstwo przy jednoczesnym zaniedbaniu

wszelkich związków z Tradycją, jest próbą z góry obciążoną błędem

nadinterpretacji. Konstytucja Sacrosanctum Concilium sytuuje się

w całości w nurcie tradycyjnej teologii Kościoła. Jeśli kiedykolwiek

mogły powstać co do tego faktu jakiekolwiek wątpliwości, nie

wynikały one z uważnej lektury tekstu soborowego. Trudno

jednak zaprzeczyć, iż dziwaczna praktyka liturgiczna, której

uzasadnieniem często czyniono soborową teologię liturgii miała

równie mało wspólnego z tradycją liturgiczną Kościoła, co z literą

i duchem ustaw Vaticanum II.

www.liturgia.dominikanie.pl

Dominikański Ośrodek Liturgiczny

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: