- trzecia siła w psychologii (oprócz behawioryzmu i psychoanalizy), „przewrót kopernikański”
- nurt młody, oficjalnie zapoczątkowany w 1958 roku wraz z założeniem przez Anthony’ego Suticha i Abrahama Maslowa kwartalnika „Journal of Humanistic Psychology”, którego pierwszy numer wydany został w 1961; jednocześnie nurt nawiązujący do tendencji występujących w filozofii (filozofia podmiotu i człowieka uprawiana od Sokratesa, św. Augustyna, przez Pascala, aż do myślicieli XIX-wiecznych i współczesnych) i w psychologii od początków jej powstania (najmocniejszym gruntem dla powstania psychologii humanistycznej były egzystencjalizm i fenomenologia) lecz uprzednio nie mieszczących się w ciasnych ramach psychologii naturalistycznej, metodologicznej (psych. humanistyczna „odrzuca” metodologię na rzecz „rozumienia” i „domyślania się” w myśl koncepcji Diltheya), naukowej.
- Ostatecznym celem psychologii humanistycznej jest pełny opis tego, co to znaczy żyć w sposób ludzki. Jest to opis ludzkich możliwości odczuwania, myślenia i działania; opis ludzkiego dojrzewania, dorosłości i umierania; opis wzajemnego oddziaływania ludzi w różnych środowiskach i warunkach oraz opis pełnego znaczenia miejsca człowieka we wszechświecie. / Bugental
- ur. 1950 jeden z prekursorów ruchu określanego teraz jako egzystencjalno-humanistyczny; terapeuta, nauczyciel i pisarz przez ponad 50 lat. Jego „W poszukiwaniu autentyczności” było najczęściej cytowaną, „bazową” pracą o psychologii humanistycznej.
Psychologia humanistyczna:
- tekst sam Bugental określany punktem wyjścia do dyskusji o podejściu humanistycznym
Podstawowe postulaty:
- Człowiek jako taki jest czymś więcej, niż sumą swoich części; nie stanowi sumy elementów składowych. Psych. humanistyczna ma do czynienia raczej z osobą niż z organizmem i jest zainteresowana człowiekiem jako bytem unikalnym. Mimo że wiedza o funkcjonowaniu elementów jest ważna w kontekście naukowym, nie jest to wiedza o człowieku.
- Człowiek istnieje w środowisku ludzkim; istotą człowieka jest ludzki kontekst. Unikalna natura człowieka jest wyrażana poprzez jego bycie w związku z innymi – psych. humanistyczna koncentruje się na badaniu możliwości bycia z innymi (co nie znaczy, że psycholog nie może zajmować się samotnością; przeżycie samotności jest przeżyciem braku tego związku aktualnego czy potencjalnego).
- Człowiek jest świadomy; Rozróżnienie na świadomość (consciousness) i świadomość (awareness). Awareness to podstawowy fakt naszego doświadczenia, zaś consciousness jest ciągła i wielopłaszczyznowa (aż do nieświadomości włącznie).
- Człowiek dysponuje wyborem; wybór jest atrybutem doświadczenia. Jeśli człowiek jest świadomy, że ma prawo wyboru, wpływa to na charakter jego świadomości.
- Człowiek działa celowo; intencjonalność człowieka przejawia się w posiadaniu celów, wartościowaniu, tworzeniu i odbieraniu znaczenia. Intencjonalność odróżnia człowieka od innych gatunków oraz jest podstawą, na której człowiek buduje swoją identyczność. Człowiek dąży do stanu spoczynku, ale też do różnorodności (paradoks).
Tezy:
- Psychologia humanistyczna w trosce o człowieka odrzuca dystans wobec przedmiotu swoich badań (w przeciwieństwie do nauk przyrodniczych) – człowiek jest zainteresowany swoją kondycją i sobą samym
- Psychologia humanistyczna przedkłada sens nad procedurę; bada kwestie „niemierzalne” w innych paradygmatach – priorytetem jest sens, nie metodologia
- Psychologia humanistyczna szuka przede wszystkim wartości humanistycznych – jedynie wartości zrodzone z doświadczenia ludzkiego mogą być ostatecznie uznane za istotne – statystyka i eksperymenty to środki pomocnicze dla doświadczenia
- Psychologia humanistyczna uznaje relatywizm wszelkiej wiedzy; wszechświat ma nieograniczone możliwości, więc wiedza jest zmienna. Twórcze podejście.
- Psychologia humanistyczna odwołuje się bardzo wyraźnie do podejścia fenomenologicznego
Psychologia humanistyczna nie neguje wkładu innych kierunków, ale stara się je uzupełniać i włączać w nurt badań nad doświadczeniem ludzkim. Psychologowie humanistyczni zarzucają psychologii niepełność, a chcą holizmu – postulują więc uzupełnianie się paradygmatów w myśl metafory Wiktora Frankla (ontologia dymensjonalna).
Istota autentyczności:
- Bugental stwarza „nową ontologię”
- autentyczność – sposób istnienia w świecie, kiedy istnienie człowieka pozostaje w harmonii ze światem
- nieautentyczność wynika z konfliktu pomiędzy nami a istnieniem
- kultura zniekształca istnienie è pacjenci cierpią; nie wolno zmusić ich do akceptacji wartości społecznych, bo tylko ugruntuje się zaburzenia
- przeżycia człowieka osadzone są w aspekcie ontologicznym jego istnienia – musi sobie z tego zdać sprawę
- człowiek „autentyczny” wchodzi na inny poziom – przyzwala na wszystko, co ludzkie, jest ciągle zaangażowany w codzienne wartości
- Świadomość jest podstawowym czynnikiem w stosunku do całej reszty ludzkiego doświadczenia. Świat, przynajmniej fenomenologicznie, wynurza się z ludzkiej świadomości. Uczenie się w istotny sposób wpływa na to, czego człowiek może być świadom i co umyka jego świadomości. Potrzeby emocjonalne mają podobny wpływ.
Pewniki świadomości:
- Świadomość (przynajmniej ta doświadczana w obrębie naszej kultury) ma pewne cechy charakterystyczne:
- Skończoność è wszystko co robimy i przeżywamy jest względne è poczucie bycia wydanym na pastwę losu è antycypacja śmierci.
Ontologiczny pewnik: skończoność
Subiektywne doświadczenie: względność
Ostateczny niepokój egzystencjalny: groźba śmierci
Ciągły niepokój egzystencjalny: poczucie losu
- Możliwość działania. Poruszamy się i oddziaływujemy na świat zewnętrzny è pojawiają się różnice w naszej świadomości è odkrywamy w sobie zainteresowanie działaniami w miarę, jak oddziaływają na naszą świadomość è odpowiedzialność. è dwa rodzaje niepokoju egzystencjalnego: wina (nasze działania nie wyrażają w pełni naszego istnienia) i potępienie (ostateczne zagrożenie, przytłaczająca wina) ALE: wina egzystencjalna nie jest negatywna, jest przekonaniem, że naprawdę czujemy się odpowiedzialni.
Ontologiczny pewnik: możliwość działania
Subiektywne doświadczenie: odpowiedzialność
Ostateczny niepokój egzystencjalny: obawa przed potępieniem
Ciągły niepokój egzystencjalny: poczucie winy
- Wybór. Mamy go è troski i odpowiedzialność è doświadczenie dysponowania wyborem, subiektywne doświadczenie autonomii. Nasza autonomia jest ograniczona, ale jest częścią świadomości è pustka i brak sensu na skutek świadomości ograniczoności i braku pewności
Ontologiczny pewnik: wybór
Subiektywne doświadczenie: autonomia (ograniczona)
Ostateczny niepokój egzystencjalny: groźba utraty poczucia sensu
Ciągły niepokój egzystencjalny: poczucie pustki
- Alienacja. Istnieją inni ludzie, jesteśmy z nimi związani, ale są odrębni: „od-osob-nienie” è satysfakcja z obcowania z innymi i frustracja z uwięzienia w indywidualności è samotność i lęk przed absolutnym osamotnieniem.
Ontologiczny pewnik: odrębność przy jednoczesnych związkach z ludźmi
Subiektywne doświadczenie: „od-osob-nienie”
Ostateczny niepokój egzystencjalny: groźba absolutnego osamotnienia
Ciągły niepokój egzystencjalny: poczucie samotności
Psychole