David M. Buss – Psychologia ewolucyjna
1) podstawowe zagadnienia:
· przyczyny takiej a nie innej budowy umysłu ludzkiego
· jego organizacja i części składowe (mechanizmy)
· jakie są funkcję poszczególnych struktur
· w jakie interakcje wchodzą struktury umysłu z bodźcami ze środowiska, szczególnie społecznego i w jaki sposób ujawnia się to w zachowaniu człowieka
2) teoria ewolucji:
· przed Darwinem: Lamarck, Cuvier (teoria katastrofizmu)
· teoria doboru naturalnego (Darwin): podstawowe elementy – zróżnicowanie, dziedziczenie, dobór
· Nowa synteza (lata 30 – 40 XX w.): połączenie teorii Darwina z teorią dziedziczenia genetycznego (Mendel) – Julian Huxley, Ernst Mayr, Theodosius Dobzhansky
· etologia – nowa gałąź p. ewolucyjnej (Lorenz – ten od kaczek J) – podstawowe zagadnienia: (1) bezpośrednie przyczyny zachowania; (2) rozwojowe przyczyny zachowania; (3) motywacje zachowania (cel adaptacyjny); (4) ewolucyjne lub filogenetyczne źródła zachowania;
3) teoria dostosowania łącznego (Hamilton):
· dostosowanie łączne – suma indywidualnego sukcesu reprodukcyjnego i skutki jego działań na rzecz reprodukcyjnego sukcesu na rzecz krewnych (podstawą tego jest stopień pokrewieństwa genetycznego); „Era patrzenia z punktu widzenia genów”
· koncepcja altruizmu krewniaczego
4) Wkład George’a Williamsa:
· zakwestionowanie (ograniczenie znaczenia) pojęcia doboru grupowego
· spopularyzowanie i uproszczenie teorii dostosowania łącznego Hamiltona
· analiza i szczegółowe zdefiniowanie pojęcia adaptacji
5) Zasługi Roberta Triversa:
· koncepcja altruizmu odwzajemnionego
· teoria inwestycji rodzicielskich
· koncepcja konfliktu pomiędzy rodzicami a potomstwem
6) powszechna nieporozumienia dot. psychologii ewolucyjnej:
· ludzkie zachowanie jest zdeterminowane genetycznie
· jeśli coś powstało na drodze ewolucji, to nie można tego zmienić
· teoria ewolucji wymaga od organizmu zdolności matematycznych (np. żeby zastosować teorię dostosowania łącznego)
· obecnie działające mechanizmy są z punktu widzenia dzisiejszego środowiska optymalne
· z teorii ewolucji wynika motywacja do maksymalizowania reprodukcji swoich genów
7) jak powstają mechanizmy adaptacyjne? (3 teorie)
· kreacjonizm
· teoria zarodków (życie nie powstało na Ziemi, zostało na nią „zesłane”, np. w postaci meteorytu, a później nastąpił rozwój na drodze doboru naturalnego)
· ewolucja na drodze doboru naturalnego (jedyna znana teoria naukowa na ten temat)
8) 3 wytwory ewolucji:
· adaptacje (np. pępowina)
· produkty uboczne/współtowarzyszące (np. pępek)
· szum (np. szczególny kształt pępka – przypadkowe efekty)
9) poziomy analizy ewolucyjnej:
· ogólna teoria ewolucji
· ewolucyjne teorie pośrednie (np. teoria inwestycji rodzicielskiej Triversa)
· hipotezy ewolucyjne
· szczegółowe twierdzenia wyprowadzone z hipotez
10) strategie tworzenia i testowania hipotez:
· z góry na dół (teoria – hipoteza – badania – wnioski)
· z dołu do góry (obserwacja – hipoteza – badania – wnioski)
11) metody testowania hipotez:
· porównywanie różnych gatunków
· porównywanie samców i samic
· porównywanie ze sobą osobników jednego gatunku
· porównywanie tych samych osobników w różnych kontekstach
· metody eksperymentalne
12) źródła danych do testowania hipotez:
· znaleziska archeologiczne
· dane ze społeczeństw łowiecko-zbierackich
· obserwacje
· zwierzenia
· zapiski i dokumenty
· wytwory człowieka
13) najważniejsze klasy problemów adaptacyjnych:
· problemy przetrwania i rozwoju (doprowadzenie danego organizmu do momentu, w którym jest zdolny do reprodukcji)
· problemy doboru partnera
· problemy rodzicielstwa (dbanie o przetrwanie potomstwa, żeby osiągnęło sukces reprodukcyjny)
· problemy pomocy krewnym (pomaganie w wypełnianiu zadań reprodukcyjnych krewnym, którzy noszą w sobie kopie naszych genów
Psychole