Diagnostyka zespolu trzeszczkowego u koni.pdf
(
876 KB
)
Pobierz
003_kazuistyczne_leki 228-246.indd
Prace kliniczne i kazuistyczne
Diagnostics of navicular syndrome in horses
Diagnostyka zespołu trzeszczkowego
u koni
Kalisiak O., Samsel J. •
Horse Hospital „Służe-
wiec”, Warsaw.
Navicular syndrome is a chronic degeneration of the
navicular bone in which there is damage to its fl e-
xor surface and the overlying fl exor tendon in the
front feet. There may be an accompanying navicu-
lar bursitis and osteophyte formation. In this article
the diagnostics of navicular syndrome is described
with emphasis on radiological and ultrasonographi-
cal examination.
Olga Kalisiak, Jan Samsel
ze Szpitala Koni „Służewiec” w Warszawie
1. Badanie w spoczynku:
a) postawa – konie dotknięte zespołem
trzeszczkowym często odciążają cho-
rą kończynę, ustawiają ją z przodu
w stosunku do drugiej kończyny
i opierają na czubku kopyta;
b) symetria kopyt – najczęściej kopyto
chorej kończyny jest mniejsze i bar-
dziej strome; ponadto zdarza się, że
uporczywie gnije w niej strzałka ko-
pytowa;
c) badanie czułkami kopytowymi –
ucisk na okolicę strzałki kopytowej
często powoduje reakcję bólową;
d) próba klinowa – wynik tej próby jest
zazwyczaj dodatni.;
2. Badanie dynamiczne (w ruchu):
a) badanie dynamiczne najlepiej wyko-
nywać bezpośrednio po wyprowadze-
niu konia ze stajni (na zimno), prowa-
dząc konia kłusem po małym okręgu
na twardym podłożu, ponieważ wte-
dy kulawizna jest najlepiej widoczna;
często zdarza się, że koń kuleje w za-
leżności od kierunku ruchu; gdy ku-
lawizna jest obustronna przeważnie
kuleje na wewnętrzną kończynę;
b) próby zginania są często dodatnie.
3. Znieczulenia diagnostyczne; są one
obo-
wiązkowym
elementem diagnozowa-
nia zespołu trzeszczkowego; dzięki temu
można ustalić czy przyczyna kulawizny
rzeczywiście leży w kopycie, czy są inne
towarzyszące przyczyny oraz czy kula-
wizna jest jednostronna, czy dwustron-
na (wtedy po znieczuleniu kończyny, na
którą koń kuleje pojawia się kulawizna
przeciwległej kończyny piersiowej);
w diagnostyce zespołu trzeszczkowe-
go przydatne są trzy znieczulenia:
a) przewodowe znieczulenie gałązek
dłoniowych nerwów palcowych
(palmar digital block) – znieczule-
nie to obejmuje znaczną część ko-
ści kopytowej, dystalną część ścię-
gna mięśnia zginacza głębokiego
palców, trzeszczkę kopytową i jej
więzadła, kaletkę kopytową, skórę
właściwą podeszwy (tzw. tworzywo
podeszwy) oraz dużą część stawu ko-
pytowego. Uwaga: czasem znieczule-
nie obejmuje także staw koronowy!
b) znieczulenie stawu kopytowego –
jest to znieczulenie bardzo przy-
Keywords:
navicular syndrome, diagnostics, radiolo-
gy, ultrasonography.
espół trzeszczkowy (navicular syndro-
me) jest częstym powodem kulawizny
kończyn piersiowych u koni. Zespół ten
obejmuje patologiczne zmiany trzeszczki
dalszej, więzadła trzeszczkowego pobocz-
nego, więzadła trzeszczkowego dalszego
nieparzystego, części dalszej ścięgna mię-
śnia zginacza głębokiego palców oraz ka-
letki kopytowej (
ryc. 1
).
Diagnostyka zespołu trzeszczkowego
bywa trudna i kłopotliwa. Do niedawna
dodatni wynik znieczulenia gałązek dło-
niowych nerwów palcowych, bez wykaza-
nia zmian radiologicznych, nie pozwalał na
postawienie precyzyjnej diagnozy.
Obecnie dwie metody obrazowania po-
zwalają na ocenę tkanek miękkich kopy-
ta. Są to rezonans magnetyczny oraz ul-
trasonografi a.
Rezonans magnetyczny jest najczul-
szym sposobem obrazowania struktur
palca. Niestety ze względu na koszt urzą-
dzenia i konieczność wykonywania bada-
nia w znieczuleniu ogólnym jest ono nie-
dostępne w rutynowym badaniu ortope-
dycznym.
Bardziej dostępne badanie ultraso-
nografi czne struktur palca daje możli-
wość postawienia wiarygodnej diagno-
zy zmian patologicznych stawu kopyto-
wego, kaletki kopytowej, ścięgna mięśnia
zginacza głębokiego palców oraz więza-
deł trzeszczki, co pozwala na dostoso-
wanie leczenia do przyczyn kulawizny
oraz umożliwia dokumentację przebie-
gu choroby.
Badanie kliniczne
Badanie obrazowe
zawsze
musi być po-
przedzone dokładnym badaniem klinicz-
nym. Wobec tego, że celem tego artyku-
łu nie jest opisanie pełnego badania orto-
pedycznego wymienione zostaną jedynie
elementy charakterystyczne dla zespołu
trzeszczkowego.
Ryc. 1.
Budowa kopyta
228
Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)
Prace poglądowe
Z
228
Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)
Prace kliniczne i kazuistyczne
Ryc. 2a.
Projekcja boczna, ustawienie kończyny
Ryc. 2b.
Projekcja boczna palca, promień centralny prostopadły do kończyny
Ryc. 3a.
Kończyna na klocku przy zgiętym palcu
Ryc. 3b.
Kość koronowa, użyta kratka przeciwrozproszeniowa
Ryc. 4a.
Projekcja sky line
Ryc. 4b.
Obraz rentgenowski przy projekcji sky line
Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)
229
229
Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)
Prace kliniczne i kazuistyczne
Ryc. 5.
Obrazowanie stawu kopytowego w projekcji strzałkowej
Ryc. 6.
Ustawienie palca w pozycji nadwyprostnej
Ryc. 7.
Projekcja poprzeczna
Ryc. 8.
Ocena mięśnia zginacza głębokiego palców
datne, ale należy uważać na wyniki
fałszywie dodatnie; już po kilkuna-
stu minutach środek znieczulający
dyfunduje, znieczulając także kalet-
kę kopytową, trzeszczkę kopytową,
część kości kopytowej oraz tworzy-
wo podeszwy;
c) znieczulenie kaletki kopytowej – jest
to najbardziej precyzyjne znieczule-
nie; środek znieczulający praktycz-
nie nie przenika do stawu kopyto-
wego, więc nie ma ryzyka fałszywie
dodatnich wyników.
Pozytywny wynik znieczulenia kaletki
kopytowej wskazuje, że przyczyną kulawi-
zny jest choroba zwyrodnieniowa trzeszcz-
ki kopytowej lub zapalenie kaletki. Jednak
jest to znieczulenie trudne technicznie,
poza tym nie każdy koń pozwala na taki
zabieg i dlatego nie jest to rutynowe znie-
czulenie w warunkach terenowych.
na puszka kopytowa, obecność podków, złe
parametry ekspozycji lub rozprojektowanie
zdjęć nie pozwalają na rzetelną ocenę.
Wskazane są 3 projekcje:
– projekcja boczna (
ryc. 2a, 2b
); promień
centralny powinien być prostopadły do
osi kończyny;
– projekcja ox-spring (AP na klocku przy
zgiętym palcu;
ryc. 3a, 3b
); w celu uzyska-
nia zdjęć dobrej jakości konieczna jest
kratka przeciwrozproszeniowa;
– projekcja sky line (
ryc. 4a, 4b
); w zależno-
ści od ustawienia kończyny konia i bu-
dowy kopyta kąt padania promienia
centralnego powinien wynosić od 30
do 50° w stosunku do podłoża.
Przy ocenie radiologicznej trzeszczki
kopytowej zwraca się uwagę na:
– rozgraniczenie warstw korowej i rdzen-
nej oraz ich grubość;
– strukturę beleczkową warstwy rdzen-
nej;
– ilość, kształt i wielkość kanałów naczy-
niowych;
– obecność osteofi tów i torbieli kost-
nych;
– symetryczność trzeszczek lewej i prawej.
Powinno się zawsze wykonać badanie
radiologiczne obu kończyn, gdyż zmia-
ny są często obustronne. Ponadto wyraź-
na różnica pomiędzy obrazem kończyny
prawej i lewej jest zaliczana do zmian pa-
tologicznych.
Ryc. 9.
Obraz powierzchni struktur kopyta
Badanie ultrasonografi czne
Do przeprowadzenia badania wystarczają-
cy jest przenośny aparat ultrasonografi czny
oraz dwie sondy o częstotliwości 7,5 MzH
lub wyższej: liniowa i mikrokonweks.
W celu przygotowania konia do bada-
nia należy:
– skórę palca ostrzyc maszynką elektrycz-
ną lub wygolić, a następnie namoczyć
około 5 minut w ciepłej wodzie;
– strzałkę rogową kopyta maksymalnie
przyciąć, wyrównać i namoczyć po-
przez ustawienie konia na mokrej gąb-
ce lub w mokrym opatrunku kopyto-
wym przez 15–30 minut.
Badanie ultrasonografi czne wykonu-
je się w oparciu o zdjęcia rentgenowskie,
jednak bez względu na wynik badania ra-
Badanie rentgenowskie
Przygotowanie konia do badania rentge-
nowskiego obejmuje rozkucie, rozczysz-
czenie puszki kopytowej, jej dokładne umy-
cie oraz wypełnienie rowków przystrzałko-
wych mokrymi otrębami lub plasteliną.
Bardzo ważne jest, by zdjęcia, na podsta-
wie których dokonuje się oceny struktur pal-
ca, a w szczególności trzeszczki kopytowej,
były bardzo dobrej jakości. Źle przygotowa-
230
Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)
Prace poglądowe
230
Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)
Prace kliniczne i kazuistyczne
Ryc. 10a.
Badanie wykonuje się poprzez strzałkę rogową
Ryc. 10b.
Obraz powierzchni zginaczowej trzeszczki i kości kopytowej
diologicznego. Zmiany struktury kostnej
trzeszczki kopytowej nie wykluczają jed-
noczesnych zmian patologicznych tkanek
miękkich.
Badanie rozpoczyna się od obrazowa-
nia stawu kopytowego w projekcji strzał-
kowej, przykładając sondę prostopadle do
szpary stawowej (
ryc. 5
). Ocenia się wygląd
powierzchni kości koronowej i kształt wy-
rostka wyprostnego, wypełnienie zachyłka
przedniego stawu kopytowego oraz gru-
bość torebki stawowej.
Następnie bada się więzadła poboczne
stawu kopytowego, znajdujące się przed-
nio-bocznie i przednio-przyśrodkowo,
ustawiając sondę najpierw równolegle do
szpary stawowej, a następnie prostopadle
do niej. Porównuje się wielkość, echoge-
niczność więzadeł oraz kształt powierzchni
skóry nad nimi parami – wpierw więzadeł
pobocznego przyśrodkowego i bocznego
tej samej kończyny, a następnie poboczne-
go przyśrodkowego kończyny prawej z po-
bocznym przyśrodkowym kończyny lewej
i bocznego kończyny prawej z pobocznym
bocznym kończyny lewej. Uszkodzone wię-
zadło jest grubsze i w początkowym okre-
sie po urazie hipoechogeniczne.
Uszkodzenie więzadeł pobocznych sta-
wu kopytowego może być przyczyną na-
głej, ostrej kulawizny.
Opisane projekcje wykonuje się son-
dą liniową o częstotliwości 7,5 mHz lub
wyższej. Do kolejnych projekcji koniecz-
na jest sonda mikrokonweks o częstotli-
wości 7,5 mHz lub wyższej.
Kolejnym etapem jest badanie dłonio-
wej powierzchni palca na wysokości kości
koronowej i stawu kopytowego. Aby uzy-
skać prawidłowy obraz, konieczne jest
ustawienie palca w pozycji nadwyprost-
nej (
ryc. 6
).
Najpierw wykonujemy projekcję po-
przeczną, przykładając sondę na wyso-
kości około połowy kości koronowej po
jej stronie dłoniowej i prostopadle do niej
(
ryc
.
7
). Pozwala to na ocenę mięśnia zgina-
cza głębokiego palców (
ryc. 8
). Ścięgno to
na tej wysokości składa się z dwóch pasm,
dających w badaniu ultrasonografi cznym
obraz nieechogenicznych (czarnych) „oku-
larów”. Ocenia się wielkość tych pasm oraz
ich symetrię. Zaburzenie symetrii jest ob-
jawem zapalenia lub zwyrodnienia ścięgna.
Jeśli pasma są symetryczne, jednak wydają
nieproporcjonalnie duże, należy porównać
obraz z drugą kończyną przednią.
Następnie nachyla się sondę tak, by skie-
rować wiązkę w kierunku stawu kopyto-
wego. Grzbietowo i pobocznie od ścię-
gna mięśnia zginacza głębokiego palców
uwidaczniają się zachyłki kaletki kopyto-
wej. Kaletki przy prawidłowym wypełnie-
niu są niewielkie, a w przypadku zapalenia
się powiększają. W obrazie ultrasografi cz-
nym, dolnie od ścięgna mięśnia zginacza
głębokiego palców widoczne jest echoge-
niczne więzadło poboczne trzeszczkowe,
a poniżej niego zachyłek tylny stawu ko-
pytowego.
Kolejną projekcję otrzymuje się po-
przez przyłożenie sondy równolegle do
przebiegu ścięgna zginacza głębokiego
palców (
ryc.
9
). Otrzymuje się obraz po-
wierzchni kości koronowej, powierzchni
proksymalnej trzeszczki kopytowej, za-
chyłka stawu kopytowego i kaletki kopy-
towej. Nad tymi strukturami biegną ścię-
gno mięśnia zginacza głębokiego palców
oraz więzadło poboczne trzeszczkowe.
Ze względu na budowę anatomiczną tych
struktur, aby je oceniać należy przesunąć
sondę przyśrodkowo, a potem bocznie od
linii strzałkowej.
Bardzo ważnym elementem badania jest
ocena przyczepu ścięgna mięśnia zginacza
powierzchownego palców na kości kopy-
towej. Badanie to wykonuje się poprzez
strzałkę rogową, przykładając sondę po-
dłużnie w linii centralnej (
ryc. 10a
). Moż-
na wykorzystać tu sondy typów konweks,
mikrokonweks lub liniową.
W badaniu tym ocenia się powierzchnię
zginaczową trzeszczki kopytowej i kości ko-
pytowej (
ryc. 10b
), które powinny być gładkie
i jednolicie hiperechogeniczne. Ocenia się
także ścięgno mięśnia zginacza głębokiego
palców, w tej części kończyny w większości
nieechogeniczne. Uszkodzenie przyczepu
tego ścięgna będzie się objawiało zaburze-
niem linii powierzchni kości kopytowej na
wysokości przyczepu. Zmiany zapalne lub
zwyrodnieniowe tego ścięgna objawiają się
zgrubieniem, co diagnozuje się, porównu-
jąc w obu kończynach odległość między
powierzchnią trzeszczki kopytowej i kości
kopytowej a strzałką gąbczastą.
Zmiana wyglądu powierzchni dal-
szej trzeszczki kopytowej lub powierzch-
ni bliższej kości kopytowej jest oznaką
uszkodzenia więzadła trzeszczkowo-ko-
pytowego.
Badanie ultrasonografi czne wprowadzi-
ło znaczny postęp w diagnostyce zespołu
trzeszczkowego. Dzięki tej technice moż-
na w rutynowym badaniu ortopedycznym
oceniać nie tylko struktury kostne kopy-
ta, lecz także tkanki miękkie, w tym kalet-
kę kopytową, więzadła trzeszczki oraz dy-
stalną część ścięgna mięśnia zginacza głę-
bokiego palców.
Zdiagnozowanie przyczyny kulawizny
pozwala na dobranie optymalnego postę-
powania terapeutycznego.
Piśmiennictwo
, 534–540.
2. Denoix J.-M.: Ultrasonographic examination of the liga-
ments of the distal interphalangeal joint.
WEVA Proce-
edings
, Paris 1999.
3. Ross M.W., Dyson S.J.:
Diagnosis and Management of La-
meness in the Horse
. Saunders, Philadelphia 2003.
Lekarz wet. O. Kalisiak, Szpital Koni „Służewiec”, ul. Puław-
ska 266, 00-976 Warszawa,
www.szpitalkoni.pl
Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)
231
1. Busoni V., Denoix J.-M.: Ultrasonography of the podo-
trochlear apparatus in the horse using a transcuneal ap-
proach: technique and reference images.
Vet. Radiol. Ul-
trasound
2001,
42
231
Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)
Plik z chomika:
helios1a
Inne pliki z tego folderu:
Zamknięte urazy ścięgien u koni.pdf
(6334 KB)
zlamania konczyn u koni.pdf
(1166 KB)
Diagnostyka zespolu trzeszczkowego u koni.pdf
(876 KB)
immunostymulacja u koni.pdf
(534 KB)
Badanie ultrasonograficzne okolicy grzbietu koni.pdf
(752 KB)
Inne foldery tego chomika:
2007
2008
2009
Brenda Gilligan
choroby koni
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin