Gabriel Garcia Marquez

Opowieść rozbitka

KTÓRY DZIESIĘĆ DNI

DRYFOWAŁ NA TRATWIE BEZ JEDZENIA I PICIA,

BYŁ OGŁOSZONY BOHATEREM NARODOWYM,

CAŁOWANY PRZEZ KRÓLOWE PIĘKNOŚCI, OBSYPANY

ZŁOTEM PRZEZ AGENCJE REKLAMOWE, A POTEM

ZNIENAWIDZONY PRZEZ WŁADZE I ZAPOMNIANY

NA ZAWSZE

(Przełożył: Rajmund Kalicki)

Historia tej historii

28 lutego 1955 r. dowiedzieliśmy się, że ośmiu członków niszczyciela “Caldas", należącego do kolumbijskiej marynar­ki wojennej, wypadło za burtę i zaginęło podczas sztormu na Morzu Karaibskim. Okręt płynął z Mobile w Stanach Zjednoczonych, gdzie przechodził remont, do kolumbij­skiego portu Cartagena, dokąd przybył bez opóźnienia w dwie godziny po tej tragedii. Natychmiast rozpoczęto poszukiwania rozbitków przy współpracy z jednostkami amerykańskimi ze strefy Kanału Panamskiego, przeprowa­dzającymi kontrolę wojskową oraz inne miłosierne akcje na południu Karaibów. Po czterech dniach zaniechano poszukiwań i oficjalnie uznano marynarzy za zmarłych. A jednak w tydzień potem jeden z nich, na wpół żywy, pojawił się na jednej z bezludnych plaż północnej Kolum­bii, po dziesięciu dniach dryfowania na tratwie bez jedzenia i picia. Nazywał się Luis Alejandro Velasco. Książka ta jest dziennikarskim zapisem tego, co mi opowiedział i co ogłosiłem w miesiąc po katastrofie w bogotańskim dzien­niku “El Espectador".

Nie wiedzieliśmy, ani rozbitek, ani ja, kiedyśmy się starali odtworzyć minuta po minucie jego przygody, że to znojne tropienie da początek nowej przygodzie, która spowoduje nieliche zamieszanie w kraju, za co on zapłaci własną sławą i karierą, a co mnie mogłoby kosztować skórę. Kolumbią rządziła wówczas wojskowa i folklorystyczna dyktatura generała Gustavo Rojasa Pinilli, której dwa szczególnie pamiętne wyczyny to masakra studentów w centrum stolicy, kiedy to policja rozpędziła strzałami spokojną manifestację, oraz zamordowanie przez tajną służbę pewnej, nigdy dotąd nie ustalonej, liczby niedzielnych miłośników korridy, którzy wygwizdali na widowni córkę dyktatora. Prasę cenzurowano, a codzien­nym utrapieniem dziennikarzy pism opozycyjnych było wynajdywanie tematów wolnych od politycznych skoja­rzeń, aby czymkolwiek zająć czytelnika. W “El Espectadorze" odpowiedzialnymi za to chlubne lukiernictwo byli Guillermo Cano, redaktor naczelny, José Salgar, zastępca naczelnego, i ja, etatowy reporter. Żaden z nas nie miał jeszcze 30 lat.

Kiedy Luis Alejandro Velasco przyszedł do nas i zapytał, ile byśmy dali za jego opowieść, potraktowaliśmy rzecz tak, jak na to zasługiwała: jako temat wyświechtany. Wojskowi przetrzymali go parę tygodni w Szpitalu Mors­kim, gdzie mógł rozmawiać tylko z dziennikarzami reżi­mowymi (i jednym opozycyjnym, który się przebrał za lekarza). Opowieść wiele razy była drukowana we frag­mentach, uładzano ją i zniekształcano, a czytelnicy mieli już chyba dosyć bohatera najmującego się do zachwalania zegarków, jako że jego nie spóźniał się nawet podczas słoty, reklamującego buty, gdyż jego były takie mocne, że nie mógł ich podrzeć i zjeść, oraz występującego w wielu innych reklamowych świństwach. Przyznano mu order, wygłaszał, przez radio patriotyczne przemówienia, poka­zywany był w telewizji jako wzór dla przyszłych pokoleń i obwożony wśród kwiatów i muzyki przez pół kraju po to tylko, by rozdawał autografy i pozwalał się obcałowywać królowym piękności. Zebrał niewielką fortunę. Jeśli zjawiał się teraz u nas, nie proszony, choć kiedyś bardzo go szukaliśmy, to można było sądzić, że nie ma już nic do powiedzenia, że za pieniądze gotów jest zmyślić cokolwiek i że władze dobrze już zadbały o to, aby w swych zwierzeniach nie przekraczał pewnych granic. Odesłaliśmy go tam, skąd przyszedł. Nagle, w jakimś niepojętym odruchu, Guillermo Cano zatrzymał go na schodach, przystał na propozycję i przekazał go mnie. Było to tak, jakby mi wręczył bombę zegarową.

Zdziwiło mnie najpierw, że ten dwudziestoletni chłopak, krępy, o twarzy bardziej przywodzącej na myśl trębacza niż bohatera narodowego, ma wyjątkowy dar opowiadania, umiejętność syntezy i zadziwiającą pamięć, a do tego zachował tyle naturalnej godności, że może się jeszcze podśmiewać z własnego bohaterstwa. W ciągu dwudziestu rozmów trwających codziennie po sześć godzin, podczas których notowałem wszystko i rzucałem podchwytliwe pytania, aby wyłowić sprzeczności, zdołaliśmy stworzyć zwarty i wierny zapis owych dziesięciu dni na morzu. Był tak dokładny i porywający, że moim jedynym, jako literata, zadaniem było sprawić, aby czytelnik w to wierzył. Nie tylko zresztą z tego powodu uznaliśmy za właściwe opisać wszystko w pierwszej osobie i firmować jego nazwiskiem. W rzeczywistości więc moje nazwisko jawi się przy tym tekście po raz pierwszy.

Zdziwiłem się jeszcze raz - i to było najlepsze - kiedy czwartego dnia poprosiłem Luisa Alejandra Velasco, by opisał burzę, która spowodowała katastrofę. Świadom tego, że jego oświadczenie jest na miarę złota, powiedział z uśmiechem: “Rzecz w tym, że żadnej burzy nie było". Istotnie: służba meteorologiczna potwierdziła, że i ten luty był na Morzu Karaibskim pogodny i bez burz. Prawdą nigdy dotychczas nie ogłoszoną było to, że na pełnym morzu wiatr silnie przechylił okręt, zerwał się źle zamocowany na pokładzie ładunek i ośmiu członków załogi wypadło za burtę. Ta rewelacja wskazywała na trzy duże wykroczenia: po pierwsze, zabroniony był przewóz towarów niszczycielem; po drugie, z powodu przeciążenia okręt nie był zdolny do manewrowania i wyłowienia rozbitków; i po trzecie, towar pochodził z przemytu: lodówki, telewizory, pralki. Było jasne, że opowieść, podobnie jak niszczyciel, kryje w sobie ładunek polityczny i moralny, jakiego nie spodziewaliśmy się.

Historia ta, podzielona na odcinki, ukazywała się dru­kiem w ciągu czternastu kolejnych dni. Początkowo same władze celebrowały literackie wyświęcenie bohatera. Po­tem, kiedy wyjawiono całą prawdę, na nic już by się zdało niedopuszczanie do druku całości: nakład gazety wzrósł dwukrotnie, a przed redakcją kłębił się tłum czytelników poszukujących zaległych numerów do kompletu. Dyk­tatura, zgodnie z tradycją właściwą rządom kolumbijskim, ograniczyła się do sprostowania nie wykraczającego poza retorykę: w solennym komunikacie zaprzeczyła, jakoby niszczyciel przewoził kontrabandę. Szukając sposobów wsparcia naszych zarzutów, poprosiliśmy Luisa Alejandra Velasco o listę jego okrętowych kolegów, którzy mieli aparaty fotograficzne. Choć wielu spędzało urlopy w róż­nych miejscach kraju, udało nam się ich odszukać i odkupić zdjęcia robione podczas rejsu. W tydzień po publikacji tej historii w odcinkach ukazała się ona w dodatku nad­zwyczajnym w całości, z fotografiami kupionymi od marynarzy. Za grupkami przyjaciół na pełnym morzu widać było, w sposób nie dopuszczający pomyłki, nawet w przypadku marek fabrycznych, skrzynie z przemycanym towarem. Dyktatura odpowiedziała na ten cios serią drastycznych represji, których uwieńczeniem było, po miesiącach, zamknięcie dziennika.

Mimo nacisków, pogróżek i niezwykle ponętnych prób przekupstwa Luis Alejandro Valesco nie odwołał ani jednej linijki ze swej opowieści. Musiał odejść z marynarki, jedynego miejsca, gdzie robił to, co umiał, i zagubił się w niepamięci dnia powszedniego. Nim upłynęły dwa lata, dyktatura upadła, a Kolumbia zdała się na łaskę innych rządów, lepiej ubranych, choć wcale przez to nie sprawied­liwszych, podczas gdy ja, w Paryżu, rozpoczynałem swoje błędne i trochę nostalgiczne wygnanie, tak bardzo przy­pominające dryfowanie tratwy. Wszelki słuch po samotnym rozbitku zaginął, aż przed kilkoma miesiącami jakiś za­błąkany dziennikarz spotkał go za biurkiem w pewnej firmie autobusowej. Widziałem jego zdjęcie: przybyło mu lat i ciała, i widać było, że życie nie patyczkowało się z nim, choć nie opuściła go pogodna sława bohatera, który miał odwagę wysadzić w powietrze własny pomnik.

Piętnaście lat nie zaglądałem do tej opowieści. Wydaje mi się, że zasługuje chyba na druk, choć nie w pełni rozumiem, jaki może być z niej pożytek. Jeśli ukazuje się obecnie w formie książkowej, to tylko dlatego, że powie­działem tak nie przemyślawszy do końca całej sprawy, a nie jestem człowiekiem łatwo zmieniającym zdanie. Przygnębia mnie myśl, że wydawców obchodzi nie tyle wartość tekstu, co nazwisko, jakim jest on opatrzony, które ku memu utrapieniu pokrywa się z nazwiskiem pewnego modnego pisarza. Na szczęście są książki należące nie do tych, co je piszą, ale do tych, którzy na nie cierpią, i ta jest jedną z nich. Tym samym honorarium przypadnie temu, kto na nie zasłużył: nieznanemu rodakowi, który musiał dziesięć dni męczyć się na tratwie bez jedzenia i picia, aby książka ta mogła powstać

G.G.M.

Barcelona, luty 1970 r.

Rozdział I

O moich kolegach,

którzy zaginęli na morzu

22 lutego oznajmiono nam, że wracamy do Kolumbii. Staliśmy osiem miesięcy w Mobile, stan Alabama, USA, gdzie na niszczycielu kolumbijskiej marynarki wojennej “Caldas" dokonywano naprawy sprzętu elektronicznego oraz uzbrojenia. W tym czasie my, członkowie załogi, przechodziliśmy specjalne przeszkolenie. W dniach wol­nych robiliśmy to, co wszyscy marynarze na lądzie: chodziliśmy z dziewczynami do kina, a potem zbieraliśmy się w portowej tawernie Joe Palloka, gdzie piliśmy whisky i od czasu do czasu wywoływaliśmy burdy.

Moja dziewczyna nazywała się Mary Address, po­znałem ją przez babkę innego marynarza. Choć z dużą łatwością uczyła się hiszpańskiego, chyba nigdy nie dowiedziała się, że moi koledzy przezywają ją Maria Dirección*[1]. Gdy tylko miałem wolne, zapraszałem ją do kina, ale zwykle wolała iść na lody. Porozumiewaliśmy się moją łamaną angielszczyzną i jej słabym hiszpań­skim, lecz zawsze się rozumieliśmy; i w kinie, i na lodach.

Raz tylko nie poszedłem do kina z Mary; było to tego wieczoru, kiedyśmy oglądali Bunt na “Caine". Kilku moim kolegom powiedziano, że idzie właśnie dobry film o życiu na trałowcach. Dlatego poszliśmy go zobaczyć. Najlepszy w tym filmie był jednak nie sam poławiacz min, ale burza. Zgodziliśmy się wszyscy, że w razie takiego sztormu najlepiej jest zmienić kurs statku, jak to robili buntownicy. Ani ja, ani też żaden z moich kolegów nie przeżył nigdy podobnej burzy na morzu, więc sztorm ten wywarł na nas najsilniejsze wrażenie. Kiedyśmy wrócili na noc, marynarz Diego Velázquez, bardzo przejęty filmem oraz myślą, że za kilka dni będziemy już na pełnym morzu, zapytał: “A gdyby tak nam przytrafiło się coś podobnego?"

Przyznaję, że i ja byłem pod silnym wrażeniem filmu. W ciągu ośmiu miesięcy odzwyczaiłem się od morza. Nie bałem się, bo instruktor uczył nas, jak się mamy ratować podczas katastrofy. A jednak niepokój, jaki czuliśmy tego wieczoru, po obejrzeniu Buntu na “Caine", nie był normalny.

Nie chcę przez to powiedzieć, że od tamtej chwili przeczuwałem katastrofę. Prawdą jest jednak, że nigdy się tak nie bałem przed rejsem jak właśnie wtedy. W Bogocie, kiedy byłem dzieckiem i oglądałem ilustracje w książkach, nie przychodziło mi do głowy, że śmierć może dopaść kogoś na morzu. Wprost przeciwnie, myślałem zawsze o nim z dużą ufnością. I od chwili wstąpienia do marynarki wojennej, przed prawie dwoma laty, nie miałem nigdy w czasie rejsu żadnych obaw.

Nie wstydzę się jednak przyznać do tego, że po obejrzeniu Buntu na “Caine" czułem coś w rodzaju lęku. Leżąc na wznak w koi umieszczonej w kubryku najwyżej, myślałem o swojej rodzinie i o podróży, jaka nas czeka, nim dobijemy do Cartageny. Nie mogłem zasnąć. Z rękoma pod głową słuchałem łagodnych uderzeń wody o nabrzeże i spokojnego oddechu czter­dziestu marynarzy śpiących w jednym pomieszczeniu. Pod moją koją marynarz l klasy, Luis Rengifo, chrapał jak puzon. Nie wiem, co mi się śniło, ale na pewno nie spałbym tak spokojnie, gdybym wiedział, że za osiem dni pójdę na dno.

Niepokój dręczył mnie cały tydzień. Dzień podróży zbliżał się z alarmującą szybkością, a ja szukałem uspo­kojenia w rozmowach z kolegami. Niszczyciel “Caldas" był gotów do drogi. W tych dniach więcej mówiliśmy o naszych rodzinach w Kolumbii i o planach po powrocie. Okręt z wolna wypełniały prezenty, jakie wieźliśmy do domu: głównie radia, lodówki, pralki i grzejniki. Ja miałem radio.

Termin opuszczenia portu był coraz bliższy i dlatego - nie mogąc otrząsnąć się z niepokoju - podjąłem decyzję: gdy tylko zawiniemy do Cartageny, odejdę z marynarki. Nie będę się więcej narażał na morzu. Ostatniego wieczoru przed rejsem poszedłem pożegnać się z Mary, której chciałem się zwierzyć z moich obaw oraz postanowienia. Nie zrobiłem tego, bo obiecałem jej wrócić, a nie uwierzy­łaby mi, gdybym powiedział, że rzucam pływanie. Jedyną osobą, której wyjawiłem swój plan, był mój serdeczny przyjaciel, marynarz 2 klasy Ramón Herrera, który wyznał mi, że i on postanowił zmustrować, gdy tylko dobijemy do Cartageny. Dzieląc się wątpliwościami, poszliśmy z marynarzem Diego Velazquezem na pożegnalną whisky do Joe Palloka.

Mieliśmy wypić po jednej, a skończyło się na pięciu butelkach. Dziewczyny, z którymi spędzaliśmy prawie wszystkie wolne wieczory, wiedziały już o naszym wyjeź­dzie i postanowiły pożegnać nas, upić się i wypłakać w dowód wdzięczności. Dyrygent orkiestry, poważny mężczyzna w okularach, w których nie wyglądał na muzyka, zagrał na naszą cześć wiązankę mamb i tang, przekonany widać, że to melodie kolumbijskie. Nasze babki płakały i ciągnęły whisky po półtora dolara za butelkę.

W ostatnim tygodniu płacono nam trzykrotnie, więc postanowiliśmy nie żałować sobie. Ja, bo było mi jakoś nieswojo i chciałem się upić, Ramón Herrera, bo jak zawsze był wesoły, pochodził z Arjona, umiał grać na perkusji i miał szczególny dar naśladowania modnych piosenkarzy.

Tuż przed opuszczeniem lokalu podszedł do naszego stolika jakiś amerykański marynarz i poprosił Ramona Herrerę o zgodę na jeden taniec z jego dziewczyną, potężną blondynką, która najmniej piła i najwięcej płakała, i to szczerze! Poprosił po angielsku, na co Ramón Herrera potrząsnął nim i ryknął po hiszpańsku: “Za cholerę nie rozumiem!".

Była to jedna z najlepszych drak w Mobile, z krzesłami połamanymi na głowach, policją i patrolami wzywanymi na pomoc przez radio. Ramón Herrera, któremu dwu­krotnie udało się porządnie trzepnąć Amerykanina w kark, wrócił na statek o pierwszej w nocy, wyśpiewując jak Daniel Santos. Powiedział, że ostatni raz mustruje. I rze­czywiście był to ostatni raz.

O trzeciej nad ranem 24 lutego niszczyciel “Caldas" wypłynął z Mobile w kierunku Cartageny. Wszyscy byliś­my szczęśliwi, że wracamy do domu. Wszyscy wieźliśmy prezenty. Mat l klasy, Miguel Ortega, artylerzysta, cieszył się chyba najbardziej. Myślę, że nie było marynarza bardziej statecznego niż mat Ortega. W ciągu ośmiomiesięcznego pobytu w Mobile nie roztrwonił ani dolara. Wszystkie otrzymane pieniądze wydał na prezenty dla żony cze­kającej w Cartagenie. Tego ranka, kiedyśmy wracali na okręt, mat Miguel Ortega stał na pokładzie i opowiadał właśnie o swojej żonie i dzieciach, co nie było jakimś szczególnym zbiegiem okoliczności, gdyż nigdy nie mó­wił o niczym innym. Wiózł lodówkę i pralkę auto­matyczną, i radio, i grzejnik. Dwanaście godzin potem mat Miguel Ortega leżał w koi zwalony przez chorobę morską. A siedemdziesiąt dwie godziny później spo­czywał martwy na dnie morza.

Zaproszeni przez śmierć

Kiedy statek odpływa, pada komenda: “Załoga na stano­wiska manewrowe!". Każdy pozostaje na swoim miejscu, aż okręt wypłynie z portu. Stałem w milczeniu na stanowis­ku przy wyrzutni torpedowej i widziałem, jak we mgle giną światła Mobile, ale nie myślałem o Mary. Myślałem o morzu. Wiedziałem, że jutro będziemy w Zatoce Mek­sykańskiej i że o tej porze jest szlak niebezpieczny. Aż do świtu nie widziałem porucznika Jaime Martineza Diago, drugiego oficera, który zginął w tej katastrofie. Był mężczyzną wysokim, silnym i milczącym, którego rzadko widywałem. Wiedziałem, że pochodzi z Tolima i jest równym chłopem.

Widziałem natomiast nad ranem podoficera l klasy Julia Amadora Caraballo, młodszego bosmana, wysokiego i po­stawnego, który przeszedł koło mnie, popatrzył chwilę na ostatnie światła Mobile i odszedł na swoje stanowisko. Myślę, że widziałem go wtedy po raz ostatni.

Nikt z członków załogi “Caldas" nie okazywał swej radości równie hałaśliwie jak podoficer Elias Sabogal, szef maszynistów. Był prawdziwym wilkiem morskim. Niedu­ży, krępy, ogorzały i bardzo rozmowny. Miał blisko 40 lat i myślę, że większość z nich przegadał.

Podoficer Sabogal miał powody, by się cieszyć bardziej od innych. W Cartagenie czekała na niego żona i sześcioro dzieci. Ale widział tylko pięcioro: najmłodsze urodziło się, kiedy już staliśmy w Mobile.

Aż do świtu rejs przebiegał w całkowitym spokoju. W ciągu godziny oswoiłem się znowu z morzem. Światła Mobile ginęły w oddali pośród mgieł spokojnego dnia, a na wschodzie widać było słońce, które z wolna zaczynało się podnosić. Nie czułem niepokoju, byłem tylko zmęczo­ny. Całą noc nie zmrużyłem oka. Chciało mi się pić. I dokuczała zgaga po whisky.

O szóstej rano wyszliśmy z portu. Wtedy padł rozkaz: “Zmiana manewrowa, rozejść się! Wachtowi na stanowis­ka!". Gdy tylko usłyszałem tę komendę, ruszyłem do kubryku. Pod moją koją siedział Luis Rengifo i tarł oczy, żeby odpędzić sen.

- Gdzie jesteśmy? - zapytał. Odpowiedziałem, że właś­nie wyszliśmy z portu. Potem wdrapałem się na koję i próbowałem zasnąć.

Luis Rengifo był prawdziwym majtkiem. Choć urodził się w Chocó, z dala od morza, miał morze we krwi. Kiedy “Caldas" wpłynął do stoczni remontowej w Mobile, Luis Rengifo nie był członkiem naszej załogi. Mieszkał w Wa­szyngtonie, gdzie przechodził szkolenie w zakresie uzbro­jenia. Był poważny, pracowity i mówił po angielsku równie dobrze jak po hiszpańsku.

15 marca otrzymał w Waszyngtonie dyplom inżyniera budownictwa lądowego i morskiego. Tutaj w 1952 r. ożenił się z jakąś damą z Dominikany. Kiedy zakończono remont niszczyciela, Luis Rengifo opuścił Waszyngton i został wcielony do naszej załogi. Powiedział mi na parę dni przed opuszczeniem Mobile, że pierwszym, co zrobi w Kolumbii, będzie przyspieszenie starań o przyjazd żony do Cartageny.

Luis Rengifo dawno nie pływał, więc byłem przekonany, że zwali go choroba morska. Pierwszego ranka na morzu, kiedy się ubierałem, zapytał mnie:

- Jeszcze się nie pochorowałeś?

- Odparłem, że nie, a wtedy Rengifo powiedział:

- Za dwie albo trzy godziny będziesz leżał z jęzorem na brodzie.

- Chyba ty - odpowiedziałem, a on na to:

- W dniu, w którym będę rzygać, porzyga się chyba całe morze.

Leżałem na koi i próbowałem zasnąć, kiedy nagle przypomniała mi się burza. Ożyły lęki z poprzedniego wieczoru. Pełen obaw spojrzałem w stronę, gdzie Luis Rengifo kończył ubieranie się, i powiedziałem:

- Uważaj! Lepiej nie kusić licha takim gadaniem.

Rozdział II

Ostatnie minuty na “Słoniu Morskim"

Już jesteśmy w zatoce", powiedział jeden z kolegów, kiedy wstawałem na śniadanie 26 lutego. Poprzedniego dnia trochę się obawiałem pogody w Zatoce Meksykań­skiej. Ale niszczyciel, choć się lekko kołysał, sunął gładko. Pomyślałem z radością, że moje obawy były bezpodstawne, i wyszedłem na pokład. Kontury brzegu zatarły się. Wokół nas rozciągało się tylko zielone morze i błękitne niebo. A jednak na śródokręciu siedział blady i osowiały Miguel Ortega i walczył z chorobą morską. Zaczęło się to znacznie wcześniej. Zanim jeszcze zniknęły światła Mobile, tak że w ciągu ostatniej doby nie mógł już utrzymać się na nogach, choć na morzu nie był nowicjuszem.

Kiedyś trafił nawet do Korei na fregacie “Almirante Padilla". Wiele pływał i znał morze. A mimo to, choć w zatoce panował spokój, trzeba mu było teraz pomagać, aby mógł pełnić służbę. Wyglądał jak konający. Nie przyjmował żadnych posiłków, więc sadzaliśmy go, ja i jeszcze paru kolegów z wachty, na rufie lub śródokręciu, aż padł rozkaz, żeby go zabrać do kubryku. Wtedy zwalał się na koję, wystawiał głowę i czekał, aż mu się zbierze na wymioty.

Myślę, że to Ramón Herrera powiedział mi nocą 26, że na Morzu Karaibskim będzie niewesoło. Zgodnie z naszymi obliczeniami mieliśmy wyjść z Zatoki Meksykańskiej po północy. Na swoim stanowisku przy wyrzutni torpedowej rozmyślałem pogodnie o naszym powrocie do Cartageny. Noc była widna, a niebo wysokie, kopulaste i usiane gwiazdami. Od chwili gdy wstąpiłem do marynarki, lubiłem rozpoznawać gwiazdozbiory. Tej nocy mogłem to robić do woli, podczas gdy niszczyciel “Caldas" łagodnie sunął po Morzu Karaibskim.

Myślę, że stary marynarz, taki co opłynął świat, poznaje morze po ruchach statku. Doświadczenie ze szlaku, gdzie przeszedłem chrzest morski, mówiło mi, że jesteśmy na otwartych wodach. Spojrzałem na zegarek. Było trzydzieści jeden minut po północy 27 lutego. Gdyby nawet okrętem nie kiwało, wiedziałbym, że jesteśmy na Morzu Karaib­skim. Ale kiwało. Ja, choć nigdy na morzu nie chorowałem, poczułem się nieswojo. Miałem jakieś dziwne przeczucie. I nie wiadomo dlaczego przypomniał mi się nagle mat Miguel Ortega leżący niżej w swojej koi i wypluwający wnętrzności.

...