Polska jako wielkie państwo.pdf

Polska jako wielkie pañstwo

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

Tekst pochodzi ze strony http://www.romandmowski.pl/ .

Polska jako wielkie pañstwo

Mow¹ wygłoszona w Poznaniu dnia 28 czerwca 1929 roku podczas uroczystoœci

obchodu dziesiêciolecia traktatu wersalskiego.

ROMAN DMOWSKI

POLSKA JAKO WIELKIE PAÑSTWO

Odbudowanie pañstwa polskiego, zarówno dla szerokiej opinii, jak dla polityków i pisarzy

politycznych wszystkich krajów, było na ogół faktem nieoczekiwanym. Było nim nawet dla

wielu ludzi w naszym własnym społeczeñstwie. Niejednemu wydawało siê ono wprost

niemo¿liwoœci¹. Nawet ci, którzy siê uwa¿ali za bojowników niepodległoœci, œmieli d¹¿yæ

czêsto co najwy¿ej do urz¹dzenia czêœci ziem polskich we wzglêdnej samoistnoœci pod

zwierzchnictwem jednego z pañstw rozbiorczych.

Kamieñ, który przygniatał grób Polski, był zbyt ciê¿ki, a¿eby odosobniony wysiłek narodu

naszego, choæby nawet najwiêkszy, mógł go odwaliæ. Powstania nasze nie miały ¿adnych

widoków zwyciêstwa i w wynikach swoich dawały coraz wiêksze ujarzmienie narodu.

Niewiara wszak¿e w zmartwychwstanie naszego pañstwa pochodziła z niedostatecznego

zrozumienia historii. Wykreœlenie tak wielkiego obszarem swym pañstwa z karty Europy,

rozbiory Polski stały siê mo¿liwymi tylko skutkiem tego, ¿e rozkład władzy pañstwowej w

Rzeczypospolitej XVIII wieku doprowadził do całkowitego zaniku polityki zewnêtrznej

pañstwa. Polska przestała byæ czynn¹ sił¹ w stosunkach miêdzynarodowych, przestała

wywieraæ wpływ na układ tych stosunków zgodnie ze swoimi celami. Pozostała ona jedynie

obiektem polityki pañstw innych, zmuszona była biernie patrzeæ na powstawanie

porozumieñ i sojuszów miêdzy tymi pañstwami, powiêkszaj¹cych potêgê pañstw dla niej

niebezpiecznych, a przygotowuj¹cych zgubê jej i jej naturalnym sojusznikom.

Całkowita biernoœæ Polski na zewn¹trz, tak krañcowo ujawniona podczas wojny

siedmioletniej, poci¹gnêła za sob¹ niesłychanie doniosłe skutki, nie tylko dla niej samej,

ale dla Europy i dla całego œwiata. Wynikiem jej było wyroœniêcie Prus na pierwszorzêdn¹

potêgê europejsk¹, utrata przez Francjê jej przewodniej roli w Europie oraz zniszczenie jej

potêgi na oceanach, w Ameryce i w Indiach, wreszcie znikniêcie samej Rzeczypospolitej z

mapy.

Je¿eli zniszczenie naszego pañstwa stało siê mo¿liwym tylko przez bezwład polityczny

Rzeczypospolitej i wytworzenie w jego skutku zwi¹zków miêdzy pañstwami,

przygotowuj¹cymi nam zgubê - trzeba powiedzieæ: zgubê pañstwa, bez mo¿noœci

zniszczenia narodu - to z tego nie wynikało, ¿e pañstwo to nie mo¿e zmartwychwstaæ, nie

mo¿e zjawiæ siê na powrót jako pañstwo całkiem niezawisłe i ¿e Polska nie mo¿e staæ siê

na powrót potê¿nym czynnikiem poło¿enia miêdzynarodowego. Z tego wynikało, ¿e

odbudowanie Polski istotnie niezawisłej, silnej, posiadaj¹cej wszystkie swoje ziemie, stanie

siê mo¿liwe dopiero wtedy, kiedy rozwój stosunków miêdzynarodowych doprowadzi do

rozluŸnienia i w dalszym ci¹gu zerwania zgubnych dla nas zwi¹zków miêdzy pañstwami,

kiedy nowe interesy i nowe współzawodnictwa dadz¹ pocz¹tek nowym sojuszom,

przygotowuj¹cym nowe konflikty, w których strony przeciwne zaczn¹ wygrywaæ sprawê

1 z 6

2009-07-03 20:11

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=25

Polska jako wielkie pañstwo

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

polsk¹ i tem otworz¹ pole dla czynnej polityki polskiej. I stanie siê ono mo¿liwym dopiero

wtedy, gdy naród polski zdobêdzie siê na powrót na swoj¹ politykê zewnêtrzn¹, to znaczy,

kiedy w trudnych warunkach niewoli wyda organizacjê, która bêdzie zdolna działaæ na

zewn¹trz z ramienia narodu, w jego imieniu, a która bêdzie doœæ samodzielna w swej myœli

politycznej, ¿eby nie daæ siê u¿yæ za narzêdzie ¿adnym obcym interesom, ¿eby słu¿yæ

wył¹cznie Polsce i jej celom.

Wytworzenie takiej organizacji stało siê mo¿liwym dziêki rozwojowi silnego ruchu

narodowego w pokoleniach polskich koñca zeszłego stulecia i dziêki wpływowi na ich

psychikê ¿ycia w pañstwie nowoczesnym, choæ obcym. Wpływ ten wyraził siê miêdzy

innymi w postêpie karnoœci społecznej.

Skutkiem rozwoju tej organizacji powstała na przełomie dwóch stuleci polityka polska,

polityka zewnêtrzna, szukaj¹ca dróg ku odbudowaniu pañstwa. Wyzwalaj¹c patriotyzm

polski z mglistych rojeñ, raczej poetyckich, d¹¿enia swoje starała siê ona oprzeæ na

zrozumieniu rzeczywistoœci, ale rzeczywistoœci europejskiego, œwiatowego widnokrêgu.

Ci, którzy s¹dz¹, ¿e wszystko, co zrobiono dla odzyskania niepodległoœci, zrobiono dopiero

po wybuchu wojny œwiatowej, s¹ w błêdzie. Najwa¿niejsze bodaj rzeczy zrobiono w latach,

poprzedzaj¹cych tê wojnê. Wtedy ju¿ polityka nasza znalazła miejsce dla Polski w nowych

ustosunkowaniach miêdzynarodowych, wtedy ju¿ zaczêła współdziałaæ z t¹ stron¹, w której

widziała sojuszników dla swej sprawy, wtedy ju¿ usiłowała przyczyniaæ siê swymi

posuniêciami do pogłêbienia konfliktu, wtedy ju¿ pracowała nad tym, a¿eby po wybuchu

wojny nie byæ jedynie obiektem polityki innych narodów. Akcja podczas wojny była tylko

dalszym ci¹giem i realizacj¹ skutków wieloletniej pracy, pracy całej organizacji.

Jak powiedziałem, pañstwa polskiego nie mógł odbudowaæ ¿aden odosobniony wysiłek

narodu polskiego. Mogło siê to było staæ tylko w wielkim konflikcie europejskim, a jak siê

okazało œwiatowym, tylko w sojuszu narodu naszego ze zwi¹zkiem pañstw, kierowanym

przez narody, nie zainteresowane w zniszczeniu naszej ojczyzny, i tylko po ich

zwyciêstwie.

Traktat wersalski, który nam przywraca miejsce miêdzy niezawisłymi pañstwami Europy,

podpisany został krwi¹ szeregu wielkich i mniejszych narodów, kupiony kosztem ¿ycia

milionów ludzi. Synowie czêsto dalekich nam krajów krwi¹ swoj¹, swoim ¿yciem zapłacili

za nasz¹ wolnoœæ, za nasz¹ wielk¹ przyszłoœæ, do której dziœ idziemy. I dziœ w

dziesiêciolecie chwili, kiedyœmy miejsce swoje wœród tych narodów odzyskali, tym

¿ołnierzom i naszej wœród innych sprawy, ich pamiêci hołd składamy, na pierwszym zaœ

miejscu pamiêci synów najokrutniej skrwawionej i najœciœlej współdziałaj¹cej z naszymi

wysiłkami Francji. Niemniejsze od uznania niezawisłego pañstwa polskiego ma dla nas

znaczenie ta czêœæ traktatu, która ustanawia granicê nasz¹ na zachodzie: miêdzy Polsk¹ a

pañstwem niemieckim.

Po tym, co tu powiedziano, co sam wielokrotnie wykazywałem, co zreszt¹ ka¿dy myœl¹cy

Polak ju¿ dziœ rozumie, nie bêdê tu dłu¿ej dowodził, ¿e granica to najwa¿niejsza. Od

przebiegu linii granicznej, od tego, jakie z zagarniêtych w przeszłoœci ziem przywracała

ona Polsce, zale¿ało, czym ta Polska bêdzie, ku czemu j¹ bêdzie rozwój ¿ycia pañstwowego

prowadził. Od tej granicy zale¿ało wprost, czy Polska bêdzie pañstwem istotnie

niezawisłym, czy te¿ przy formalnej niezawisłoœci bêdzie uzale¿niona od s¹siada, stanie siê

jego narzêdziem politycznym i polem wyzysku gospodarczego.

2 z 6

2009-07-03 20:11

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=25

Polska jako wielkie pañstwo

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

Granica zachodnia Polski, wykreœlona traktatem wersalskim, jest wynikiem wytê¿onej

walki politycznej. Walka ta rozpoczêła siê wyraŸnie ju¿ po dwóch pierwszych latach wojny,

kiedy koniecznoœæ odbudowania pañstwa polskiego stała siê widoczn¹, i odt¹d ju¿ stanowi

ona istotê sprawy polskiej w wojnie i na konferencji pokojowej.

Jest to walka miêdzy dwoma biegunowo przeciwnymi sobie d¹¿eniami.

Stanêło do niej z jednej strony nasze d¹¿enie do odbudowania Polski w roli wielkiego

pañstwa, politycznie i gospodarczo niezawisłego od s¹siadów, nie bêd¹cego niczyim

narzêdziem, ale prowadz¹cego własn¹ mocarstwow¹ politykê, podyktowan¹ mu przez

dobro narodu i dobro wspólnej z innymi narodami cywilizacji. � ródłem tego naszego

d¹¿enia nie były tylko ambicje narodowe, jak to twierdzili nasi przeciwnicy - ambicje

fałszywe, jak to wyraŸnie dawali do zrozumienia. Polacy nie s¹ małym narodkiem, ani sw¹

liczb¹, ani obszarem, który zajmuje ich rasa i ich cywilizacja, ani sw¹ twórczoœci¹

duchow¹, rozwijan¹ od dziesi¹tków pokoleñ, nie ustêpuj¹c¹, ale, przeciwnie,

najœwietniejsz¹ w swych przejawach po upadku pañstwa, ani rol¹ polityczn¹, któr¹

odgrywało w przeszłoœci pañstwo polskie, ani prac¹ dziejow¹, której dokonała cywilizacja

polska. Niemałym, w póŸniejszych czasach, dowodem wielkoœci naszego narodu była sama

działalnoœæ pañstw, które rozgrabiły Polskê, potworne œrodki, do których musiały siê

uciekaæ, a¿eby tłumiæ nasze samoistne ¿ycie, nasz¹ twórczoœæ, powstrzymywaæ rozwój sił

naszego narodu. Rzeczy to wszak œwie¿e jeszcze w naszej pamiêci.

Zamkniêcie naszego narodu w ramy małego pañstewka byłoby niewiele mniejsz¹ krzywd¹

od rozbiorów.

Z drugiej strony, ktokolwiek zdolny jest głêbiej siê zastanowiæ nad poło¿eniem

geograficznym Polski, zrozumieæ musi, ¿e tu, na naszej ziemi, niema miejsca na małe,

słabe pañstewko, niezdolne do zachowania swej samoistnoœci wobec s¹siadów.

D¹¿enie nasze spotkało siê z zaciekłym odporem licznych, nie zawsze odsłaniaj¹cych swe

oblicze przeciwników, którzy czêsto nie przebierali w œrodkach.

Dzieñ dzisiejszy nie jest chwil¹ na analizowanie tej walki, na charakteryzowanie jej

motywów i metod. Poprzestanê tu na stwierdzeniu, ¿e bêd¹ca jej wynikiem zachodnia i

północno-zachodnia granica Polski nie objêła wprawdzie wszystkich ziem, które do pañstwa

polskiego nale¿eæ powinny i których siê domagaliœmy, niemniej przeto dała Polsce

podstawy bytu niezawisłego, rozwoju gospodarczego i politycznego, którego postêp, o ile

bêdzie siê odbywał szybko i zdrowo, musi jej daæ powa¿ne stanowisko mocarstwowe.

Wspomnê tu tylko, ¿e ta granica pozostała przez parê lat jedyn¹ granic¹ Polski, uznan¹

przez mocarstwa: walka przeciw pojêciu Polski jako wielkiego pañstwa opóŸniła znacznie

ostateczne uznanie reszty granic, z wielk¹ szkod¹ dla zdrowego rozwoju ¿ycia

pañstwowego nazajutrz po jej odbudowaniu. Granice te musieliœmy przewa¿nie własnymi

wysiłkami ustanawiaæ, czyniæ je faktem dokonanym, uznawanym póŸniej przez mocarstwa.

I wspomnê tylko, ¿e przeciwnicy nasi w walce o granicê zachodni¹ Polski nie zamilkli po

uznaniu jej przez traktat wersalski. Po dziœ dzieñ mamy do czynienia z próbami

kwestionowania tej granicy, próbami wprost nieprzyzwoitymi ze stanowiska obyczaju

miêdzynarodowego w œwiecie cywilizowanym. Niestety, zuchwalstwo to znajduje czêsto

zachêtê w nie doœæ energicznej reakcji rz¹dów polskich.

3 z 6

2009-07-03 20:11

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=25

Polska jako wielkie pañstwo

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

W dniu dzisiejszym upływa lat dziesiêæ od poło¿enia tych podstaw pod nowoczesne pañstwo

polskie.

Czy to dziesiêciolecie potwierdziło słusznoœæ naszych zało¿eñ? Czy dowiodło ono, ¿e Polska

jest przeznaczona na to, ¿eby w tej czêœci Europy zaj¹æ stanowisko mocarstwa, które na

swoim obszarze jest panem, ¿yje ¿yciem samoistnym, cywilizacyjnym, gospodarczym i

politycznym, na zewn¹trz zaœ swoj¹ wol¹ i swoim czynem reguluje swój stosunek do

s¹siadów i swym udziałem w ¿yciu miêdzynarodowym przyczynia siê skutecznie do postêpu

pokojowej pracy cywilizacji europejskiej?...

Pomimo wszystkiego, co o nie domaganiach naszego ¿ycia pañstwowego mo¿emy

powiedzieæ, tylko ludzie bardzo powierzchowni, nie umiej¹cy widzieæ i rozumieæ faktów, o

ile nie kłami¹ tendencyjnie, mog¹ na te pytania odpowiedzieæ przecz¹co.

Przeciwnicy nasi twierdzili, ¿e dzielnice nasze, nale¿¹ce przez długi czas do ró¿nych

pañstw, ¿yj¹ce pod ro¿nemi prawami i ró¿nymi systemami politycznymi, nie bêd¹ umiały

¿yæ wspólnym ¿yciem pañstwowym. Paru lat wystarczyło do wykazania, jak sztucznym, jak

przeciwnym naturze był ten podział, jak potê¿ne były wêzły, ł¹cz¹ce nas w jeden naród.

Dziœ ka¿dy ju¿ widzi, ¿e wystarczy, a¿eby nasza praca kodyfikacyjna została zakoñczona,

a¿eby doprowadziła do ujednostajnienia prawnego na całym obszarze pañstwa, a reszta

ró¿nic pomiêdzy dawnymi zaborami zniknie. Pozostan¹ ró¿nice prowincjonalne, istniej¹ce

w ka¿dym pañstwie, w ka¿dym narodzie, tylko mniejsze znacznie, ni¿ w innych pañstwach

europejskich.

W Polsce, pañstwie zbudowanym na kresach cywilizacji zachodniej, zawsze istniały i dziœ

istniej¹ wielkie ró¿nice poziomu cywilizacji miêdzy ziemiami zachodnimi a wschodnimi.

Mo¿na było przewidywaæ, ¿e ponowne poł¹czenie tych ziem w jedno pañstwo spowoduje

obni¿enie poziomu cywilizacji na zachodzie.

¯ycie wykazało, ¿e to były obawy płonne. Najlepsz¹ na nie odpowiedzi¹ jest porównanie

naszego Poznania, w którym siê znajdujemy, z Poznaniem z przed lat kilkunastu,

pozostaj¹cym pod rz¹dami niemieckimi. Najzaciêtszy nasz wróg musi przyznaæ, ¿e odbył

siê tu niesłychanie szybki postêp, który uczynił to nasze historyczne miasto wiêkszym,

bogatszym, ¿yj¹cym na wy¿sz¹ o wiele stopê gospodarcz¹ i cywilizacyjn¹, wreszcie

piêkniejszym. A wszystko to siê stało przy całkowitym prawie zanikniêciu w nim ¿ywiołu

niemieckiego, który niedawno jeszcze szeroko tu siê rozsiadał.

Ten jeden przykład œwiadczy, jak olbrzymi¹ siłê ¿ywiołow¹, cywilizacyjn¹ i gospodarcz¹

wykazał naród polski po swoim zjednoczeniu. To samo widzimy w mniejszym lub wiêkszym

stopniu wszêdzie - od Poznania do Wilna i Łucka, od wschodnich Karpat do Gdyni.

W jak wielu dziedzinach cywilizacyjnych i gospodarczych Polska szybko poszła naprzód w

ci¹gu pierwszego dziesiêciolecia swej niepodległoœci, najlepiej œwiadczy wystawa, któr¹

obecnie w Poznaniu ogl¹damy (Powszechna Wystawa Krajowa 1929 r.).

Ten nasz postêp jest wyrazem ¿ywiołowych sił zjednoczonego narodu, wyrazem tym

potê¿niejszym, ¿e w planowym kierowaniu jego prac¹ popełniliœmy i popełniamy liczne

błêdy. Okres, który prze¿yliœmy przed odzyskaniem własnego pañstwa, nie przygotował

ludzi wy¿szej miary, umiej¹cych daæ nale¿yte kierownictwo ¿yciu narodu, przy którym

wysiłki jego osi¹gnêłyby o wiele donioœlejsze wyniki.

4 z 6

2009-07-03 20:11

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=25

Polska jako wielkie pañstwo

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

Je¿eli słusznie mo¿na powiedzieæ, ¿e naród nasz w dziesiêæ lat po zjednoczeniu we

własnym pañstwie nie osi¹gn¹ł jeszcze równowagi politycznej, nie wytworzył sobie trwałej

formy rz¹dów, nie oparł swego ¿ycia politycznego na niewzruszonych podstawach

prawnych - to ka¿dy, kto umie myœleæ, zrozumie, ¿e inaczej byæ nie mogło, ¿e w

warunkach, w których odzyskaliœmy byt pañstwowy, dziesiêciu lat nie mogło starczyæ na

ustalenie form naszego politycznego bytu i na wytworzenie rz¹dów, odpowiadaj¹cych

potrzebom narodu.

Okres, któryœmy prze¿yli w niewoli, był okresem wielkich przeobra¿eñ w całym œwiecie

naszej cywilizacji. W tych przeobra¿eniach Polska została zapóŸniona przez utratê

niezawisłoœci, przez rozdarcie narodu i przez zwi¹zanie głównego obszaru jej ziem z

pañstwem, stoj¹cym na znacznie ni¿szym od niej poziomie cywilizacyjnym, o wiele mniej

posuniêtym w rozwoju społecznym, gospodarczym i politycznym. Nie zapominajmy, ¿e w

głównej czêœci Polski chłop został samodzielnym gospodarzem dopiero po ostatnim

powstaniu. PóŸno rozpoczête przeobra¿enia społeczne poszły naprzód w ostatnich latach

kilkudziesiêciu z szybkoœci¹, naruszaj¹c¹ równowagê społecznego ¿ycia, wytwarzaj¹c¹

wielkie niebezpieczeñstwo społeczne, tym wiêksze, ¿e towarzyszyło im zapóŸnienie mas w

oœwiacie. Skutki tego nienormalnego, pozbawionego nale¿ytej ci¹głoœci rozwoju dziœ

ponosimy i przez dłu¿szy jeszcze czas ponosiæ bêdziemy. Odbijaj¹ siê one przede

wszystkim w ¿yciu politycznym narodu, czyni¹c bardzo trudnym znalezienie odpowiedniej

formy ustroju pañstwa.

Z tymi trudnoœciami mo¿na by siê było uporaæ skutecznie, gdyby warstwy przewodnie

narodu, warstwy oœwiecone, w dzisiejszym pokoleniu posiadały dostateczn¹ dojrzałoœæ i

wytrawnoœæ polityczn¹. Warstwy te wszak¿e, odsuniête pod obcym panowaniem od udziału

w rz¹dach, nie wykształciły siê ani umysłowo, ani moralnie do spełnienia wielkich zadañ,

które na nie czekały.

Brak im nie tylko umiejêtnoœci, ale i poczucia odpowiedzialnoœci. Dopiero nowe pokolenia,

wyrastaj¹ce we własnym ju¿ pañstwie, rozwijaj¹ w sobie to poczucie, dochodz¹ do

zrozumienia, ¿e ka¿dy oœwiecony, œwiadomy Polak jest odpowiedzialny za swe pañstwo, za

rz¹dy tego pañstwa, za błêdy rz¹dz¹cych i za ich zbrodnie.

Trzeba pamiêtaæ, ¿e pañstwo nasze narodziło siê na nowo wœród rewolucji, ogarniaj¹cych

wszystkie s¹siednie kraje, i ¿e przypadła mu rola frontu Zachodniej Europy wobec

rosyjskiego bolszewizmu. Pomimo, ¿e Europa nie zawsze mu tê rolê ułatwiała, odegrało j¹

ono własnymi siłami wcale pomyœlnie. Granica polsko - rosyjska pozostała granic¹ miêdzy

europejskim ustrojem politycznym i społecznym a rewolucj¹ bolszewick¹.

To poło¿enie i ta rola nie pomaga nam do ustalenia form ustroju i do rozwoju naszego

¿ycia politycznego na zdrowych podstawach. Walka o te podstawy ci¹gle trwa i trwaæ

jeszcze przez pewien czas musi. Tym rychlej siê ona zakoñczy i tym pomyœlniejsze da

wyniki, im całkowiciej bêdziemy w niej pozostawieni sami sobie, im mniej bêd¹ siê w ni¹

wtr¹cały czynniki obce, im mniej bêdzie prób narzucania nam sk¹dkolwiek reguł

postêpowania politycznego, czy to jawnie i rzekomo legalnie, czy te¿ na drodze intryg i

knowañ podziemnych. Polska sobie ze swoim ustrojem politycznym poradzi, byle siê ni¹ z

zewn¹trz w tym wzglêdzie nie opiekowano.

Długie trwanie naszego organizowania siê politycznego na wewn¹trz powoduje słaboœæ

naszej polityki zewnêtrznej, która dotychczas nie dorosła do tej roli, jak¹ jej obszar,

zaludnienie naszego pañstwa i wartoœæ naszego narodu przeznacza. W tych warunkach

5 z 6

2009-07-03 20:11

http://www.romandmowski.pl/druk.php?dzial=teksty&id=25

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: