internowania-w-wojewodztwie-katowickim-w-stanie-wojennym.pdf

Jarosław Neja

Internowania w regionie w świetle raportów SB (tekst opublikowany: „Tygodnik Śląsko-

Dąbrowski” 2004, nr 2, s. 2)

Wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 r. było ogromnym przedsięwzięciem

o charakterze wojskowo-policyjnym i jako takie zostało poprzedzone wielomiesięcznymi

przygotowaniami. W ich trakcie sporządzone zostały m.in. wykazy osób uznanych przez

władze za niebezpieczne dla państwa ze względów politycznych. W pierwszej kolejności

chodziło o ludzi zaangażowanych w działalność NSZZ „Solidarność”. Zakładano, że poprzez

internowanie w odpowiednim czasie przywódców i działaczy związkowych szczebla

centralnego, regionalnego i zakładowego działalność „Solidarności” zostanie sparaliżowana i

rozbita, tak że nie będzie ona zdolna do podjęcia skoordynowanej akcji protestacyjnej, która

jak się obawiano, mogła być odpowiedzią społeczeństwa na ogłoszenie stanu wojennego.

Wprowadzenie tego ostatniego realizowano etapami, przy czym każdy z nich stanowił

zazwyczaj odrębną dobrze zaplanowaną i sprawnie przeprowadzoną operację. Internowania

ujęto w ramach jednej z nich, oznaczonej kryptonimem „Jodła”. W całym kraju rozpoczęto ją

jeszcze przed północą 12 grudnia 1981 r. i prowadzono równolegle z operacją „Azalia”, której

celem było zajęcie obiektów Polskiego Radia i Telewizji oraz zablokowanie środków

łączności. W ciągu pierwszej nocy stanu wojennego internowano w całym kraju ponad 3

tysiące osób, w tym m.in. większość czołowych działaczy Regionu Śląsko-Dąbrowskiego

NSZZ „S”. Przewodniczącego Zarządu Regionu Leszka Waliszewskiego i delegatów

powracających nocnym pociągiem z obrad Komisji Krajowej NSZZ „S” w Gdańsku ujęto na

dworcu w Katowicach. Zatrzymywano także etatowych pracowników Zarządu Regionu, jego

delegatur, miejskich komisji koordynacyjnych oraz aktywnych członków „Solidarności”,

redaktorów prasy związkowej, działaczy i członków NZS, a także działaczy społecznych.

Wśród internowanych byli m.in. rektorzy i pracownicy naukowi śląskich wyższych uczelni

oraz artyści. 13 grudnia do godzin popołudniowych na Górnym Śląsku i w Zagłębiu

Dąbrowskim funkcjonariusze SB i MO zatrzymali 472 osoby. Już w trakcie operacji „Jodła”

podjęto decyzję o internowaniu kolejnych osób, nieujętych w pierwotnym wykazie. Według

danych SB 1 stycznia 1982 r. w siedmiu ośrodkach odosobnienia przetrzymywano 1041 osób

z terenu województwa katowickiego, w tym 10 członków KK NSZZ „S” i 35 członków

Zarządu Regionu. Internowani kierowani byli przede wszystkim do ośrodków w Bytomiu-

Miechowicach, Jastrzębiu-Szerokiej, Sosnowcu-Radosze, Strzelcach Opolskich i Zabrzu-

Zaborzu. Jak łatwo się domyślić, wymienione ośrodki przygotowywano do przyjęcia

„pensjonariuszy” jeszcze przed wprowadzeniem stanu wojennego, wówczas też ustalono, ile

osób mogą przyjąć. Przykładowo w Strzelcach Opolskich planowano umieścić 400 osób, w

Jastrzębiu-Szerokiej 750, a w Zabrzu-Zaborzu aż 850.

Pomimo iż operacja wprowadzenia stanu wojennego zakończyła się dla władz

sukcesem i po wygaśnięciu ostatniego w kraju protestu, jakim był strajk prowadzony do 28

grudnia 1981 r. przez górników kopalni „Piast” sytuacja „była opanowana”, operację „Jodła”

kontynuowano w kolejnych miesiącach 1982 r. Do 23 grudnia tego roku w województwie

katowickim władze wydały 2021 decyzji o internowaniu. Liczba ta obejmowała także tych,

którzy zostali internowani dwukrotnie, a nawet trzykrotnie. Według płk. (następnie gen.)

Jerzego Gruby, komendanta MO w Katowicach, dwukrotnie internowano 110 osób,

trzykrotnie zaś 3. Do zawieszenia stanu wojennego (31 grudnia 1982 r.) wobec 159

internowanych zastosowano tymczasowe aresztowanie. Od 13 grudnia 1981 r. do 23 grudnia

1982 r. w województwie katowickim internowano łącznie 1911 osób, w tym 374 kobiety.

Według szczegółowych wyliczeń SB łączna liczba internowanych – 1911 – stanowiła 0,05

proc. ogółu mieszkańców województwa (na 3 844 000 mieszkańców) i 0,11 proc. ogółu

zatrudnionych (na 1 631 000 pracujących zawodowo). Wśród represjonowanych znalazł się

m.in. uczeń drugiej klasy liceum ogólnokształcącego w Bytomiu. Po latach okazało się, że był

on najmłodszym internowanym w kraju. W dniu zatrzymania miał dopiero co ukończone 17

lat.

W raportach SB czytamy, że w miarę możliwości internowanym starano się zapewnić

godziwe warunki bytowe w miejscach ich odosobnienia. Zapisy te nie miały jednak często

wiele wspólnego z rzeczywistością. Internowanie w założeniu miało być wprawdzie formą

„profilaktyki”, w ośrodkach funkcjonujących w aresztach i zakładach karnych

„pensjonariuszy” obowiązywały jednak te same regulaminy co więźniów lub osoby

tymczasowo aresztowane. Życie wewnętrzne ośrodków normował więc regulamin

tymczasowego wykonywania aresztowania wprowadzony w życie Zarządzeniem nr 12

Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 stycznia 1974 r. Dopiero 30 grudnia 1981 r. wyszło

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu pobytu internowanych w

ośrodkach odosobnienia . Dokument ten nie zmienił jednak zasadniczo sytuacji

represjonowanych, co potwierdzają liczne świadectwa. W większości zakładów karnych i

aresztów pełniących funkcję „internatów” przepisy rozporządzenia z 30 grudnia 1981 r.

zaczęto stosować dopiero na początku lutego 1982 r., po licznych protestach internowanych.

Pierwsze zwolnienia z ośrodków odosobnienia następowały już w grudniu 1981 r. Do

marca roku następnego na wolność wypuszczono ponad siedemset osób z województwa

katowickiego. W obozach internowania nadal przebywało jednak siedemset osób z regionu.

W następnych miesiącach zwalniano wprawdzie kolejnych internowanych, lecz równocześnie

wydawano nowe decyzje o odosobnieniu: w kwietniu – 65, maju – 203, czerwcu – 39, lipcu 2,

sierpniu – 142, wrześniu – 44, październiku – 27, listopadzie - 83. W przypadku osób

internowanych w tym ostatnim miesiącu większość (51 osób), stanowili działacze grup

podziemnych. Jak pisano w jednym z raportów „decyzje o internowaniu podjęte zostały w

związku ze spodziewanymi zagrożeniami w dniu 10.11 br. oraz planowanymi na ten dzień

akcjami protestacyjnymi”.

W grudniu 1982 r. w ośrodkach internowania przebywało jeszcze 176 osób z

województwa katowickiego. Ostatnich z nich zwolniono 23 grudnia, wtedy też zlikwidowano

obozy dla internowanych. Według ocen SB tylko znikoma część zwolnionych próbowała

włączać się w „negatywną działalność”, obawiając się – jak twierdzono - głównie sankcji

karnych. Było to o tyle uzasadnione, że wiele osób po wyjściu z internowania poddanych

zostało szczególnemu nadzorowi SB i MO.

Jarosław Neja

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: