Tolkien_J_R_R_-_Silmarillion.pdf

J . R . R . T OLKIEN

SIMARILLION

Przekład: Maria Skibniewska

Tytuł oryginału:

The Silmarillion

Data wydania polskiego: 1996 r.

Data pierwszego wydania oryginalnego: 1977 r.

PRZEDMOWA

„Silmarillion”, wydany w cztery lata po smierci autora, jest relacj a o Dawnych

Dniach, czyli o Pierwszej Erze Swiata. „Władca Pierscieni” zawierał historie do-

niosłych wydarze n, które sie rozegrały pod koniec Trzeciej Ery, lecz zamieszczo-

ne w niniejszym tomie legendy siegaj a głebiej w przeszłosc, w zamierzchłe czasy,

gdy pierwszy Władca Ciemnosci, Morgoth, przebywał w Sródziemiu i gdy Elfy

Wysokiego Rodu toczyły z nim wojne, aby odzyskac Silmarile.

„Silmarillion” jest wszakze nie tylko opowiesci a o czasach dawniejszych niz

epoka, w której rozgrywa sie akcja „Władcy Pierscieni”, lecz dziełem w zasadni-

czej swej koncepcji o wiele wczesniejszym niz tamta trylogia. Praca ta, wpraw-

dzie nie opatrzona tytułem, pod jakim sie dzisiaj ukazuje, istniała juz przed pół-

wiekiem; w podniszczonych notatnikach autora siegaj acych roku 1917 mozna

znalezc pierwsze, czesto notowane w pospiechu, ołówkiem, wersje opowiesci sta-

nowi acych j adro całej tej mitologii. Pewne wzmianki o niej rozsiane s a na kartach

„Władcy Pierscieni”, całosc jednak nie została dot ad opublikowana, chociaz Oj-

ciec mój nigdy w ci agu swego długiego zycia jej nie poniechał i nie przestał nad

ni a pracowac nawet w ostatnich latach zycia. Przez cały ten czas „Silmarillion”,

traktowany po prostu jako obszerna całosc narracyjna, poddawany był w zasadzie

nieznacznym tylko przeróbkom i od dawna stanowił okreslon a tradycje i tło dla

pózniejszych dzieł. Lecz nie był to jeszcze tekst ostatecznie opracowany, zmianom

ulegały nawet niektóre istotne koncepcje przedstawionego w nim swiata; pewne

legendy powtarzały sie w krótszych lub dłuzszych wersjach i w róznej stylizacji.

Z biegiem lat zmiany i warianty dotycz ace zarówno szczegółów, jak i szerokich

perspektyw obrazu, tak go skomplikowały, tak sie rozrosły i nawarstwiły, ze usta-

lenie jednolitej i ostatecznej wersji wydawało sie niemozliwe. Ponadto w starych

legendach („starych” nie tylko dlatego, ze opowiadały o Pierwszej Erze Swiata,

lecz starych równiez w odniesieniu do czasu swego powstania w zamysle autora)

Ojciec mój utrwalał i przekazywał własne najgłebsze refleksje. W pózniejszych

dziełach teologiczne i filozoficzne zainteresowania przesłoniły mitologie i poezje;

st ad powstały niezgodnosci w tonacji.

Po smierci Ojca przypadł mi obowi azek nadania Jego spusciznie takiej po-

staci, aby j a mozna było wydac drukiem. Zdawałem sobie jasno sprawe, ze próba

przedstawienia w jednym tomie materiałów tak róznorodnych — zaprezentowania

„Silmarillionu” jako owocu procesu twórczego, który nieustannie podlegaj ac ewo-

lucji trwał przeszło pół wieku — prowadziłaby tylko do chaosu i zatarcia rzeczy

najbardziej istotnych. Postanowiłem wiec opracowac jedn a wersje, selekcjonu-

j ac i porz adkuj ac materiały tak, aby powstała mozliwie najbardziej konsekwentna

i wewnetrznie spoista całosc. W tej pracy zródłem szczególnych trudnosci sta-

ły sie dla mnie ko ncowe rozdziały (od smierci Turina Turambara), pozostawione

przez długie lata bez zmian i pod wielu wzgledami wyraznie niezgodne z bardziej

rozwinietymi innymi czesciami ksi azki.

Doskonałej konsekwencji, czy to w obrebie niniejszego tomu, czy tez pomie-

dzy nim a innymi opublikowanymi dziełami mego Ojca nie nalezy sie doszuki-

wac; jesli w ogóle dałoby sie j a osi agn ac, to jedynie wielkim i niepotrzebnym

kosztem. Zreszt a Ojciec pojmował opowiesc o Silmarilach jako kompilacje opra-

cowan a po wielu latach na podstawie wielu róznorodnych zródeł (poezji, kro-

nik i przekazów ustnych), które przetrwały w odwiecznej tradycji; na tej samej

zasadzie powstała niniejsza ksi azka, oparta w znacznym stopniu na wczesniej-

szych prozatorskich czy poetyckich utworach; nie tylko formalnie przedstawiona

jako kompendium, lecz w pewnej mierze stanowi aca je rzeczywiscie. Tym nalezy

tłumaczyc zmienne tempo narracji, wieksze lub mniejsze bogactwo szczegółów

w róznych fragmentach i wiele innych kontrastów; na przykład drobiazgowa do-

kładnosc w opisach miejsc i w atkach w legendzie o Turinie Turambarze jaskrawo

sie rózni od pełnego dystansu i wyniosłosci tonu, jakim opowiedziane s a wydarze-

nia z ko nca Pierwszej Ery, gdy zniszczono Thangorodrim i pokonano Morgotha;

z tych samych przyczyn napotykamy takze w innych fragmentach róznice tonu

i punktów widzenia, pewne niejasnosci, a nawet tu i ówdzie niekonsekwencje.

Jesli chodzi o tekst zatytułowany „Valaquenta” (Historia Valarów), nalezy przy-

puszczac, ze obok tresci zachowanych od najdawniejszych czasów, gdy Eldarowie

zyli w Valinorze, znalazły sie tam takze zmiany czy dodatki wprowadzone w póz-

niejszych epokach; dlatego w narracji czas przeszły przeplata sie z terazniejszym

i zmienia sie w pewnym sensie punkt widzenia; niekiedy mówi sie o nadprzyro-

dzonych siłach tak, jak gdyby wci az były obecne i czynne, niekiedy tak, jakby

nalezały do odległej przeszłosci, do porz adku swiata, który dawno przemin ał i za-

chował sie jedynie w pamieci.

Tytuł ksi azki brzmi — i musi brzmiec — „Silmarillion”, lecz oprócz wła-

sciwej historii Silmarilów obejmuje ona cztery krótsze opowiesci. Dwie z nich,

zamieszczone na pocz atku: „Ainulindale” (Muzyka Ainurów) i „Valaquenta” (Hi-

storia Valarów), s a scisle zwi azane z histori a Silmarilów. Co do dwóch pozosta-

łych, zamieszczonych na ko ncu, „Akallabeth” (Upadek Numenoru) i „Pierscienie

Władzy”, uwazam za konieczne podkreslic, ze s a to odrebne, samoistne utwory.

Wł aczyłem je do tej ksi azki zgodnie z wyraznym zyczeniem Ojca; uzupełniaj a

one okres dziejów od Muzyki Ainurów, z której zrodził sie swiat, az do ko nca

Trzeciej Ery, gdy powiernicy Pierscienia odpłyneli z Szarej Przystani.

W ksi azce wystepuje mnóstwo imion własnych, których indeks znajduje sie na

ko ncu tomu. Imiona samych osób (ludzi i elfów) odgrywaj acych wazn a role w hi-

storii Pierwszej Ery s a jednakze mniej liczne i wszystkie one figuruj a w tablicach

genealogicznych.

Dodałem tez zestawienie dosyc skomplikowanych nazw róznych szczepów

elfów, a poza tym note o poprawnej wymowie słów z jezyka elfów 1 i liste naj-

wazniejszych cz astek słowotwórczych spotykanych w nazwach i imionach oraz

mape. Łatwo zauwazyc, ze Ered Luin, czyli Ered Lindon, potezny ła ncuch Gór

Błekitnych, zaznaczony na wschodnim kra ncu tej mapy, stanowi zachodni a gra-

nice obszarów przedstawionych na mapie w pierwszym tomie „Władcy Pierscie-

ni”. W tekscie ksi azki zamiesciłem mniejsz a mapke, która pozwala jednym rzu-

tem oka zorientowac sie, gdzie lezały królestwa elfów po powrocie Noldorów do

Sródziemia. Poza tym nie chciałem obci azac ksi azki jakimikolwiek komentarza-

mi czy przypisami. Pozostało ogromne bogactwo nie opublikowanych prac mego

Ojca dotycz acych Trzech Er: opowiadania, rozprawy lingwistyczne, historyczne

i filozoficzne; nie trace nadziei, ze kiedys w przyszłosci wydanie ich drukiem

okaze sie mozliwe 2 .

W najezonej trudnosciami i w atpliwosciami pracy nad przygotowywaniem

tekstu tej ksi azki cennej pomocy udzielał mi w latach 1974-1975 Guy Kay.

Christopher Tolkien

1 W wydaniu polskim z noty zrezygnowano, gdyz podane tam wyjasnienia dotycz a wymowy

w jezyku angielskim (przyp. red.).

2 Spuscizne J.R.R. Tolkiena wzbogaciła wydana w 1980 r. przez wydawnictwo „George Allen

& Unwin Ltd” ksi azka pt. „Unfinished Tales of Numenor and Middle-earth”, takze zredagowana

przez Christophera Tolkiena (przyp. red.).

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: