I. CZĘŚĆ OGÓLNA PRAWA CYWILNEGO
1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PRAWA CYWILNEGO I JEGO DZIAŁY
Pojęcie prawa cywilnego przychodzi z pewną trudnością. Nie określono ściśle jego zakresu. W Kodeksie Cywilnym na samym wstępie podkreślono, że kodeks niniejszy reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi (art.1), jednakże nie znamy jeszcze pojęcia i zakresu „stosunków cywilnoprawnych”. Odkrycie charakterystyki stosunków cywilnoprawnych wymaga już analitycznej przenikliwości.
Kodeks nie zawiera wyczerpującej regulacji stosunków cywilnoprawnych. Spotykamy bowiem jeszcze rozległy zespół dalszych normatywnych źródeł prawa cywilnego. Możemy zatem stwierdzić, iż niezbędny jest głębszy wysiłek intelektualny w celu poznania i objaśnienia pojęcia i zakresu prawa cywilnego.
W istocie, codziennie uczestniczymy w licznych stosunkach regulowanych normami prawa cywilnego, nie uświadamiając sobie nawet tego faktu- do czasu ewentualnego sporu.
Z art.1 Kodeksu Cywilnego wynika, że prawo cywilne obejmuje swą regulacją stosunki między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Nie obejmuje stosunków między organami państwa a obywatelami (i osobami prawnymi). Z materii KC oraz licznych dalszych aktów normatywnych wynika, że prawo cywilne obejmuje swą regulacją stosunki majątkowe i niemajątkowe. Przeważa unormowanie stosunków majątkowych. Jako przykład można wskazać regulację dotyczącą praw rzeczowych, zobowiązań , dziedziczenia. Niejednokrotnie przeplata się jednoczesna regulacja stosunków majątkowych i niemajątkowych, jak w wypadku praw na dobrach niematerialnych.
Z regulacją stosunków majątkowych spotykamy się także w prawie publicznym – szczególnie w prawie finansowym.
Rozstrzygające znaczenie ma zastosowana w prawie cywilnym metoda regulacji stosunków społecznych. Charakteryzuje się ona uhonorowaniem zasady autonomii stron (niekiedy mówi się o równorzędności stron). Autonomia stron oznacza brak władczego podporządkowania w stosunku między nimi. Najdobitniej autonomia stron stosunku cywilnoprawnego przejawia się w postaci zasady swobody umów. Podmioty prawa cywilnego swobodnie decydują o zawarciu umowy, o wyborze kontrahenta, o treści umowy oraz o jej formie. Charakterystyczne w prawie cywilnym jest również powierzenie funkcji rozstrzygania sporów sądom powszechnym. Do rzadkości należą przypadki powołania innego właściwego organu.
Reasumując, prawo cywilne określamy jako gałąź prawa obejmującą zespół przepisów regulujących stosunki majątkowe oraz niemajątkowe między osobami fizycznymi i osobami prawnymi na zasadzie równorzędności podmiotów.
Po wstępnych rozważaniach należy przedstawić systematykę prawa cywilnego – działy prawa cywilnego:
Przede wszystkim należy wyróżnić część ogólną, uregulowaną w Księdze Pierwszej KC. Obejmuje ona wyjęte przed nawias zasady ogólne, wspólne dla pozostałych działów prawa cywilnego z uwzględnieniem działów uregulowanych poza Kodeksem cywilnym. Prawo rzeczowe zawarte w Księdze drugiej KC (i przepisach odrębnych) – obejmuje regulację prawa własności i innych praw rzeczowych. W szczegółach dotyczy zaś treści, nabycia i utraty oraz ochrony praw rzeczowych (i posiadania). Najobszerniejszy dział prawa cywilnego stanowi prawo zobowiązań zawarte w Księdze trzeciej KC – obejmuje ono regulację dotyczącą wymiany dóbr i świadczenia usług. W części ogólnej prawa zobowiązań zawarto przepisy na temat wszelkich stosunków zobowiązaniowych, w części szczególnej zaś znajdujemy regulację poszczególnych, różnorodnych umów zobowiązujących do świadczenia. W Księdze czwartej KC zawarto prawo spadkowe – uregulowano tu zasady dziedziczenia spadku w wyniku śmierci osoby fizycznej, w szczególności tryb powołania do dziedziczenia i dalsze skutki. Zgadnie z zasadą jawności prawa cywilnego również prawo rodzinne jest zaliczane do działów prawa cywilnego. Uregulowane zostało natomiast w odrębnym KRO. Obejmuje ono materię małżeństwa, pokrewieństwa, opieki i kurateli. Do działów prawa cywilnego zalicza się także regulacje prawa na dobrach niematerialnych – używając inne nazwy – prawa własności intelektualnej Regulacja pozakodeksowa obejmuje problematykę prawa autorskiego i prawa własności przemysłowej. Specjalny dział praw cywilnego obejmuje prawo handlowe – które jest uregulowane w odrębnym KSH. Zawarto tam obszerną regulację spółek osobowych oraz spółek kapitałowych.
2. STOSUNEK CYWILNOPRAWNY I JEGO STRUKTURA
Przez stosunki cywilnoprawne należy rozumieć grupę stosunków prawnych określonych normami prawa cywilnego. Stosunki prawne są odbiciem stosunków społecznych, które wyróżnia fakt poddania ich regulacji prawnej. Stosunek prawny oznacza więc uregulowaną normatywnie więź o charakterze powinnościowym zachodzącą między uznawanymi podmiotami prawa, które mają wynikające z normy prawnej uprawnienia i obowiązki. Normy prawa cywilnego regulują potencjalne stosunki prawne. Konkretne stosunki prawne są wynikiem określonych zdarzeń prawnych.
W praktyce stosowania prawa niezbędne jest oczywiście ustalenie elementów konkretnego stosunku prawnego. Wystarczy objaśnić modelową strukturę potencjalnych stosunków prawnych.
Źródła stosunku cywilnoprawnego
W terminologii prawa cywilnego fakty, z którymi ustawa łączy skutek w postaci powstania, zmiany lub ustania stosunku cywilnoprawnego, nazywamy zdarzeniami cywilnoprawnymi. Źródło stosunku cywilnoprawnego stanowią różnorodne zdarzenia cywilnoprawne. Podstawową grupę zdarzeń cywilnoprawnych stanowią czynności prawne. Spore znaczenie mają także orzeczenia sądów i akty administracyjne.
Elementy stosunku cywilnoprawnego
Podmioty – każdy stosunek prawny ma swoją złożona strukturę. W stosunku cywilnoprawnym należy wyróżnić jego podmioty, przedmiot oraz treść stosunku obejmującą uprawnienia i obowiązki podmiotów. Podmioty stanowią strony stosunku cywilnoprawnego. Wg KC są nimi osoby fizyczne i osoby prawne. Osoba fizyczna jest jurydycznym synonimem człowieka. Osoby prawne to jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawna. Uznanie podmiotowości osób fizycznych i osób prawnych oznacza przyznanie im zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych. Zdolność prawna oznacza zdolność aby być podmiotem praw i obowiązków wynikających ze stosunków cywilnoprawnych. Zdolności do czynności prawnych jest zdolnością do nabywania prawa i zaciągania zobowiązań za pomocą czynności prawnych.
Przedmiot – przedmiotem stosunku cywilnoprawnego jest określone zachowanie się stron, stosownie do wynikających ze stosunku cywilnoprawnego uprawnień oraz obowiązków. Częstokroć określone normą prawa zgodne z treścią konkretnego stosunku cywilnoprawnego zachowanie stron dotyczy pewnych obiektów- różnej zresztą natury, np. dotyczy rzeczy, dóbr niematerialnych, praw majątkowych itp.
Treść – na treść składają się uprawnienia i obowiązki. Uprawnienia pojmujemy jako możliwość określonego zachowania się, obowiązek zaś oznacza powinność nakazanego zachowania się. Zbiorczą kategorię nadrzędną łączącą zespół uprawnień strony stosunku cywilnoprawnego stanowi prawo podmiotowe.
3. ZDARZENIA CYWILNOPRAWNE I ICH PODSTAWOWE RODZAJE
Fakty, z zaistnieniem których dyspozycja norm prawa cywilnego wiąże jakikolwiek skutek, w szczególności powstanie, zmianę lub ustanie stosunku cywilnoprawnego, będziemy określali mianem zdarzeń cywilnoprawnych. Chodzi zatem o zjawiska realne, choć wywołujące odmienne w swym charakterze skutki w obrębie prawa cywilnego. Ukończenie 13 lub 18 lat pozwala wszak człowiekowi osiągnąć szerszy niż dotąd zakres zdolności do czynności prawnych. Zawarcie umowy sprzedaży doprowadzi do powstania między jej stronami więzi normatywnej. Niekiedy sytuacja będzie bardzie złożona. Jedno zdarzenie prawne będzie wywoływać konsekwencje w obrębie różnych gałęzi prawa. Uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia jest niewątpliwie zdarzeniem cywilnoprawnym, powodującym choćby konieczność pokrycia kosztów leczenia, czy też umożliwiającym podniesienie żądania o zapłatę odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za dokonaną krzywdę.
Klasyfikacja zdarzeń cywilnoprawnych
Zdarzenia cywilnoprawne podzielone są na 2 podstawowe grupy: działania oraz zdarzenia w ścisłym tego słowa znaczeniu. Działania są uzależnione od woli człowieka, zdarzenia nie.
W grupie zadań możemy wyróżnić dwojakiego rodzaju zachowania się podmiotów. Jedne będą zmierzać bezpośrednio i celowo do wywołania z góry założonych skutków prawnych, w innych – zwanych czynami – wystąpienie tych skutków jest niezamierzone.
Na czynności zmierzające bezpośrednio do wywołania określonych następstw prawnych składają się co najmniej zachowania trojakiego rodzaju:
a) oświadczenia woli- np. złożenie kontrahentowi oferty zawarcia konkretnej umowy,
b) konstytutywne orzeczenia sądowe, a więc takie, które statuują nowy stan prawny,
c) decyzje administracyjne, które wywołują skutki cywilnoprawne.
Działania określone mianem czynów dzieli się na czyny bezprawne i zgodne z prawem. Do tej pierwszej kategorii zaliczyć trzeba czyny niedozwolone, ponadto wszystkie przypadki naruszenia zakazów statuowanych przepisami prawa cywilnego. Czyny zgodne z prawem obejmują różnorodne zachowania, regulowane wieloma przepisami. Składać się na nie będą przejawy woli (podobne do oświadczeń woli), zawiadomienia i czynności faktyczne.
4. ZDOLNOŚĆ PRAWNA OSOBY FIZYCZNEJ – POJĘCIE, POCZĄTEK I KONIEC
Podmiotowość cywilnoprawna jest cechą normatywną. KC wyróżnia 2 rodzaje podmiotów: osoby fizyczne i osoby prawne. Takie rozwiązanie prawne oznacza, że wymienionym osobom mogą przysługiwać prawa i obowiązki cywilnoprawne. Właśnie zdolność do tego, by być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego nazywana jest zdolnością prawną.
Osobami fizycznymi w rozumieniu KC są ludzie. Człowiekowi przysługuje zdolność prawna, która kwalifikuje go jako podmiot praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. Przymiot zdolności prawnej nie powoduje, że człowiek niejako automatycznie ma prawa i obowiązki, lecz oznacza możliwość stania się podmiotem praw i obowiązków w drodze różnych zdarzeń cywilnoprawnych np. dziedziczenia, czynności prawnej – umowy, czynu niedozwolonego.
Początek zdolności prawnej
Jest nim chwila urodzenia się człowieka – art.8 KC – a więc moment oddzielenia od ciała matki. Niezbędną przesłanką nabycia zdolności prawnej jest, by dziecko urodziło się żywe. Zdolność prawną nabędzie też noworodek niezdolny do życia, który urodził się żywy, lecz żył krócej niż 24 godziny. Przyjście na świat dziecka nieżywego spowoduje brak zdolności prawnej po jego stronie. Ponieważ ustalenie faktu żywych narodzin człowieka może niekiedy nastręczać trudności, wprowadzono domniemanie prawne, wg którego ustawa przyjmuje, iż dziecko przyszło na świat żywe.
Fakt urodzenia stwierdza się aktem urodzenia – sporządzonym przez USC. Dokument ten stanowi dowód urodzenia.
Koniec zdolności prawnej (śmierć)
Zdolność prawna osoby fizycznej trwa przez całe życie człowieka i kończy się wraz z jego śmiercią. Ze śmiercią jako zdarzeniem cywilnoprawnym ustawodawca wiąże wygaśnięcie praw i obowiązków niemajątkowych oraz przejście praw i obowiązków majątkowych na spadkobierców wg zasad prawa spadkowego. Ze względu na doniosłość skutków prawnych związanych ze śmiercią znaczenia nabiera oznaczenie chwili śmierci człowieka. Za taką chwilę uznaje się tzw. śmierć mózgową, polegającą na trwałym i nieodwracalnym ustaniu funkcji pnia mózgu. Dokumentem stwierdzającym dowód śmierci jest akt zgonu – sporządzany na podstawie wystawionej przez lekarza karty zgonu. Według chwili śmierci ocenia się ustanie małżeństwa, wygaśnięcie praw i obowiązków osobistych zmarłego, zakres spadku, krąg spadkobierców. Art. 32 KC definiuje domniemanie równoczesności śmierci osób, które utraciły życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa.
Stwierdzenie zgonu
Nie można wykluczyć wypadków, w których śmierć człowieka jest niemożliwa. Dla takich sytuacji przewidziano szczególny tryb postępowania sądowego o stwierdzenie zgonu. W postępowaniu stwierdzającym zgon sąd oznacza ściśle chwilę śmierci, stosownie do wyników postępowania. Postępowanie sądu ma charakter deklaratoryjny – stwierdza fakt śmierci. Orzeczenie sądu rejonowego stanowi podstawę do sporządzenia aktu zgonu przez urząd stanu cywilnego.
Uznanie za zmarłego
Odrębny tryb postępowania sądowego stosuje się w razie zaginięcia człowieka, o którym nie wiadomo, czy żyje, czy zmarł. Brak dostatecznych informacji, określających, czy dana osoba żyje, powoduje stan niepewności nie tylko dla najbliższych, lecz także w sferze stosunków prawnych zaginionego. Zaistnieniu negatywnych skutków długotrwałego stanu niepewności służy instytucja uznania za zmarłego. Przesłankami sądowego uznania za zmarłego są:
a) zaginięcie osoby,
b) upływ określonego przez ustawodawcę czasu.
Obie przesłanki muszą wystąpić łącznie.
Uznanie za zmarłego jest możliwe wobec osoby, która zaginęła, a od końca roku kalendarzowego, w którym zgodnie z istniejącymi wiadomościami jeszcze żyła, upłynęło 10 lat. Gdyby jednak w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył lat 70, wówczas termin ten skraca się do 5 lat. Uznanie za zmarłego jest niedopuszczalne przed końcem roku kalendarzowego, w którym zaginiony ukończyłby 23 lata.
O uznaniu za zmarłego orzeka sąd rejonowy postanowieniem wydanym po przeprowadzeniu postępowania przewidzianego w art. 526 i nast. KPC. Postanowienie o uznaniu za zmarłego ma charakter konstytutywny. Z wydaniem orzeczenia wiąże się istotne domniemanie, iż zaginiony zmarł w chwili oznaczonej w postanowieniu o uznaniu za zmarłego. Z tego z kolei wyprowadza się drugie domniemanie, że zaginiony żył do chwili określonej w orzeczeniu.
W zakresie stosunków małżeńskich przepis KRO wprowadził domniemanie, iż małżeństwo ustało z chwilą, która w orzeczeniu o uznaniu małżonka za zmarłego została oznaczona jako chwila jego śmierci.
Wniosek o uchylenie postanowienia orzekającego uznanie za zmarłego może zgłosić każdy zainteresowany. Orzeczenie takie może również uchylić sąd z urzędu. Jeżeli osoba uznana za zmarłą zjawi się osobiście w sądzie i wykaże swoją tożsamość, wówczas sąd niezwłocznie i bez dalszego postępowania uchyli postanowienie orzekające uznanie za zmarłego.
5. ZDOLNOŚĆ DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH OSÓB FIZYCZNYCH – POJĘCIE I ZAKRESY (WRAZ Z OKOLICZNOŚCIAMI WPŁYWAJĄCYMI NA ZAKRES TEJ ZDOLNOŚCI)
Każdy człowiek od chwili urodzenia do chwili śmierci ma zdolność prawną. Nie wyjaśnia to jeszcze, w jaki sposób staje się on podmiotem konkretnych praw i obowiązków. Prawa i obowiązki może nabywać m. in. na mocy ustawy, wskutek wydania orzeczenia sądowego, w rezultacie wydania aktu administracyjnego. Najważniejszym instrumentem prowadzącym do nabywania praw i obowiązków cywilnoprawnych są jednak własne działania podmiotu, zmierzające do osiągnięcia zamierzonego skutku prawnego. Wśród tych działań pierwszoplanową rolę odgrywają czynności prawne, w szczególności umowy.
Właśnie możliwość nabywania tych praw i zaciągania zobowiązań w drodze czynności prawnych dokonywanych przez podmiot nazywana jest zdolnością do czynności prawnych.
Dokonywanie przez osobę czynności prawnej, wymaga od działającego podmiotu znacznego rozeznania, świadomości, wiedzy i do pewnego stopnia doświadczenia życiowego. Ustawodawca uzależnił kwalifikację zdolności do czynności prawnych od wieku oraz od ubezwłasnowolnienia osoby. Z punktu widzenia tych kryteriów daje się wyróżnić w KC 3 sytuacje:
1) brak zdolności do czynności prawnych,
2) ograniczoną zdolność do czynności prawnych,
3) pełną zdolność do czynności prawnych.
Brak zdolności do czynności prawnych
Wiek – zdolności do czynności prawnych nie mają osoby, które nie ukończyły lat 13.
Ubezwłasnowolnienie całkowite – osoba, która ukończyła lat 13, może nie być zdolna, by pokierować swoim postępowaniem. Przyczyny takiego stanu rzeczy tkwić mogą w sferze psychicznej człowieka i wynikać z choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii. Przy spełnieniu wymienionych przesłanek osoba taka może być ubezwłasnowolniona całkowicie, czyli pozbawiona zdolności do czynności prawnych. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekuna chyba, że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską. O ubezwłasnowolnieniu orzekają sądy okręgowe w trybie szczególnego postępowania. Wniosek o ubezwłasnowolnienie może złożyć:
- małżonek osoby, która ma być ubezwłasnowolniona,
- jej krewni w linii prostej oraz rodzeństwo,
- jej przedstawiciel ustawowy.
Jeżeli ustaną przyczyny, dla których orzeczono ubezwłasnowolnienie, sąd uchyla ubezwłasnowolnienie, przy czym orzeczenie takie może nastąpić także z urzędu.
Skutki – czynności prawne dokonywane przy takiej osobie dotknięte są sankcją nieważności bezwzględnej. Wyjątek uczyniono względem czynności prawnych należących do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (np. codzienne zakupy w sklepie, zawarcie umowy przewozu tramwajem – wówczas czynność prawna staje się ważna z chwilą jej wykonania).
Ograniczona zdolność do czynności prawnych
Wiek – ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają osoby, które ukończyły lat 13, a nie ukończyły lat 18 lub też – będąc małoletnimi- nie zawarły związku małżeńskiego.
Ubezwłasnowolnienie częściowe – obok małoletnich, którzy ukończyli 13 lat, ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają osoby ubezwłasnowolnione częściowo oraz osoby, dla których ustanowiono doradcę tymczasowego. Przesłankami ubezwłasnowolnienia częściowego są:
1) choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy albo innego rodzaju zaburzenia psychiczne, w szczególności pijaństwo lub narkomania osoby,
2) stan osoby nie uzasadniający ubezwłasnowolnienia całkowitego,
3) potrzeba pomocy do prowadzenia spraw tej osoby.
Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu częściowym wydaje sąd okręgowy po przeprowadzeniu postępowania. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratora. Uchylenie ubezwłasnowolnienia częściowego przywraca pełną zdolność do czynności prawnych, kuratela zaś ustaje z mocy prawa.
Skutki – osoba o ograniczonej zdolności do czynności prawnych znajduje się w złożonej sytuacji, gdy chodzi o możliwość dokonywania przez nią czynności prawnych. KC pozwala wyróżnić 3 zakresy czynności prawnych, w których ustawodawca odmiennie traktuje taką osobę:
1) pierwszy zakres obejmuje czynności prawne, do dokonania których wymagana jest pełna zdolność do czynności prawnych i odwołanie testamentu. Czynność prawna z tego zakresu dokonana przez osobę o ograniczone zdolności do czynności prawnych będzie więc nieważna,
2) w drugim zakresie znajdują się czynności prawne przedsiębrane przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, do ważności których potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego. Mieszczą się tu czynności, przez które wskazana osoba zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem. Jeżeli osoba ta dokonała sama jednostronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność taka jest nieważna. Zawarcie umowy przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez zgody przedstawiciela ustawowego nie czyni takiej czynności samą przez się nieważną, albowiem ważność umowy zależy od potwierdzenia jej przez tegoż przedstawiciela. Do czasu potwierdzenia umowy przez przedstawiciela ustawowego istnieje stan niepewności prawnej. Aby usunąć wątpliwości co do skutków dokonanej czynności prawnej, kontrahent osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych może wyznaczyć przedstawicielowi ustawowemu odpowiedni termin na potwierdzenie umowy. Odmowa potwierdzenia umowy przez przedstawiciela ustawowego, jak też bezskuteczny upływ terminu do potwierdzenia powoduje nieważność czynności prawnej od samego początku,
3) trzeci zakres tworzą czynności prawne, które ograniczony w zdolności do czynności prawnych może podejmować samodzielnie, a więc bez zgody swego przedstawiciela ustawowego. W tym zakresie osoba taka traktowana jest na równi z posiadającym pełną zdolność do czynności prawnych. Do tego zakresu należą m. in.:
a) umowy powszechnie zawierane w drobnych bieżących sprawach życia codziennego np. codzienne zakupy,
b) rozporządzanie swoim zarobkiem,
c) czynności prawne dotyczące przedmiotów majątkowych oddanych osobie ograniczonej w zdolności do czynności prawnych do swobodnego użytku,
d) umowa o pracę – może zawrzeć ja osoba ograniczona do czynności prawnych bez zgody przedstawiciela ustawowego.
Pełna zdolność do czynności prawnych
Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności – tj. ukończenia lat 18 albo wcześniej, wskutek zawarcia małżeństwa przez małoletniego. Przymiot ten osoba zachowuje aż do śmierci, chyba że zostanie ubezwłasnowolniona częściowo lub całkowicie. Pełna zdolność do czynności prawnych umożliwia samodzielne dokonywanie wszelkich czynności prawnych z zakresu prawa cywilnego.
6. PRZEDSTAWICIELSTWO A PEŁNOMOCNICTWO (PROKURA)
Dokonywanie czynności prawnych przez podmiot prawa cywilnego jest najważniejszym sposobem wchodzenia w stosunki cywilnoprawne, nabywania praw i zaciągania zobowiązań. Posłużenie się czynnością prawną bywa niejednokrotnie niemożliwe lub znacznie utrudnione bądź dlatego, że osoba nie ma zdolności do czynności prawnych, bądź ze względu na realną przeszkodę.
Przedstawicielstwo
Cywilnoprawną instytucją służącą dokonywaniu czynności prawnych w imieniu innego podmiotu, gdy ten nie może lub nie chce działać sam, jest przedstawicielstwo.
...
protur