Kanon Krajoznawczy Polski jest ksi¹¿k¹ doæ specyficzn¹. Jest to swego rodzaju wykaz
najciekawszych w skali kraju obiektów krajoznawczych po³o¿onych w poszczególnych
regionach Polski. Dla uproszczenia, dla jednoznacznoci terytorialnej, przyjêto podzia³
Kraju na 16 województw, wed³ug aktualnie obowi¹zuj¹cej struktury administracyjnej.
Nie w pe³ni odpowiada to podzia³om na regiony historyczne czy kulturowe, z regu³y
preferowane w krajoznawstwie, poniewa¿ jednak ich granice w wiêkszoci nie s¹ okrelane
jednoznacznie, przyjêto wspomniany podzia³ administracyjny.
W lutym 1993 r., w czasie odbywaj¹cego siê w Poznaniu XIII Walnego Zjazdu Polskiego
Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego opublikowany zosta³ nowy Regulamin Odznaki
Krajoznawczej wraz ze spisem obiektów nazywanym Kanonem Krajoznawczym Polski.
W Kanonie ujêto najciekawsze, najbardziej charakterystyczne dla Kraju jak i poszczególnych
regionów obiekty krajoznawcze.
Spis obiektów nazwany zosta³ Kanonem, mimo mo¿e niezbyt wiernego odniesienia
do znaczenia tego s³owa. Ma³y S³ownik Jêzyka Polskiego podaje takie znaczenia s³owa
Kanon: Norma ogólnie przyjêta, prawid³o, zasada, regu³a oraz drugie w liturgii rzymsko-
katolickiej: g³ówna czêæ mszy. Spis obiektów od tego czasu sta³ siê rzeczywicie Kanonem
norm¹ zawieraj¹c¹ najwa¿niejsze, najciekawsze czyli inaczej mówi¹c g³ówne obiekty
krajoznawcze kraju.
Tworzenie Kanonu trwa³o parê lat. Wstêpny projekt regulaminu Odznaki Krajoznawczej
Polski i zwi¹zanego z nim spisu obiektów opracowany zosta³ w Komisji Krajoznawczej
Zarz¹du G³ównego w 1990 r. Stanowi³ on podstawê do dyskusji i konsultacji. Rozes³any
zosta³ do dzia³aczy krajoznawczych i komisji krajoznawczych oddzia³ów PTTK z prob¹
o przesy³anie uwag i propozycji zmian. Dyskusja na ¿ywo prowadzona by³a w czasie
obrad krajoznawców na XXII Centralnym Zlocie Krajoznawców w Sierakowie oraz z Kie-
rownikami Regionalnych Pracowni Krajoznawczych. Uwzglêdniaj¹c nades³ane uwagi
i uzupe³nienia, powo³any przez Komisjê Krajoznawcz¹ ZG PTTK zespó³ w sk³adzie:
W³odzimierz £êcki (Poznañ), Jerzy Pawlik (Katowice), Barbara Twaróg (Kraków), Robert
Respondowski (Gliwice) i Janusz ¯mudziñski (Warszawa) przygotowa³ regulamin Odznaki
i Kanon Krajoznawczy Polski do zatwierdzenia oraz do druku. Wydanie pierwsze
regulaminu oraz spisu obiektów ukaza³o siê w 1993 r., drugie, po wprowadzeniu
niewielkich uzupe³nieñ w 1997 r. oraz trzecie w 2000 r.
Dobór obiektów w ramach danego regionu jest w miarê obiektywny, jest swego rodzaju
redni¹ wartoci wyra¿anych przez grono kompetentnych osób. W skali Kraju mog¹
wystêpowaæ jednak pewne ró¿nice w zakwalifikowaniu do Kanonu równorzêdnych
obiektów. Tam gdzie zabytków jest wiêcej (np. na Dolnym l¹sku, Wielkopolsce,
Ma³opolsce) nie ujête zosta³y budowle, których odpowiedniki o podobnych walorach
znalaz³y siê w wykazie obiektów regionów mniej zasobnych w zabytki (np. Ziemi Lubuskiej
czy Podlasia). S¹ to jednak przypadki sporadyczne. W miejscowociach gdzie znajduje siê
kilka zabytków o podobnej wartoci podano jeden lub dwa (w zale¿noci od ogólnej ich
liczby) wychodz¹c z za³o¿enia, ¿e turysta zwiedzaj¹cy dan¹ miejscowoæ odwiedzi równie¿
inne godne uwagi budowle czy te¿ obiekty przyrodnicze w niej po³o¿one. Przy opisach
obiektów zrezygnowano z podzia³u na grupy obiektów (zabytki, muzea, inne obiekty)
przyjête w regulaminie odznaki krajoznawczej. W ramach regionu opisy miejscowoci
i znajduj¹cych siê w nich obiektów uszeregowano w kolejnoci alfabetycznej.
W grupie zabytków, z kilkunastu tysiêcy tego rodzaju obiektów w kraju, wybrano prawie
300 budowli wyró¿niaj¹cych siê histori¹, form¹ architektoniczn¹, wartoci¹ artystyczn¹,
oryginalnoci¹ lub prezentuj¹cych charakterystyczne dla danego regionu cechy