Państwo.pdf
(
77 KB
)
Pobierz
Państwo
PAŃSTWO
Jest organizacjĄ polityczno - społecznĄ, posiadajĄcĄ własne, okreŚlone granicami terytorium, własny
system władz i obywateli.
PAŃSTWO UNITARNE
Jest jednolite wewnĘtrznie. Podzielone na nieautonomiczne jednostki administracyjno - terytorialne,
które podlegajĄ władzy organów centralnych. (Polska, WĘgry, Szwecja, Dania, Holandia)
PAŃSTWO ZŁOŻONE
Inaczej zwane federalnym. Podzielone jest na niezaleŻne od organów centralnych jednostki
administracyjno - terytorialne, o zagwarantowanych w konstytucji prawach. (Kanada, Niemcy, USA).
Typami paŃstw złoŻonych sĄ: unie personalne, unie realne, federacje i konfederacje.
SUWERENNOŚĆ
SuwerennoŚciĄ paŃstwa nazywamy niezaleŻnoŚĆ władzy paŃstwowej, autonomiĘ w prowadzeniu
spraw wewnĘtrznych paŃstwa. Władza paŃstwowa nie zaleŻy od Żadnej władzy zewnĘtrznej.
SUWERENNOŚĆ NARODU
KaŻdy naród ma prawo niezaleŻnego paŃstwa. SuwerennoŚĆ narodu przejawia siĘ prawem do
sprawowania władzy za poŚrednictwem swoich przedstawicieli, których obywatele wybierajĄ w
wyborach powszechnych.
OBYWATELSTWO
Obywatelstwem nazywamy przynaleŻnoŚĆ paŃstwowĄ jednostki, łĄczĄcĄ siĘ z uprawnieniami i
obowiĄzkami okreŚlonymi przez prawo danego paŃstwa.
BEZPAŃSTWOWIEC
BezpaŃstwowiec jest osobĄ, nie posiadajĄcĄ obywatelstwa Żadnego paŃstwa. Obywatelstwo to mogło
zostaĆ utracone lub nigdy nie istnieĆ.
WŁADZA PAŃSTWOWA
Jest typem władzy, która jest zdolna zabezpieczyĆ obowiĄzujĄcy porzĄdek prawny, społeczny i
ekonomiczny na terenie paŃstwa. Władza paŃstwowa wypełnia teŻ zadania z zakresu polityki
wewnĘtrznej i zewnĘtrznej. Jest władzĄ suwerennĄ.
LEGITYMIZACJA
Jest to termin oznaczajĄcy nadanie mocy prawnej, usankcjonowanie.
PATOLOGIE WŁADZY
SĄ to deformacje władzy, zagraŻajĄce konstytucyjnoŚci i dyskredytujĄce istnienie instytucji
paŃstwowych. Najbardziej powszechnĄ patologiĄ władzy jest alienacja. Jest procesem, w którym
nastĘpuje izolacja i dystansowania siĘ organów władzy od społeczeŃstwa.
REŻIM
ReŻimem nazywamy system sprawowania władzy. MoŻemy wyróŻniĆ reŻim demokratyczny,
autorytarny i totalitarny.
UNIA PESONALNA
Nazywamy tak zwiĄzek kilku (co najmniej dwóch) paŃstw, które łĄczy osoba monarchy, przy czym
kaŻde z paŃstw zachowuje odrĘbny system instytucji paŃstwowych.
UNIA REALNA
Nazywamy tak rzeczywiste połĄczenie paŃstw. Z historii pamiĘtamy UniĘ LubelskĄ.
KONFEDERACJA
Z takim zjawiskiem mamy do czynienia, kiedy suwerenne paŃstwa łĄczĄ siĘ, Żeby realizowaĆ cele
polityczne.
1
PaŃstwo – podstawowe informacje
FEDERACJA
CzĘŚci składowe paŃstwa sĄ samodzielne, ale nie majĄ moŻliwoŚci odłĄczenia siĘ od paŃstwa.
DEMOKRACJA
DemokracjĄ nazywamy władzĘ ludu, narodu, społeczeŃstwa. Demokracja jest formĄ ustroju
politycznego, uznajĄcego wolĘ wiĘkszoŚci mieszkaŃców za Źródło władzy. Obywatele majĄ swoje
prawa i wolnoŚci, zagwarantowane w konstytucji.
KONSTYTUCJONALIZM
Jest jednym z kierunków w nauce o prawie. Uznaje monarchiĘ konstytucyjnĄ za najlepszĄ formĘ
rzĄdów w paŃstwie. WspółczeŚnie uŻywa siĘ tego terminu równieŻ dla nazwania ustroju, który oparty
jest na konstytucji pisanej.
ORGAN PAŃSTWA
To samodzielna prawnie osoba lub grupa, która uzbrojona jest w kompetencje, które uprawniajĄ jĄ do
wykonywania nadrzĘdnej władzy paŃstwowej. Organy władzy paŃstwowej majĄ kompetencje
ustawodawcze, wykonawcze i sĄdownicze.
PRAWO WYBORCZE CZYNNE
Nazywamy tak prawo obywatela do udziału w głosowaniu.
PRAWO WYBORCZE BIERNE
Takie prawo posiada obywatel. Jest to prawo do kandydowania w wyborach, czyli zdolnoŚĆ do bycia
wybranym.
CENZUS
Mówimy tak o zespole warunków, umoŻliwiajĄcych korzystanie z danych praw politycznych lub tez
przywilejów. Cenzus majĄtkowy, wieku.
ORDYNACJA WYBOCZA
Jest ustawa, która reguluje zasady, procedury i warunki przeprowadzania wyborów.
SYSTEM WIĘKSZOŚCIOWY
Zgodnie z tym systemem w wyborach mandat otrzymuje ten kandydat, który zebrał najwiĘkszĄ liczbĘ
waŻnych głosów.
PRZYMIOTNIKI WYBORCZE:
·
ZASADA POWSZECHNOŚCI
Zakazuje stosowania cenzusów wyborczych.
·
ZASADA RÓWNOŚCI
Zgodnie z niĄ kaŻdy z wyborców posiada takĄ samĄ iloŚĆ głosów. Oznacza to, Że wszystkie głosy
majĄ takĄ samĄ wartoŚĆ i znaczenie.
·
ZASADA BEZPOŚREDNIOŚCI
Zgodnie z niĄ wyborcy oddajĄ głosy bezpoŚrednio na kandydatów uzyskujĄcych mandat w wyniku
głosowania.
·
ZASADA TAJNOŚCI
Gwarantuje prawo oddania głosu tak, Żeby nie widziały tego osoby trzecie.
·
ZASADA PROPORCJONALNOŚCI
Zgodnie z niĄ partie otrzymujĄ liczbĘ mandatów proporcjonalnĄ w stosunku do liczby głosów, jakie
uzyskała.
POSTACI:
·
Georg Jellinek –
był niemieckim teoretykiem paŃstwa i prawa; jest twórcĄ klasycznej
trójelementowej definicji paŃstwa. Za główne elementy paŃstwa uznaje on: ludnoŚĆ, terytorium i
system władz
·
Max Weber –
był niemieckim socjologiem, historykiem, religioznawcĄ, ekonomistĄ, prawnikiem,
metodologiem nauk społecznych; twórcĄ tzw. socjologii rozumiejĄcej; wniósł wiele do nauki
społecznej, zwłaszcza do socjologii. NajwiĘcej zdziałał na polu metodologii, socjologii polityki,
socjologii struktur społecznych i gospodarczych oraz socjologii religii.
2
·
Ludwik Gumplowicz –
był socjologiem i prawnikiem; jako podstawĘ biorĄc teoriĘ darwinizmu
społecznego, dostrzegł w walkach i konfliktach podstawowe procesy społeczne, a w walce ras
widział podstawowe prawa rozwoju społecznego; w zakresie nauki o paŃstwie rozwinĄł tzw. teoriĘ
podboju.
DEFINICJE PAŃSTWA WG FILOZOFÓW:
·
ARYSTOTELES –
Jego zdaniem powstanie paŃstwa wiĄŻe siĘ z naturalnym rozwojem. Człowiek
natomiast jest naturalnie predestynowany do Życia w paŃstwie. Arystoteles twierdzi, Że paŃstwo
jest głównym celem, do którego osiĄgniĘcia dĄŻy cały rozwój społeczny.
·
ŚW. TOMASZ Z AKWINU –
PaŃstwo jest społecznoŚciĄ, którĄ charakteryzuje
samowystarczalnoŚĆ, niezaleŻnoŚĆ, samorzĄdna społecznoŚĆ, która uznaje okreŚlony porzĄdek
prawny i podlega władzy. Władza natomiast ma za zadanie ja chroniĆ i zagwarantowaĆ jej spokój
zewnĘtrzny.
·
KANT –
Zdaniem Kanta paŃstwo to pewien rodzaj zbiorowoŚci ludzkiej, która zgadza siĘ ŻyĆ w
zgodzie z jednym, okreŚlonym porzĄdkiem prawnym
·
HEGEL –
Hegel twierdził, Że paŃstwo jest wartoŚciĄ absolutnĄ i nadrzĘdnĄ
·
MARKS –
Marks twierdził, Że paŃstwo jest organizacjĄ przymusowĄ i narzĘdziem w rĘkach klasy
panujĄcej
SUWERENNOŚĆ ZEWNĘTRZNA
Zgodnie z definicjĄ paŃstwo jest podmiotem (a nie przedmiotem) prawa miĘdzynarodowego. Jest
niezaleŻne od innych paŃstw. MoŻe zatem wiĄzaĆ siĘ z nimi róŻnorodnymi stosunkami politycznymi i
gospodarczymi, ma prawo byĆ członkiem wybranych przez siebie organizacji miĘdzynarodowych,
niezaleŻnie kształtowaĆ swój ustrój społeczno- gospodarczy oraz polityczny.
SUWERENNOŚĆ WEWNĘTRZNA
Znaczy tyle, Że władza paŃstwowa jest władzĄ zwierzchniĄ, samodzielnie decydujĄcĄ o swoim
zakresie. Wszystkie inne organizacje majĄ prawo funkcjonowaĆ na terytorium paŃstwa wyłĄcznie za
zgodĄ władzy i na warunkach przez niĄ okreŚlonych
Do terytorium paŃstwa zaliczmy lĄdy, wody przybrzeŻne, przestrzeŃ powietrznĄ, statki, samoloty,
ambasady, konsulaty.
W jaki sposób moŻna nabyĆ obywatelstwo?
1. poprzez dziedziczenie obywatelstwa po rodzicach, czyli zgodnie z prawem krwi
2. rodzĄc siĘ na terenie danego kraju , czyli prawem ziemi
3. na drodze nadania obywatelstwa, czego moŻe dokonaĆ prezydent kraju
4. zawierajĄc zwiĄzek małŻeŃski z obywatelem danego paŃstwa
5. przez zasiedzenie
NARODOWOŚĆ
To przynaleŻnoŚĆ o danego narodu, poczucie tej przynaleŻnoŚci. Od obywatelstwa odróŻnia jĄ to, Że
jest wrodzona, zwiĄzana z pochodzeniem, nie moŻna jej nabyĆ, jak obywatelstwa.
Jak dzielimy paŃstwa ze wzglĘdu na charakter reŻimu politycznego?
PAŃSTWO DEMOKRATYCZNE
NaleŻy do krĘgu europejskiej kultury politycznej. WidaĆ w nim odwołania do zasad, wartoŚci i norm,
jakie praktykuje siĘ i wzbogaca w procesie rozwoju cywilizacyjnego. Zasadami, na których opiera siĘ
paŃstwo demokratyczne sĄ: suwerennoŚĆ narodu, trójpodział władzy i pluralizm polityczny. Na
funkcjonowanie paŃstwa majĄ wpływ zasady zwyczajowe, czyli tolerancja, równoŚĆ wobec prawa,
wolnoŚci i swobody jednostki, sprawiedliwoŚĆ i porzĄdek społeczny,
Rozwój krajów zachodnich wskazuje na dwa modele paŃstwa demokratycznego:
1. model liberalny z czołowĄ pozycjĄ parlamentu. PaŃstwo jest gwarantem prawa własnoŚci i
gospodarki rynkowej
2. model socjalny, w którym duŻĄ aktywnoŚĆ w sferach politycznych i gospodarczych wykazuje
paŃstwo
PAŃSTWO AUTORYTARNE
Jego cechĄ charakterystycznĄ jest brak moŻliwoŚci działania społeczeŃstwa obywatelskiego.
SpołeczeŃstwo jest apatyczne politycznie. JeŚli juŻ obywatele biorĄ udział w Życiu politycznym, to
3
przypomina to rytuał i jest ŚciŚle kontrolowane przez paŃstwo. Charakterystyczna dla paŃstwa
autorytarnego jest elitarnoŚĆ władzy. Przejawia siĘ to rzĄdami ludzi zwiĄzanych z jakimŚ zewnĘtrznym
krĘgiem, czymŚ siĘ wyróŻniajĄcych. Mamy tu teŻ do czynienia z odpolitycznieniem społeczeŃstwa,
czyli odsuniĘciem obywateli od Życia politycznego. Wpaja siĘ im teoriĘ, zgodnie z którĄ władza
paŃstwowa powinna dysponowaĆ pełniĄ praw. W paŃstwie autorytarnym działa cenzura prewencyjna.
Zgodnie z jej zasadami o władzy moŻna mówiĆ wyłĄcznie dobrze, ewentualnie wcale. PaŃstwo
autorytarne likwiduje albo zawiesza niektóre swobody obywatelskie, np. ogranicza wolnoŚĆ słowa.
PAŃSWO TOTALITARNE
Jest najwiĘkszym zagroŻeniem dla demokracji. Jego istotĄ jest wszechobecnoŚĆ we wszelkich
przejawach Życia społecznego. PaŃstwo takie posługuje siĘ powszechnĄ indoktrynacjĄ. Usiłuje na
wszelkie sposoby wpoiĆ ludziom swojĄ ideologiĘ poprzez stosowanie propagandy. Władza powołuje
siĘ na mity, historiĘ i ideologiĘ eksponujĄcĄ cele socjalne i narodowoŚciowe. Władza w paŃstwie
totalitarnym skupia siĘ w rĘkach jednej partii. Nie ma podziału władzy, nie ma opozycji. Próbuje siĘ
podporzĄdkowaĆ obywatela władzy, stosujĄc do tego celu cały system kontroli policyjnej, czĘsto
opartej na terrorze. Uniformizuje siĘ Życie społeczne, monopolizuje ideologiĘ, wprowadza zbiorowĄ
odpowiedzialnoŚĆ. Gospodarka jest sterowana centralnie.
Ze wzglĘdu na system rzĄdów paŃstwa dzielimy na:
MONARCHIA
Jest to forma rzĄdów, w której władzĘ suwerennĄ reprezentuje monarcha (król, cesarz, sułtan, szach).
Monarcha sprawuje władzĘ doŻywotnio. MoŻe to robiĆ samodzielnie lub teŻ wspólnie z innymi
organami paŃstwa.
MoŻemy wyróŻniĆ:
- monarchie nieograniczone
a) monarchia absolutna
b) monarchia despotyczna
- monarchie ograniczone
a) monarchia konstytucyjna
b) monarchia parlamentarna
REPUBLIKA
W tej formie rzĄdu najwyŻsze organy władzy wybiera siĘ na czas okreŚlony. Wyboru dokonujĄ
obywatele lub specjalne kolegia wyborcze. Mówimy o republikach demokratycznych, autorytarnych,
parlamentarnych i prezydenckich.
Cztery koncepcje genezy paŃstwa:
1. koncepcja umowy społecznej
jej zwolennikami byli J. J. Rousseau, T. Hobbes, J. Locke
Zgodnie z niĄ powstanie paŃstwa jest nastĘpstwem umowy, jakĄ zawarli członkowie danego
społeczeŃstwa lub społeczeŃstwo z władzĄ. Istnieje poglĄd, głoszĄcy, Że paŃstwo powstało na drodze
porozumienia jednostek ŻyjĄcych w stanie pierwotnym. Inna koncepcja mówi o dwóch umowach.
Pierwsza ma byĆ umowĄ o zjednoczeniu siĘ jednostek, druga zaŚ podporzĄdkowaniu siĘ
społeczeŃstwa władzy.
2. teoria podboju i przemocy
jej zwolennikiem i twórcĄ był L. Gumplowicz
Zgodnie z tĄ teoriĄ paŃstwo powstało jako nastĘpstwo podboju rzĄdzonych przez rzĄdzĄcych.
3. koncepcja teistyczna
zbudował jĄ Św. Tomasz z Akwinu
Zgodnie z tĄ teoriĄ paŃstwo pochodzi od Boga, jego powstanie zwiĄzane jest z działaniem istoty
nadprzyrodzonej. Z biegiem lat koncepcja ta Bogu przypisywała stworzenie zasady władzy, a paŃstwo
człowiekowi.
4. koncepcja marksistowska
sformułował jĄ Fryderyk Engels.
Zgodnie z niĄ paŃstwo zrodziło siĘ, poniewaŻ rozpadła siĘ wspólnota pierwotna i powstały klasy
społeczne.
4
PojĘcie władzy
Władza jest zdolnoŚciĄ do podejmowania i egzekwowania decyzji. Podmiotem władzy politycznej
nazywamy osobĘ, wydajĄcĄ decyzje i polecenia i wymagajĄcĄ ich wykonania. Adresatami sĄ wiĘc ci,
którzy sĄ podporzĄdkowani władzy. SferĄ władzy nazywamy obszar Życie społecznego, który podlega
władzy.
Podstawy legitymizacji władzy, wg Maxa Webera
·
władza legalna, opierajĄca siĘ na przekonaniu, iŻ rzĄdzĄcy zdobyli i sprawujĄ władzĘ na mocy
istniejĄcego prawa
·
władza tradycyjna, wywodzi siĘ z tradycji i oparta jest na prawie do jej dziedziczenia.
·
władza charyzmatyczna, jest władzĄ, która oparta jest na przekonaniu, Że osoba, która nami
rzĄdzi jest wyjĄtkowa.
Patologie władzy (Alienacja władzy paŃstwowej):
·
centralizacja uprawnieŃ, czyli koncentracja uprawnieŃ decyzyjnych w rĘkach władzy i
ograniczenie uprawnieŃ władzy lokalnej
·
koncentracja uprawnieŃ, czyli zcentralizowanie uprawnieŃ na najwyŻszym szczeblu władzy
·
centralizacja biurokratyczna, czyli skumulowanie władzy na szczeblu centralnym
·
centralizacja technokratyczna, czyli rzĄdy specjalistów, których fachowa wiedza wywiera duŻy
wpływ na decyzje polityczne organów władzy
·
centralizacja plutokratyczna, czyli rzĄdy wĄskiej grupy najbogatszych, skupiajĄcej w swoich
rĘkach całĄ władzĘ
·
biurokratyzacja, czyli bezwzglĘdne poszanowanie przepisów i ich zbyteczne mnoŻenie.
·
partykularyzm, czyli dbałoŚĆ jedynie o własne interesy z pominiĘciem interesu ogółu.
·
nepotyzm, czyli obsadzanie wysokich stanowisk krewnymi.
·
korupcja, czyli przyjmowanie korzyŚci majĄtkowych w zamian za okreŚlone decyzje.
Etapy rozwoju systemu demokratycznego:
1. Demokracja ateŃska
Była pierwsza, zapoczĄtkował jĄ Solon w VI w. p.n.e. Zgodnie z zasadami demokracji ateŃskiej prawo
wyborcze przysługiwało dorosłym mĘŻczyznom, którzy ukoŃczyli 20 lat. Musieli byĆ rdzennymi
obywatelami Aten. NajwaŻniejsze jednak było to, Że musieli to byĆ ludzie wolni. W Atenach panowała
demokracja bezpoŚrednia, co dawało kaŻdemu prawo osobistego i bezpoŚredniego uczestnictwa w
sprawowaniu władzy.
2. StaroŻytny Rzym
Lata 509 - 27 p.n.e. to kres republikaŃski w historii Rzymu. CechĄ charakterystycznĄ było
sprawowanie urzĘdów paŃstwowych przez arystokracjĘ. Bardzo istotnĄ rolĘ w Życiu politycznym
paŃstwa spełniało zgromadzenie ludowe. Lud był pozbawiony inicjatywy gospodarczej. W staroŻytnym
Rzymie pojawiła siĘ funkcja trybuna ludu, który miła za zadanie broniĆ praw ludu. StaroŻytny Rzym był
paŃstwem prawa.
3. Pierwsze gminy chrzeŚcijaŃskie
Wszyscy obywatele byli równi wobec Boga. Członkowie wspólnoty wybierali biskupów i diakonów.
4. Demokracja plemienna
PodstawĄ jej funkcjonowania były wiece, czyli zebrania wszystkich dorosłych członków plemienia; w
czasach pokoju wiec rozstrzygał o najwaŻniejszych dla plemienia kwestiach, w czasie wojny natomiast
kompetencje swoje wiec przekazywał w rĘce naczelnika (wodza) plemiennego.
5.Demokracja szlachecka (stanowa)
Na terenach polskich demokracja szlachecka zaczĘła siĘ kształtowaĆ w drugiej połowie XV wieku.
Swój najwiĘkszy rozkwit przeŻyła w XVI wieku. Ustrój ten nadawał szlachcie pełniĘ praw politycznych i
ekonomicznych. Pozostałe stany były słuŻebne bĄdŹ podrzĘdne. Wszelkie prawa i przywileje zebrane
były w Artykuły Henrykowskie. NajwaŻniejszym organem władzy był sejm. Do niego naleŻały decyzje o
wojnie, podatkach itd. Wprowadzenie zasady wolnej elekcji ograniczyło władzĘ króla. Demokracja
szlachecka wprowadza tolerancje religijnĄ.
5
Plik z chomika:
teresa.p
Inne pliki z tego folderu:
Prawa i obowiązki człowieka w świetle aktów prawnych.pdf
(101 KB)
Prawa człowieka i obywatela.pdf
(124 KB)
Podstawy wiedzy o państwie i prawie.pdf
(509 KB)
Państwo.pdf
(77 KB)
Najważniejsze informacje z wiedzy o społeczeństwie.pdf
(37 KB)
Inne foldery tego chomika:
KODEKSY
Postępowanie administracyjne
Prawo administracyjne
USTAWY
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin