Kowalewski - Barykada geueńska.pdf - Red Rat - redrat1

Z B I G N I E W M A R C I N K O W A L E W S K I

BARYKADA GENUEŃSKA

ZIELONA GRA 2002

BARYKADA GENUEŃSKA

“G8 przegrała bitwę o Genuę”, obwieścił 23 lipca 2001 r. w czołówce paryski

Le Figaro. To bardzo prawicowy dziennik, ale są takie sprawy, o których, jeśli

chce być wiarygodny w oczach swoich czytelników, musi pisać obiektywnie. W

bitwie o Genuę imperializm, reprezentowany tam przez przywódców najbogat

szych państw świata, poniósł klęskę oczywiście tylko taktyczną, a nie strate

giczną, i moralną, a nie materialną, ale klęski moralne bywają druzgocące. “To

światowy Maj 68!”, wołał francuski minister zdrowia Bernard Kouchner. Były

goszysta, który z barykady w Dzielnicy Łacińskiej przeszedł na drugą stronę i w

ostatnich latach był NATOwskim zarządcą Kosowa, pomylił się, ale tylko do

pewnego stopnia to jeszcze nie światowy Maj 68, ale całkiem prawdopodobne,

Ŝe to juŜ jego zapowiedź.

Tony Blair bronił się powtarzając wymyślony przez sztab obecnego prezyden

ta USA i dostosowany do jego ilorazu inteligencji argument: przecieŜ zostaliśmy

demokratycznie wybrani, więc mamy prawo zbierać się i podejmować decyzje,

podczas gdy protestujących antyglobalistów nikt nie wybrał. Ruchy masowe nie

pochodzą z wyboru, lecz z mobilizacji społecznej, ale mniejsza o to. Mniejsza teŜ

o to, jak wybrano najpotęŜniejszego z nich, który poczuwa się do “przywództwa

światowego” a wybrano tak, Ŝe wyszło na jaw, jak daleko juŜ posunął się proces

rozkładu demokracji burŜuazyjnej. Panowanie światowe do tego stopnia padło

tym facetom na mózg, Ŝe przyznają bez Ŝenady: poniewaŜ wybrano nas demo

kratycznie na przywódców głównych mocarstw, mamy prawo stanowić o losach

świata i ludzkości. W około 170 państwach świata Ŝyje ponad 6 miliardów osób.

Przywódców G8 (wliczając w to Putina, który w tym towarzystwie jest ubogim

krewnym, figurantem i popychadłem) wybrano w ośmiu, w których mieszka

zaledwie 14 proc. mieszkańców kuli ziemskiej, toteŜ decydowanie przez nich o

losach ludzkości jest bezprawiem gołą dyktaturą globalną wielkich mocarstw

imperialistycznych.

Poczynając od drugiej połowy lat siedemdziesiątych walec kapitalizmu neoli

beralnego przez prawie dwadzieścia lat miaŜdŜył bezkarnie zdobycze, uzyskane

w bojach w ciągu trzech dziesięcioleci powojennych przez ruch robotniczy, ruchy

narodowowyzwoleńcze i róŜnorodne ruchy społeczne. Zdobycze te materializo

wały układ sił między klasami wyzyskującymi i wyzyskiwanymi, między naro

dami uciskającymi i uciskanymi, między płcią panującą i płcią podległą itd.

Wspomniane ruchy nieraz zaciekle i rozpaczliwie broniły swoich pozycji, ale

prędzej czy później ulegały w walce i cofały się w coraz większym bezładzie.

Działo się tak nie tylko dlatego, Ŝe przeciwnik był silniejszy, ale równieŜ, a nawet

głównie dlatego, Ŝe ich socjaldemokratyczne i komunistyczne, bądź (na zaleŜ

nych peryferiach systemu światowego) nacjonalistyczne kręgi kierownicze i

aparaty biurokratyczne rejterowały z pola walki, oddawały bez wystrzału kolejne

pozycje lub je po prostu wyprzedawały. Na wojnie nic tak nie osłabia, paraliŜuje,

demoralizuje i rozkłada wojska, jak zdrada, popłoch i nastroje kapitulanckie w

naczelnym dowództwie i sztabie generalnym. Podobnie jest w ruchach maso

wych zwłaszcza gdy ich podstawą nie jest samoorganizacja, samodzielna dzia

łalność i samorządność.

Gdy w latach 19891991 blok radziecki i sam ZSRR rozpadły się, a ich ustrój

zawalił się nie w wyniku rewolucji robotniczych, lecz presji światowego imperia

lizmu oraz gnicia i tendencji restauratorskich reŜimów biurokratycznych, mogło

się wydawać, Ŝe finansjera międzynarodowa, koncerny ponadnarodowe i impe

rializm północnoamerykański opanowały świat i Ŝe nastała, jeśli nie na zawsze,

to w kaŜdym razie na długo, era niczym nieograniczonego i nieskrępowanego

panowania kapitału. Gwiazdy jednego sezonu pośród owacji wyrobników ide

ologii panującej ogłaszały koniec historii i rozmaite inne, cieszące się wysokimi

notowaniami na giełdach ideologicznych papierów wartościowych, brednie.

Przełomowe chwile historyczne, których kwintesencją ideową nie są wielkie

skoki w procesie rozwoju myśli społecznej, lecz lawiny bredni, z reguły nie sta

nowią nowego początku, lecz raczej początek końca. Klasom i narodom panują

cym wydaje się wówczas, Ŝe oto wspinają się triumfalnie na wyŜsze piętro swo

jego panowania, podczas gdy w rzeczywistości podnosi się górne ramię równi

pochyłej, po której prędzej czy później przyjdzie im zjechać.

MoŜe okazać się, Ŝe ówczesny triumf globalnego kapitalizmu neoliberalnego

był faktycznie szczytowym punktem jego rozwoju, w którym na dłuŜszą metę

nie sposób tkwić i z którego trzeba zejść tym bardziej stromą drogą, im wyŜej się

on wznosi. Dlaczego? Globalizacja neoliberalna, czyli obecna faza restrukturyza

cji gospodarki światowej i internacjonalizacji kapitału, narzuca głębokie prze

obraŜenia społeczne. Obejmują one obie podstawowe klasy społeczeństwa kapi

talistycznego, jak równieŜ inne klasy, warstwy i środowiska społeczne. Część

klasy robotniczej jest spychana na margines rynku pracy lub wypychana poza ten

rynek, a część pozostaje na nim, ale na nowych, elastycznych i niepewnych wa

runkach, i podlega rozczłonkowaniu. Kruszą się tym samym tradycyjne formy

solidarności klasowej, a wraz z nimi organizacje i instytucje, w których się mate

rializowały. Destabilizacji tej klasy towarzyszy destabilizacja burŜuazji, bo re

strukturyzacja klasy panującej i marginalizacja wielu jej tradycyjnych składników

teŜ ma gwałtowny przebieg podobnie jak reorganizacja systemu światowego.

Podczas gdy bardzo nierównomiernie konsolidują się bliskie peryferie poszcze

gólnych biegunów triady imperialistycznej (USA, Unia Europejska, Japonia),

rozległe dalekie peryferie wypadają poza margines systemu, który kurczy się

właśnie w chwili, gdy wydaje się ogarniać świat. Wielkie obszary Afryki subsa

haryjskiej, z którymi tak się dzieje, pustoszą niepohamowane, dziesiątkujące

ludność epidemie AIDS, potworna nędza, głód i barbarzyńskie wojny prowa

dzone przez militarystów na usługach koncernów ponadnarodowych.

Neoliberalizmowi jest i będzie o wiele trudniej ustabilizować nowy sposób

panowania kapitału niŜ było zdestabilizować stary. Podkopuje on głęboko pozy

cje i drastycznie ogranicza pola działania przytłaczającej większości państw

narodowych. Jak wszystko, przebiega to bardzo nierównomiernie, bo w wielkich

mocarstwach imperialistycznych, a przede wszystkim w USA, siła państwa i jego

rola w gospodarce pozostaje ogromna. Nie zastępuje jednak tych państw równie

skutecznymi, ponadnarodowymi czy globalnymi, instytucjonalnymi systemami

panowania i regulacji społecznogospodarczej. Ich budowa, legitymizacja i sku

teczność wloką się daleko w tyle za postępami globalizacji gospodarki. Neolibe

ralizm coraz bardziej usamodzielnia i oddala władze wykonawcze i realne

ośrodki decyzyjne od pochodzących z wyboru ciał przedstawicielskich, toteŜ

coraz lepiej widać, Ŝe król, czyli dyktatura klasowa, jest nagi. Demontuje mecha

nizmy redystrybucji dóbr i dochodów (państwo socjalne lub opiekuńcze w cen

trum, państwo nacjonalistyczne lub populistyczne na peryferiach systemu świa

towego), ale nie tworzy nowych sposobów regulacji. Osłony socjalne mas były

zarazem osłonami politycznymi kapitalizmu bardzo skutecznymi amortyzato

rami walki klas. Neoliberalizm pozbawia osłon nie tylko masy, ale równieŜ sys

tem, za co na dłuŜszą metę temu ostatniemu przyjdzie niechybnie zapłacić wyso

ką cenę. Do tego dochodzi nieubłagany skutek globalizacji kapitału: globalizacja

klasy robotniczej, ruchu robotniczego i innych ruchów społecznych oraz oporu

wobec panowania kapitału.

MoŜna by tak ciągnąć tę analizę bez końca, ale rzecz moŜna ująć syntetycznie

odpowiadając sobie na bardzo proste pytanie: czy rozwój kapitalizmu neolibe

ralnego i jego globalizacja rozładowują i redukują, czy teŜ zaostrzają, mnoŜą i

piętrzą sprzeczności systemu? Gdzie tylko okiem sięgnąć, tam widać, Ŝe za

ostrzają, mnoŜą i piętrzą. NajwaŜniejsza zaś z tych sprzeczności jest następująca.

Z jednej strony duŜo bardziej niŜ stabilność jakiegokolwiek innego sposobu pa

nowania burŜuazji, stabilność ładu neoliberalnego zaleŜy od bierności i atomiza

cji wyzyskiwanych i uciskanych mas, toteŜ szerzy on ją na tysiąc sposobów (jed

nym z bardzo wielu skutków działania tej tendencji jest strukturalne słabnięcie

związków zawodowych). Z drugiej, obracając wszystko, co napotyka na swojej

drodze, w towar i przełamując wszelkie przeszkody, jakie stoją na drodze cyrku

lacji towarów i przepływu kapitałów, uniformizuje kondycję mnóstwa rozma

itych środowisk społecznych, wiąŜe je ze sobą i integruje, a tym samym stwarza

warunki sprzyjające nowej, mającej o wiele szerszy niŜ dotychczas zasięg po

przecznej i poziomej solidarności międzyśrodowiskowej oraz konwergencji ru

chów społecznych.

Która z tych tendencji weźmie górę? O wyniku ścierania się przeciwstawnych

tendencji Ŝycia społecznego zawsze decyduje przebieg i wynik walki sił społecz

nych. A siły społeczne, kształtujące się na gruncie drugiej z tych tendencji, do

chodzą juŜ do głosu, i to z rozmachem, którego dziesięć, ba! nawet pięć lat temu

(prawie) nikt się nie spodziewał. Media światowe nazwały te siły a raczej czu

bek góry lodowej, którą one stanowią “ludem z Seattle”. Eksplozja protestu

społecznego w Seattle na przełomie listopada i grudnia 1999 r., podczas tzw.

Rundy Tysiąclecia, która zakończyła się sromotnym fiaskiem, rzuciła kłody pod

nogi Światowej Organizacji Handlu i zaświadczyła o narodzinach nowego, mię

dzynarodowego ruchu oporu wobec globalizacji kapitalizmu neoliberalnego.

Etapy jego narodzin to m.in. mobilizacje robotnicze we Włoszech w latach 1992

1994, powstanie indiańskiej Armii Wyzwolenia Narodowego im. Emiliano Zapa

ty (EZLN) w Meksyku w styczniu 1994 r., ruch strajkowy i protestacyjny pra

cowników sfery budŜetowej i sektora państwowego we Francji w listopadzie

grudniu 1995 r., ruch strajkowy pracowników sektora prywatnego w Korei Połu

dniowej w grudniu i styczniu 19961997 r., fiasko prowadzonych od wielu lat

potajemnych rokowań w ramach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwo

ju (OECD) w sprawie Wielostronnego Układu o Inwestycjach w wyniku skanda

lu, jaki ich ujawnienie wywołało w demokratycznych kręgach północnoamery

kańskiej i zachodnioeuropejskiej opinii publicznej, rozwój Stowarzyszenia na

rzecz Opodatkowania Transakcji Finansowych i Pomocy Obywatelom (ATTAC),

utworzonego we Francji w 1998 r., rozszerzenie się oporu społecznego wobec

narzucanych przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy planów przystosowa

nia strukturalnego z Korei Południowej na Amerykę Łacińską po kryzysach

finansowych lat 19971998, zrywy mas w Indonezji, uwieńczone obaleniem dyk

tatury neoliberalnej, i w Ekwadorze, uwieńczone obaleniem dwóch kolejnych

prezydentów neoliberalnych...

“Lud z Seattle” to robotnicy przemysłowi, tradycyjni działacze związkowi,

pracownicy najemni z rozmaitych sektorów, działacze chłopscy z krajów słabo i

wysoko rozwiniętych, działaczki i działacze ruchów kobiecych i ekologicznych

oraz nowych ruchów społecznych, w szczególności “tych co bez” (bez pracy,

ziemi, dachu nad głową, dochodów, papierów itd.), młodzieŜ szkolna i akade

micka i rozmaite inne środowiska młodzieŜowe, inteligenci. Ta róŜnorodność

społeczna stanowi poŜywkę nie tylko medialnego, ale równieŜ uprawianego

przez wielu samych działaczy “antyglobalizacyjnych” dyskursu o klasowo nie

określonym “ruchu społeczeństwa obywatelskiego” (z zapałem reprodukowane

go przez jego sekciarskich krytyków “z lewa”, co świadczy o ich głupocie lub

ślepocie politycznej). Marksiści nie powinni ulegać tego rodzaju dyskursowi.

Klasa robotnicza (w świetle prawidłowo rozumianej teorii marksistowskiej, nie

obejmuje ona jedynie pracowników fizycznych, ale ogół pracowników najem

nych, gdyŜ klas społecznych nie konstytuują takie czy inne formy społecznego

podziału pracy, lecz stosunki produkcji, a w szczególności stosunki wyzysku)

stoi w jednych krajach na czele ruchu oporu wobec globalizacji neoliberalnej,

podczas gdy w innych krajach jego siłą napędową są inne środowiska. Mnogość

“podmiotów społecznych” ruchu “antyglobalizacyjnego” nie świadczy o “roz

mywaniu się klasy robotniczej w nieokreślonym klasowo ruchu”, lecz o postępu

jącej gwałtownie, choć oczywiście względnej homogenizacji warunków wyzysku

i ucisku rozmaitych klas, warstw i środowisk społecznych, a więc o kształtowa

niu się jakościowo nowych przesłanek sojuszu czy współdziałania ruchu robotni

czego i innych ruchów społecznych.

Jest rzeczą jasną, Ŝe przejście steru ruchu “antyglobalizacyjnego” w ręce nieza

leŜnych, świadomych sił robotniczych i pracowniczych stanowi dla marksistów

jedną z gwarancji jego rozwoju i radykalizacji po linii antykapitalistycznej i socja

listycznej, ale moŜe być jedynie wynikiem złoŜonych procesów, a nie daną wyj

ściową. Procesy te utrudnia niemal powszechny kryzys tradycyjnego ruchu

związkowego. Kryzysowi temu moŜe on podołać pod warunkiem, Ŝe wyjdzie

wreszcie poza opłotki państw narodowych i się zinternacjonalizuje, odzyska

niezaleŜność od partii, państw, Kościołów itd., radykalnie zdemokratyzuje, sfe

minizuje, zorganizuje masy tych, którzy pracują na niepewnych warunkach i “na

czarno”, obejmie swoim zasięgiem rzesze imigrantów i bezrobotnych. W niektó

Kowalewski - Barykada geueńska.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: