Poznajemy przyrządy pomiarowe cz3.pdf
(
222 KB
)
Pobierz
1129187 UNPDF
MIERNICTWO
POZNAJEMY
PRZYRZĄDY POMIAROWE
dużo więcej. Wystarczy wymienić ta−
kie funkcje jak: Data Hold, pomiar
względny, liczenie wartości minimal−
nej, maksymalnej i średniej. Przy wy−
konywaniu wszystkich tych funkcji jest
wykorzystywana pamięć przyrządu.
Na przykład pomiar względny polega
na zapamiętaniu wybranej wartości
a następnie wyświetlanie stosunku war−
tości aktualnie zmierzonej do zapamię−
tanej.
Zmierzona wartość częstotliwości lub
okresu sygnału jest przedstawiana na
wyświetlaczu. Częstościomierze sta−
cjonarne mają zwykle wyświetlacz
zbudowany ze wskaźników siedmio−
segmentowych typu LED. Dzięki temu
wynik pomiaru jest widoczny także
w ciemności. Częstościomierze przenośne, ze względu na
potrzebę zminimalizowania poboru prądu baterii zasilają−
cej, korzystają ze wskaźnika ciekłokrystalicznego, tj. typu
LCD. Wyświetlacz typowego częstościomierza składa się
z ośmiu wskaźników. Umożliwia to wyświetlenie częstotli−
wości np. 100 MHz z rozdzielczością 1 Hz.
Zasada działania częstościomierza zależy od wartości
częstotliwości sygnału jaką ma on zmierzyć i polega ona
w ogólności na zliczaniu doprowadzanych do jego wejścia
impulsów przez pewien ściśle określony czas.
CZĘŚĆ 3
Mierniki
częstotliwości
Fot. 1 Częstościomierz Maxcom MX−1100F
W poprzednim odcinku z tego cyklu omówiliśmy multi−
metry cyfrowe − przyrządy, których budowa jest dość pros−
ta, stanowiące jednak podstawowe wyposażenie pracowni
każdego elektronika, zarówno profesjonalisty jak i amatora.
Obecnie chcielibyśmy przedstawić urządzenia nieco bar−
dziej skomplikowane − częstościomierze cyfrowe.
Częstościomierze (ang. frequency counters) służą do po−
miaru częstotliwości sygnałów o dowolnym kształcie, tj.
przebiegów elektrycznych zarówno o kształcie sinusoidal−
nym, prostokątnym czy trójkątnym, jak i sygnałów piłoksz−
tałtnych, w tym także pojedynczych impulsów. Jeszcze do
niedawna powszechnie używane częstościomierze były
urządzeniami stacjonarnymi. Upowszechnienie się ukła−
dów scalonych oraz stały wzrost skali ich integracji (tj. licz−
by zmieszczonych w nich tranzystorów) doprowadziło do
tego, że pomiar częstotliwości są w stanie wykonać nawet
niedrogie multimetry cyfrowe. Maksymalna częstotliwość
mierzona przez multimetry nie przekracza jednak zwykle
20 MHz. Typowe mierniki częstotliwości to nadal urządze−
nia stacjonarne. Potrafią one zmierzyć częstotliwość nawet
powyżej 1 GHz. Zdarzają się są też częstościomierze prze−
nośne w obudowie multimetru, w których pomiarem steru−
je mikroprocesor.
Podstawowym pomiarem wykonywanym przez częstoś−
ciomierz jest pomiar częstotliwości sygnału doprowadzone−
go do jego wejścia. Okres sygnału jest równy odwrotności
częstotliwości. Umieszczenie w układzie częstościomierza
bloku realizującego prostą operację matematyczną − licze−
nie odwrotności − umożliwia wzbogacenie go o pomiar
okresu sygnału. Rozbudowa częstościomierza polegająca
na zastosowaniu w nim mikroprocesora pozwala uzyskać
Pomiar dużych częstotliwości
Na rys. 1 przedstawiono schemat blokowy częstościo−
mierza. Sygnał wejściowy o nieznanej częstotliwości fx po
Rys.1
28
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 3/96
MIERNICTWO
uprzednim wzmocnieniu i ukształtowaniu w układzie UK
jest doprowadzany do jednego z wejść bramki B. Do dru−
giego wejścia bramki B doprowadza się impulsy sterujące.
Jeżeli jest to bramka typu AND, to “przepuści” ona sygnał
wejściowy tylko wtedy gdy na jej wejściu, tzw. bramkują−
cym będzie panował poziom wysoki, tzn. przez cały czas
trwania impulsu sterującego Tp. Czas Tp jest czasem po−
miaru. W czasie otwarcia bramki impulsy o częstotliwości
fx są liczone przez licznik L, a wynik pomiaru jest przeka−
zywany do układu sterującego wyświetlaczem W i wyświet−
lany.
Impulsy sterujące bramką B wytwarza generator. Stałość
częstotliwości tych impulsów ma niebagatelny wpływ na
dokładność pomiaru częstościomierza. Dlatego też do sta−
bilizacji częstotliwości generatora impulsów sterujących
wykorzytuje się tzw. rezonatory kwarcowe.
Bardzo ważną rolę spełnia jeszcze innny układ częstoś−
ciomierza, tj. układ kasowania (reset). Wytwarza on impul−
sy zerujące licznik, czyli wymuszające w nim, po zakoń−
czeniu pomiaru i wyświertleniu wyniku, stan 0. Impulsy te
muszą być doprowadzane do licznika zanim zostanie wy−
sterowana bramka B, tj. zanim zacznie się nowy pomiar.
Potrzebne do tego celu opóźnienie realizuje specjalny
układ opóźniający.
Dokładność pomiaru częstotliwości opisaną wyżej me−
todą zależy w głównym stopniu od dokładności ustawienia
czasu pomiaru Tp. Czas ten przyjmuje się zwykle w grani−
cach od 1 ms do 10 s. Jeżeli np. przy pomiarze częstotli−
wości 1000 Hz czas otwarcia bramki B będzie równy 1 s, to
w czasie tym licznik zliczy 1000 impulsów. Jeżeli natomiast
czas Tp będzie równy 1,1 s to na wyświetlaczu pokaże się
wartość 1100. Błąd pomiaru wyniesie zatem 10%. Widać
stąd jak ważne jest dla uzyskania dokładnego pomiaru, wy−
tworzenie sygnału sterującego o dużej dokładnosci i stabil−
ności w czasie.
Warto dodać jeszcze parę słów na temat układu formu−
jącego impulsy o częstotliwości mierzonej fx. Ma on za za−
danie odpowiednie ukształtowanie lub przetworzenie syg−
nału mierzonego (np. sinusoidy) w ciąg impulsów o kształ−
cie i amplitudzie wymaganej przez licznik L. Jeżeli poziom
sygnału wejściowego jest za mały, to czułość licznika może
okazać się nie wystarczająca do wykonania pomiaru. Zada−
niem układu UK jest zatem wzmocnienie sygnału mierzone−
go do takiej wartości, przy której licznik wykona pomiar po−
prawnie. Z kolei sygnały o amplitudzie zbyt dużej, zakłóca−
ją pracę licznika do tego stopnia, że przestaje on poprawnie
liczyć. Mówi się, że sygnały takie powodują przesterowanie
układu licznika. Dlatego też w obwodach wejściowych
częstościomierzy stosuje się tłumiki sygnału do nich dopro−
wadzanego.
Cechą charakterystyczną wyżej opisanej metody pomia−
ru częstotliwości jest także zależność dokładności pomiaru
od mierzonej częstotliwości fX oraz czasu pomiaru Tp. Do−
kładność ta jest wprost proporcjonalna do częstotliwości
i czasu pomiaru, tzn. im większa jest częstotliwość mierzo−
na i im dłuższy czas pomiaru tym dokładność jest większa.
Górna częstotliwość pomiaru zależy w tej metodzie od
szybkości układu logicznego jakim jest licznik impulsów L,
Fot.2 Częstościomierz Escort EFC−3303
czyli inaczej mówiąc od jego częstotliwości granicznej.
Dlatego przy pomiarze częstotliwości wyższych od ok. 500
MHz stosuje się dodatkowe układy dzielące zarówno częs−
totliwość sygnału mierzonego jak i wytwarzanego przez ge−
nerator impulsów wzorcowych. Szybkość działania tych
układów nie zależy w takim stopniu od częstotliwości jak
szybkość licznika. W ten sposób obniża się częstotliwości
tych sygnałów do wartości, którą licznik jest w stanie zmie−
rzyć.
Innym sposobem rozwiązania tego problemu jest zasto−
sowanie układu typu heterodynowego. Działanie takiego
układu polega na zmieszaniu sygnału o danej częstotliwoś−
ci z sygnałem wytwarzanym przez generator, tzw. heterody−
nę. W wyniku tego procesu powstają sygnały o częstotli−
wości będącej m. in. różnicą częstotliwości sygnału we−
jściowego i sygnału heterodyny tj. fx − fh. Ostateczny wynik
jest zatem taki sam jak w metodzie poprzedniej. Częstotli−
wość impulsów doprowadzonych do wejścia licznika jest
odpowiednio zmniejszona.
Pomiar małych częstotliwości
Przy pomiarze małych częstotliwości dokładność pierw−
szej metody maleje. Czas potrzebny na zliczenie odpo−
wiedniej liczby impulsów, wymaganej do wyświetlenia wy−
Rys.2
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 3/96
29
MIERNICTWO
miaru częstotliwości fx sygnału, tj. liczbę 0,000001, przesy−
ła do wyświetlacza W. Wyświetlacz pokazuje wartość
0,000001 MHz czyli 1 Hz.
Częstościomierze fabryczne, ich
funkcje pomiarowe i parametry
Fot.3 Częstościomierz CHY 8220R
Na rys. 3 przedstawiono wygląd płyty czołowej typowe−
go częstościomierza. Sygnał o częstotliwości mierzonej fx
doprowadza się do jednego z dwóch wejść (kanałów) częs−
tościomierza. Pierwszy kanał (7) służy do pomiaru częstot−
liwości sygnałów w zakresie od 0 do 100 MHz, a drugi ka−
nał (8) do pomiaru częstotliwości sygnałów od 70 MHz do
1 GHz. Układy obu kanałów są zwykle oddzielone od sie−
bie za pomocą ekranowania. Ma to na celu zlikwidowanie
zjawiska interferencji będącego wynikiem oddziaływania
układu jednego kanału na drugi.
Jeżeli sygnał mierzony ma zbyt dużą amplitudę (np.
większą od 300 mV) należy włączyć tłumik (6) powodujący
dziesięciokrotne osłabienie tego sygnału. Dopuszczalne, tj.
maksymalne wartości doprowadzanych sygnałów (z
uwzględnieniem tłumienia), są z reguły podawane na płycie
czołowej w opisie gniazd.
Przełącznik Range (3) służy do zmiany zakresów pomia−
rowych. Obok znajduje się przełącznik Gate Time (2) wy−
korzystywany do ustawienia czasu otwarcia bramki (czasu
bramkowania). Im dłuższy czas bramkowania, tym dłużej
trzeba czekać na wyświetlenie wyniku pomiaru, lecz tym
większa jest rozdzielczość tzn. tym dokładniejszy wynik.
Na przykład na zakresie 100 MHz można uzyskać wynik
pomiaru podany z dokładnością do 1 kHz przy ustawionym
czasie bramkowania 10 ms. Na wynik pomiaru z dokład−
nością do 1 Hz trzeba już czekać 10s. Dla ułatwienia dob−
rania właściwego czasu bramkowania co z kolei pozwoli na
uzyskanie wyniku z wymaganą rozdzielczością, służy spe−
cjalna tablica podawana w instrukcji obsługi częstościomie−
rza.
Pomiar częstotliwości może też być wykonywany auto−
matycznie. Po naciśnięciu przycisku Auto (4), miernik auto−
matycznie wybiera zakres oraz czas bramkowania np. 100
MHz i 1s.
Wyświetlany wynik pomiaru można “zamrozić” na wy−
świetlaczu (9) przyciskając przycisk Hold (5). Wyświetlacz
niku z odpowiednią dokładnością, gwałtownie rośnie. Na
przykład, pomiar i wyświetlenie wyniku pomiaru częstotli−
wości sygnału równej 10 Hz, z dokładnością 1 % trwa
w tym częstościomierzu aż 100 sekund. Dlatego też przy
pomiarze takich częstotliwości stosuje się inną metodę, na−
zywaną metodą pośrednią. Polega ona na pomiarze okresu
Tx zamiast częstotliwości fx. Na rys 2 przedstawiono sche−
mat blokowy takiego częstościomierza. Sygnał o częstotli−
wości fx jest doprowadzany z wejścia częstościomierza do
układu kształtującego impulsy UF a następnie do licznika
liczby mierzonych okresów n, a stąd za pośrednictwem
układu sterującego bramką do jednego z wejść bramki B.
Do drugiego wejścia bramki jest doprowadzany sygnał z ge−
neratora wzorcowego G. Sygnał ten jest w zależności od
potrzeby powielany lub dzielony oraz kształtowany w ukła−
dach UPD i odpowiednio UK. Licznik L zlicza impulsy nie
o częstotliwości fx (jak w poprzedniej metodzie), lecz im−
pulsy o częstotliwości fg, w czasie otwarcia bramki B. Czas
w jakim jest otwarta bramka B jest równy wielokrotności
liczby okresów, czyli n Tx. Jak widać, w metodzie tej wynik
pomiaru jest równy iloczynowi liczby okresów n przez
okres Tx i przez odwrotność okresu Tg. Zatem aby uzyskać
częstotliwość fx należy policzyć odwrotność uzyskanego
wyniku. Dokonuje się tego w układzie arytmetycznym UA
znajdującym się między wyjściem licznika a wyświetla−
czem W. Przy pomiarze częstotliwości np. 1 Hz, licznik li−
czy impulsy o częstotliwości np. 2 MHz, pochodzące z ge−
neratora wzorcowego G. W tym celu bramka B jest otwie−
rana co 1 sekundę na czas 0,5 sekundy (n=1). W tym cza−
sie licznik zlicza 1000000 impulsów. Układ arytmetyczny
UA dołączony do wyjścia licznika liczy następnie odwrot−
ność tej liczby i wynik obliczenia jako ostateczny wynik po−
Rys.3
30
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 3/96
MIERNICTWO
częstościomierza stacjonarnego jest zbudowany z ośmiu
wskażników siedmiosegmentowych typu LED. Do włącze−
nia częstościomierza służy przycisk (1).
Parametry charakteryzujące częstościomierze to (poda−
wane osobno dla każdego kanału): zakres mierzonych częs−
totliwości, impedancja wejściowa, rozdzielczości, czasy
bramkowania, dokładność oraz dane dotyczące tzw. pod−
stawy czasu, czyli wewnętrznego generatora impulsów
wzorcowych. Do podstawowych parametrów takiego gene−
ratora należy: częstotliwość, stabilność i stabilność długo−
okresowa. Ta ostatnia oznacza dopuszczalną zmianę częs−
totliwości wzorcowej generatora jaka może dokonać się
w ciągu roku eksploatacji częstościomierza i jest podawana
w procentach. Stabilność ma zasadniczy wpływ na dokład−
ność pomiaru czętościomierza.
Warto jeszcze powiedzieć parę słów o różnicach mię−
dzy parametrami poszczególnych kanałów częstościomie−
rza. Jak już wspomniano, zakresy częstotliwości obu kana−
łów są zwykle różne. Kanał A umożliwia np. pomiar częs−
totliwości sygnałów w zakresie od 1 Hz do 100 MHz, ze
zmienną czułością. Impedancja tego kanału wynosi naj−
częściej 1 MW. Kanał B umożliwiający pomiar np. w zakre−
sie od 70 MHz do 1 GHz charakteryzuje się impedancją
wejściową 50W i stałą czułością np 5 V. Również rozdziel−
czości i czasy bramkowania dla obu kanałów są różne.
Bardziej skomplikowane częstościomierze mają jednak
trzy niezależne kanały pomiarowe. Kanały A i B są iden−
tyczne. Dokonuje się w nich pomiaru w zakresie np. do 500
MHz metodą bramkowania pośredniego. Dodatkowy kanał
C mierzy natomiast częstotliwość sygnałów powyżej 100
MHz metodą bramkowania bezpośredniego.
Te dwa identyczne kanały można wykorzystać np. do
dokładnego policzenia odstępu czasowego. Metoda ta po−
lega na policzeniu liczby impulsów w czasie wyznaczonym
przez impulsy: “startu” doprowadzonego do kanału A oraz
“stopu” doprowadzonego do kanału B, czyli przez bramko−
wanie realizowane z zewnątrz. Jeżeli częstotliwość genera−
tora wzorcowego wynosi np. 1 MHz, a czas między mo−
mentem “startu” i “stopu” wynosi 1 s, to częstościomierz
zliczy 106 impulsów, czyli wyświetli liczbę 1000000. Pra−
widłowy odczyt czasu będzie już tylko wymagał poprawne−
go ustawienia przecinka dziesiętnego.
Spotyka się też częstościomierze o trzech różnych kana−
łach. Na przykład w kanale A, najbardziej rozbudowanym,
w którym jest też możliwy pomiar okresu, stosunku częstot−
liwości sygnałów doprowadzonych do kanału A i B, liczby
obrotów, współczynnika wypełnienia impulsów, mierzy się
częstotliwość w zakresie od 0,04 Hz do 110 MHz z pozio−
mem mniejszym od 300 V. Z kolei drugi kanał, kanał
B umożliwia pomiar w zakresie od 10 Hz do 2,5 MHz i to
przy poziomie nie przekraczającym 5 V (czyli poziomie
TTL). Ostatni trzeci kanał C służy do pomiaru wielkich częs−
totliwości tj. częstotliwości sygnałów z zakresu od 50 MHz
do 1,3 MHz. Impedancja wejściowa takiego kanału jest
równa 50W, a maksymalny poziom sygnału wynosi 3 V.
Jak już wspomniano, pomiar częstotliwości umożliwiają
też popularne multimetry. Zasada pomiaru w tego typu
przyrządach jest jednak zupełnie inna i polega nie na zli−
Rys.4
czaniu liczby impulsów lecz pomiarze napięcia. Na rys.
4 przedstawiono sposób pomiaru częstotliwości za pomocą
multimetru. Sygnał mierzony o częstotliwości fX, doprowa−
dzony do wejścia przyrządu, jest najpierw wzmacniany we
wzmacniaczu W i formowany w układzie F. Na przykład
sygnał sinusoidalny jest zamieniany na sygnał prostokątny.
Z kolei generator G wytwarza jeden impuls o stałym czasie
trwania i stałej amplitudzie. Generator taki nazywa się tak−
że generatorem monostabilnym. Impulsy z wyjścia układu
formującego F służą do wyzwolenia generatora G, tzn. każ−
dy kolejny impuls z wyjścia układu formującego, doprowa−
dzony na wejście wyzwalające generatora, powoduje wy−
tworzenie jednego impulsu przez generator. Na wyjściu ge−
neratora jest umieszczony rezystor R. W trakcie pomiaru
przez rezystor ten płynie prąd impulsowy. Średnie napięcie
powstające na rezystorze mierzy dołączony do wyjścia ge−
neratora woltomierz V. Im większa jest częstotliwość mie−
rzonego sygnału fX, tym większa liczba impulsów przepły−
wa w danym czasie przez rezystor R, tzn. zmniejsza się od−
stęp między kolejnymi impulsami, rośnie tzw. współczynnik
wypełnienia, rośnie zatem średni prąd. Rośnie też napięcie
wskazywane przez woltomierz. Oznacza to, że napięcie
wejściowe woltomierza jest wprost proporcjonalne do częs−
totliwości fX. Jeżeli przyjmiemy teraz, że napięcie o wartoś−
ci np. 1 mV odpowiada częstotliwości 1 Hz, to napięcie 1V
będzie odpowiadało częstotliwości 1 kHz itd.
Na zakończenie jeszcze kilka słów na temat częstościo−
mierzy przenośnych, mieszczących się w obudowie typo−
wego multimetru. Obok funkcji typowych dla częstościo−
mierzy stacjonarnych można spotkać w nich jeszcze inną
użyteczną funkcję pomiarową. Polega ona na pomiarze
częstotliwości nośnej sygnałów wytwarzanych przez nadaj−
niki radiowe zarówno przenośne, stacjonarne jak i monto−
wane w pojazdach. Jako czujnik do zbierania tych sygna−
łów służy antena teleskopowa dołączona do wejścia częs−
tościomierza.
W następnym odcinku cyklu omawiającego elektronicz−
ny sprzęt pomiarowy przedstawimy źródła sygnałów tj. ge−
neratory.
Leszek Halicki
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 3/96
31
Plik z chomika:
kormoran55
Inne pliki z tego folderu:
Programiki do elektroniki(1).rar
(53207 KB)
altium designer.pdf
(449477 KB)
J.Janiczek_A.Stępień - Systemy mikroprocesorowe(1).rar
(22902 KB)
Podstawy_metrologii_elektrycznej_.pdf
(104832 KB)
Systemy Mikroprocesorowe - Mikrokontrolery - Janusz Janiczek(1).pdf
(7066 KB)
Inne foldery tego chomika:
• Ośla łączka - czyli zaczynamy
+ Ksiązki 1 +(1)
Dialogys 3.80 multilanguage
Dokumenty
Eagle
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin