Dr Christine Loudes
Evelyne Paradis
Podręcznik monitorowania i raportowania incydentów homo- i transfobicznych
SPIS TREŚCI:
Terminologia
Wprowadzenie
1. Znaczenie rejestrowania indydentów i aktów przemocy powodowanych nienawiścią w stosunku do lesbijek, gejów, osób biseksualnych i trangenderowych (LGBT)
2. Wykorzystywanie zasad przestrzegania praw człowieka w dokumentacji incydentów homofobicznych i transfobicznych
3. Struktrura podręcznika
I Jak monitorować i dokumentować zajścia na tle homo- i transfobicznym
1. Stosowanie międzynarodowych standardów dotyczących przestępstw motywowanych dyskryminacją
1.1. Różne typy obowiązujacych praw człowieka
1.2. Narody Zjednoczone (Organizacja Narodów Zjednoczonych)
1.2.1. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych
1.2.2.Konwencja Przeciwko Torturom oraz Innemu Okrutnemu, Niehumanitarnemu Traktowaniu i Karom
1.2.3. Przemoc bazująca na motywach dyskryminacyjnych
1.2.4. Zasady Yogyakarty
1.3. Rada Europy
1.3.1. Europejska Konwencja Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (ECHR)
1.3.2. Zalecenie w sprawie nawoływania do nienawiści
1.4. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie
1.5. Unia Europejska
1.5.1. Parlament Europejski
2. Dokumentowanie występowania aktów przemocy na tle homo- i transfobicznym
2.1. Podstawowe zasady dokumentacji łamania praw człowieka
2.2. Podstawowe zagadnienia dotyczące dokumentowania incydentów homofobicznych i transfobicznych
2.3. Jakie informacje są potrzebne?
2.4. Zbieranie informacji
2.4.1. Gdzie gromadzić informacje?
2.4.2. Jak gromadzić wiadomości?
2.5. Prezentacja danych
2.5.1. Projektowanie raportu
3. Współpraca z policją przy rejestrowaniu zajść o charakterze homo- i transfobicznym
II Jak przygotowywać raporty na poziomie krajowym i międzynarodowym
4. Raportowanie w instytucjach międzynarodowych i Unii Europejskiej
4.1. Katalog Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych
4.1.1. Traktat Organizacji Komitetów
4.1.2. Wyjątkowe procedury
4.2. Rada Europy
4.2.1. Europejska Karta Praw Człowieka
4.2.2. Komisarz Praw Człowieka
4.2.3. Monitoring Komitetu Zgromadzenia Parlamentarnego
4.3. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie
4.3.1. Biuro Insytucji Demokratycznych i Praw Człowieka
4.3.2. OSCE - misje obszarowe
4.4. Unia Europejska
4.4.1. Intergrupa Praw Gejów i Lesbijek
4.4.2. Komisja Europejska
4.4.3. Europejska Agencja Praw Podstawowych
5. Współpraca na gruncie międzynarodowym
5.1. Państwowe instytucje ochrony praw człowieka
5.2. Współpraca z innymi, marginalizowanymi grupami
5.3. Współdziałanie z organizacjami praw człowieka
5.4. Pomoc praktyczna: konkluzja Funduszu Praw Człowieka
ZAŁĄCZNIK I - Użyteczne Strony Internetowe
ZAŁĄCZNIK II - Proponowane przez ILGA (Międzynarodowe Stowarzyszenie Gejów i Lesbijek) struktury wywiadów z ofiarami przemocy i łamania praw człowieka
ZAŁĄCZNIK III - Narzędzia OSCE (OBWE) do walki z nienawiścią
Termin "zbrodnia nienawiści" jest często stosowany w dyskusji o agresji i przemocy skierowanej do osób, ponieważ (przypuszczalnie) należą do dyskryminowanej grupy. Posługiwanie się tym terminem wskazuje na dwa jego elementy:
- obszerność prawnego uznawania przestępstwa oraz
- wzgląd na to, że element nienawiści jest wyznacznikiem w kwalifikacji przestępstwa (np. przestępstwa na tle nienawiści z właściwym skazaniem sprawcy) lub w skazywaniu przestępstw (tj. zaostrzenie kary dla sprawców).
Definicje przestępstwa nienawiści mają tendencję różnicowania się w zależności od poszczególnych krajów, a termin "czyn nienawiści" niekoniecznie zawiera wszystkie akty przemocy osadzone na homofobii i transfobii. Właśnie dlatego zachęcamy do używania zróżnicowanej terminologii przy odnoszeniu się do przemocy stosowanej do osób LGBT:
Incydenty homofobiczne obejmują wszystkie akty motywowane nienawiścią kierowaną do pojedynczych osób lub grup z powodu ich rzeczywistej lub przewidywanej orientacji seksualnej. Przemoc może przybierać wiele form, łącznie z fizyczną, seksualną lub psychologiczną, a także agresją skierowaną do osób i grup lub rzeczy należących do nich.
Groźba przemocy również może być zgłaszana, zwłaszcza wtedy, kiedy powtarza się i wywołuje lęk u ofiary.
Termin lesbofobia stosuje się w odniesieniu do zajść przeciw konkretnym lesbijkom i kobietom biseksualnym powodowanym zarówno ich płcą, jak i orientacją seksualną.
Incydenty transfobiczne odnoszą się do aktów motywowanych nienawiścią skierowaną do osób lub grup ze względu na ich identyfikację płciową lub ekspresjne wyrażanie swojej płciowości..
Homofobia i transfobia manifestuje się przez:
- znęcanie się w miejscach takich jak szkoły, w których często bywa ono niezauważone, i włącza szerokie spektrum negatywnych doświadczeń, od wyzwisk imiennych i werbalnych nadużyć, po ostracyzm grupowy i fizyczne ataki. Znęcanie się może dotyczyć zarówno uczniów i studentów, jak i nauczycieli.
- mowę nienawiści politycznych lub religijnych przywódców i zorganizowanych grup (np. grup Neonazistowskich). Nowe środki propagujące przemoc rozwinęły się przez internet i tworzą cyber-przestępstwa. Pewną ilustracją jest tworzenie stron internetowych, które zachęcają do nienawiści i przemocy oraz zapewnienie szczegółowych informacji dotyczących orientacji seksualnej, tożsamości płciowej lub ekspresji oraz ich miejsc zamieszkania, czy pracy.
W celu pojęciowego objęcia wszystkich aktów przemocy, zaleca się odnoszenie do homofobicznej lub transfobicznej przemocy lub homofobicznych i transfobicznych incydentów.
1. Znaczenie rejestrowania incydentów i aktów agresji powodowanych nienawiścią kierowaną w stosunku do lesbijek, gejów, osób biseksualnych i trangenderowych (LGBT)
Incydenty i gwałty motywowane nienawiścią w stosunku do lesbijek, gejów, osób homo- i transeksulanych (LGBT), przybierają różne formy; fizycznej przemocy, mowy nienawiści, nadużyć werbalnych i tak dalej. Do zajść i przemocy kierowanej do osób LGBT dochodzi w różnych miejscach, włączając przestrzeń publiczną, szkoły, miejsca pracy, czy przestrzeń prywatną w domach. Innymi słowy, homofobiczne i transfobiczne incydenty mają szeroki zakres od ataków podczas parad równości, lesbofobicznych ataków w przestrzeni publicznej po terror homofobiczny w szkołach.
Przykłady zajść na tle homo- i transfobicznym:
W czasie Parady Równości w Zagrzebiu w 2007r., ponad dwudziestu uczestników pochodu stało się celem homofobicznego ataku; około dziesięciu osób zostało rannych, z dwiema potrzebującymi medycznej pomocy. Policja aresztowała trzynaście osób; pięć z nich posiadało koktajle Mołotowa. Tylko jedna osoba została oskarżona. 25. lutego 2008r. wydano orzeczenie sądowe; wyrok jest pierwszym, dla przestępstwa nienawiści, opierającym się na orientacji seksualnej w Chorwcji (zobacz sprawodzanie Komitetu Dumy w Zagrzebiu).
Zgodnie z francuską organizacją SOS Homofobia, liczba sprawozdań dotyczących gróźb i gwałtów o charakterze lesbofobicznym w publicznych miejscach ciągle wzrasta. Raport lesbofobiczny został opublikowany w maju 2008 roku.
W 2006 roku ILGA-Europa oraz IGLYO przeprowadziło badania, z których wynika, że wśród ponad 750 respondentów z 37 europejskich państw, 53 % młodych osób LGBT ma doświadczenia związane z terroryzowaniem w szkole.
Zajścia motywowane przez nienawiść skierowaną przeciw osobom LGBT, są raportowane przez organizacje broniące praw człowieka i organizacje LGBT. Niestety, wiele podobnych przypadków nie jest powiadamianych, przez co pozostają nieznane dla krajowych i międzynarodowych organów władzy. Przemoc nie jest zgłaszana z wielu różnych przyczyn, które obejmują obawę przed negatywną reakcją policji, lęk przed byciem wyoutowanym wraz z obawą przed publicznym funkcjonowaniem po "coming out'cie", brak mechanizmu, który rozpoznałby dyskryminacyjny motyw incydentu, i tak dalej.
Konsekwencją nieraportowania incydentów o charakterze homo- i transfobicznym jest to, że kwestia przemocy skierowanej w stosunku do osób LGBT, pozostaje niezauważona, niewidzialna. Zajścia i akty przemocy nie są odnotowywane w danych dotyczących przestępstw nienawiści i dlatego pozostają niewidzialne wśród przepisów prawnych wprowadzanych w życie, prawodawców i urzędników. Brak danych dotyczących sytuacji przemocy przeciw osobom LGBT ogranicza zdolność wystosowania na pierwszy plan tego typu zdarzeń, podczas gdy brak informacji o tym, gdzie i kiedy wystepują najczęściej ogranicza możliwość zapobiegania występowania aktów przemocy homofobicznej i transfobicznej.
W dodatku, brak zarejestrowanych wydarzeń o takim charakterze charakterze stanowi istotną przeszkodę do rozpoczęcia sprawy karnej przeciw agresorowi oraz prawnego zwalczania przestępstw nienawiści. Bez informacji dotyczących incydentów motywowanych nienawiścią przeciw osobom LGBT, trudno jest zwiększać poziom zrozumienia wśród polityków dla potrzeby stworzenia przepisów obrony przed przemocą. Ostatecznie, brak przepisów zabraniających stosowania agresji motywowanej homofobią przyczynia się do legitymizacji homofobii i transfobii oraz do stworzenia sytuacji bezkarności dla przestępców. To wyjaśnia, dlaczego zgłaszanie i raportowanie zajść o takim charakterze, nadaje krytyczny charakter udzielaniu widoczności kwestii przemocy homo- i transfobicznej, uprawnienia wspólnoty osób LGBT oraz prawnego wspierania w sprzeciwianiu się agresji.
Dlatego celem tej publikacji jest przyczynienie się do zwiększonego i dokładniejszego raportowania zajść o charakterze trans- i homofobicznym poprzez zaopatrywanie w narzędzia i metodyczną dokumentację oraz raportowanie aktów przemocy homofobicznej i transfobicznej w systematyczny i faktyczny sposób. Publikacja została przygotowana z myślą o osobach należących do grupy LGBT oraz organizacjach ochrony praw człowieka, które zamierzają monitorować występowanie incydentów i zajść na tle homo- lub transfobicznym w celu przeprowadzenia zmian legislacyjnych zwiększających prawną ochronę przed przemocą motywowaną nienawiścią w stosunku do osób LGBT na poziomie krajowym, europejskim oraz międzynarodowym. Metodologia oraz narzędzia przedstawiają dokumenty dotyczące tego, jak państwa i krajowi aktorzy bronią lub nie potrafią bronić praw ofiar przestępstw nienawiści lub przemocy.
Istnieje więcej, niż jedno podejście do dokumentacji czy zbierania informacji o incydentach na tle homo- i transfobicznym. Jednym z najbardziej efektywnych sposobów jest monitoring praw człowieka, który jest procesem za pomocą którego informacje są zbierane i analizowane w świetle standardów podstawowych praw człowieka. Siła takiego monitoringu tkwi w tym, że kształtuje i określa on zobowiązanie do przestrzegania praw człowieka uznawanych przez państwa i w ostatecznym wyniku pozwala jednostkom oraz organizacjom przywoływać państwo do promowania i obrony wszystkich praw człowieka.
Kontrola praw człowieka jest mechanizmem używanym po to, by zobaczyć, w systematyczny i faktyczny sposób, czy standardy praw człowieka uznawane międzynarodowo lub regionalnie są przestrzegane przez poszczególne kraje. Kontrola praw człowieka może przybierać różne formy: obserwacje wydarzeń takich jak Parady Równości, zbieranie informacji o zajściach i incydentach, odwiedzanie terenów takich jak miejsca zatrzymania, wywiadów z ofiarami lub nadużyć w łamaniu praw człowieka i tym podobne. Można skupić się na konkretnym wypadku lub na kilku sytuacjach.
Kontrola Praw człowieka zwykle jest przeprowadzana przez trzecią stronę, która nie jest ofiarą nadużycia praw człowieka, nie działa dla państwa i nie jest nadużycielem praw człowieka. Ta trzecia strona może być poszczególną osobą, pozarządową albo międzynarodową organizacją. Monitoring jest zwykle przeprowadzany ponad okresem czasu tak więc co wzorzec albo rozwój w ochronie praw człowieka może już zostać odkryty. W stosunku do homofobiczych albo transfobicznych incydentów, daje to organizacjom monitorującym przestrzeganie praw do zrozumienia że należy działać przez zapisywanie tych incydentów przed upływem kilku lat i następnie zgłaszając do odpowiednich instytucji.
Dlatego celem kontroli praw człowieka jest popieranie dokumentami wszystkich przypadków naruszenia praw człowieka, takich jak gwałt powodowany przez nienawiść w stosunku do osób LGBT, oraz zwracanie uwagi władz krajowych albo międzynarodowych organizacji na kwestię łamania podstawowych praw człowieka uznanych na arenie międzynarodowej lub regionalnej.
3. Struktura podręcznika
Podręcznik został zbudowany wokół trzech głównych elementów kontroli praw człowieka. Pierwszy rozdział dotyczy odpowiednich instrumentów praw człowieka i zobowiązania, które mogą być przywoływane w stosunku do incydentów i gwałtów motywowanych przez nienawiść wobec do osób z powodu ich prawdziwego albo odczuwalnej orientacji oraz identyfikacji oraz ekspresji płciowej. Ten rozdział prezentuje standardy praw człowieka, które są używany jako nasze testy wzorowe albo jako punkty odsyłające w oszacowaniu, które z państw lub krajowych graczy wykonują swoje zobowiązania w przestrzeganiu praw człowieka, kiedy dochodzi do ochrony przed przemocą o charakterze transfobicznym i homofobicznym.
Następne rozdziały przedstawiają metodologię dokumentacji oraz rekordowe przypadki przemocy wobec osób LGBT. Rozdział 2 omawia zasadnicze kwestie naruszeń praw człowieka, prezentuje narzędzia zbierania oraz prezentowania informacji o incydentach homo- i transfobicznych. Rozdział 3 rozpatruje rolę policji w rejestrowaniu tego typu zajść i daje praktyczną radę i narzędzia osadzane na istnieniu dobrych praktykw celu powiadomienia i współdziałania z policją.
Wreszcie, rozdziały 4 i 5 dotyczą tego, w jaki sposób powiadamiać krajowe, europejskie i międzynarodowe instytucje. Rozdział 4 objaśnia, jak powiadamiać o homofobicznych lub transfobicznych przestępstwach nienawiści i nadużyciach praw człowieka w świetle standardów międzynarodowych i europejskich oraz jak zrównywać do ich poziomu. Rozdział 5 omawia, jak pracować z sojusznikami przy gromadzeniu dokumentacji, rejestrowaniu oraz powiadamianiu o zbrodniach nienawiści na pozimie krajowym.
1. Stosowanie międzynarodowych standardów ujawniania kryminalnych motywacji pobudek dyskryminacyjnych
Upubliczanie zajść oraz incydentów homofobicznych i transfobicznych nie dawało widzialność na międzynarodowym poziomie. W rezultacie największa część prawnych instrumentów ochrony praw człowieka dotyczy przemocy wywołanej przez rasim lub ksenofobię. Niepodniesienie kwestii przestępstwo nienawiści powodowanych homofobią lub transfobią jest spowodowane częściowo brakiem danych oglądający dotyczących stopnia tego typu agresji, ale także brakiem odpowiednich sformułowań w powszechnie stosowanych terminologii ochrony praw człowieka. Wykorzystywanie systemu ochrony praw człowieka, a szczególnie istnienia międzynarodowych standardów odpowiedających przestępstwom zachęcanym przez nienawiść, jest nie tylko najbardziej efektywnym argumentem w podejmowaniu działania. To jest także istotny krok w obronie dla bardziej wyraźnego uznania ochrony przeciwko przemocy osadzonej na nienawiści w stosunku do osób LGBT. Chodzi o pokazywanie, jak normy praw człowieka stosują się do homo-i transfobicznych incydentów.
Kiedy międzynarodowe i europejskie instrumenty ochrony prawa człowieka niezbyt wyraziście uznają gwałt motywowany przez homofobię i transfobię,uznają liczbę praw które mogą być wykorzystwywane w przypadkach przestępstw w stosunku do osób LGBT. Wśród praw uznawanychsą prawo do życia, zakaz tortur i innych form poniżającego traktowania, zakaz dyskryminacji – prawa, które powinny gwarantować ochronę jednostek przed agresją, włączający przemoc spowodowaną nienawiścią.
Dodatkowo, podstawowe zasady opracowane z myślą o przestępstwach na tle rasistowskim mogą być stosowane także w odniesieniu do przestępstw albo gwałtów powodowanej orientacją seksualną, identyfikacją płciową oraz ekspresją.
Ten rozdział dotyczy występowania standardów praw człowieka w odniesieniu do przestępstw nienawiści na tle rasistowskim, ochrony prawa do życia, bezpieczeństwa oraz zakazu dyskryminacji, które zostały określone w porozumieniach, rezolucjach i deklaracjach Organizacji Narodów Zjednoczonych, Rady Europy, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OSCE) i Unii Europejskiej (EU). Większa część tych instytucji dysponuje mechanizmami powiadamiania i organami, które są odpowiedzialne za kontrolę implementacji międzynarodowych instrumentów, jak i właściwą interpretację standardów międzynarodowych. Ponieważ ta kwestia została szczegółowo przedyskutowana w Rozdziale 4 “Raportowanie w instytucjach międzynarodowych i Unii Europejskiej ”, istotne jest posyłanie informacji do tych ciał bronić w odpowiedzi na zapotrzebowanie na bardziej wyraźną ochronę w stosunku do agresji powodowanej homofobią i transfobią.
1.1.Różne typy obowiązujących praw człowieka
Przed spojrzeniem na standardy praw człowieka uznane przez międzynarodowe i regionalne organy ochrony praw człowieka i dyskusją nad tym, jak odnoszą się do homofobicznych i transfobicznych incydentów, istotne jest najpierw przejrzeć różne typy zobowiązań, które państwa muszą uprawomocnić. Kraje, który podpisały i ratyfikowały międzynarodowe instrumenty ochrony praw człowieka, są zobowiązane do ich wypełniania. Niektóre międzynarodowe porozumienia albo umowy prawnie zobowiązują sygnatariuszy. Przez ratyfikację traktatu, państwo zgadza się zapewniać każdej osobie możliwość korzystania z praw w nim zawartych i zgadza się dla tych praw być przywoływanym przed krajowym albo międzynarodowy sądem, trybunałem. Przykładami prawnie zobowiązujących dokumentów są: Europejska Karta Praw Człowieka, ratyfikowana przez wszystkie państwa członkowskie Rady Europy i Międzynarodowy Praw Obywatelskich i Politycznych Prawach, który został ratyfikowany przez 156 krajów na świecie.
Niektóre deklaracje i porozumienia mają polityczną wartość, co oznacza , że państwa są zobowiązane do ich przestrzegania ze względów politycznych. Chociaż nie są one prawnie zobowiązujące i nie mogą stawiać krajów przed sąd, mogą być wykorzystywane w lobbingu. Taki jest charakter na przykład Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, rezolucji Parlamentu Europejskiego lub deklaracji konferencji OSCE (Organizacja Bezpieczństwa i Współpracy w Europie).
W związku z przestrzeganiem praw człowieka, państwa są zwykle ma podwójnie zobowiązanie:
– negatywne zobowiązanie. Te środki to przepisy prawa, polisy i praktyki, które nie powinny przeszkadzać w wykonaniu prawa. Na przykład, państwowe organy władzy, włączające policję, nie powinnny szykanować lub stosować przemoc w stosunku do osób LGBT.
– pozytywne zobowiązanie. Tego typu zobowiązanie określa, jakie warunki powinny zostać zapewnione przez państwo po to, by wykorzystać prawo w najszerszy sposób. Na przykład, odmowa udzielenia ochrony dla osób LGBT, które są bezpośrednio zagrożone, stanowi naruszenie takiego zobowiązania....
mtx