kulturowa.doc

POCZĄTKI POJĘCIA KULTURA W FILOZOFII I TRADYCJI LITERACKIEJ

Nie istnieje niezależna od kultury natura ludzka.

Źródła pojęcia kultura- różni ludzie szukają ich w różnych miejscach:

1)     Koniec XVIII w.- pojawia się idea „kultury” w reakcji na zachodzące zmiany- industrializacja, politycznie zmienna struktura społeczna, nowa hierarchia, pogłębiający się podział pracy, życie estetyczne zagrożone przez podobne do maszyny społeczeństwo industrialne, przepaść między produkcją, a twórczością, alienacja (Marks). Benjamin, Marcuje, Baudrillard - rozpoczęliśmy od kultury pośredniczącej między człowiekiem a naturą, obecnie jawi się jako mediator między człowiekiem i maszyną.

2)     Społeczeństwo klasyczne Słowo cywilizacja (łac Cibis) jest terminem opisowym, oznacza przynależność do zbiorowości o określonych właściwościach, odróżniających je od mas czy barbarzyńców. Oznacza więc  przynależność do czegoś zastanego a nie proces  W tym kontekście kultura jest  procesem, odzwierciedla ideę rozwoju i zmiany. Celem procesu (np. socjalizacji) staje się sama kultura (np. bycie osobą kulturalną), co łączy kulturę z oryginalnym pojęciem opisowym cywilizacji.

Jak ogólnie definiuje się pojęcie kultury

1)     W pierwotnym sensie kultura miała odróżniać sferę ludzkiego bytu, odrębnego od natury. Ludzie przekształcają własny świat za pomocą symbolicznych reprezentacji. Nasze doświadczanie przyrody jest zapośredniczone przez słownik symboliczny, który tworzy obyczaje, konwencje, artefakty.

2)     Wczesna antropologia- kultura stanowi aspekt społeczeństwa. Potem badania nad dyfuzją, stratyfikacją itp.

3)     Dominująca europejska konwencja językowa utożsamia kulturę z cywilizacją, ale Niemcy głosili romantyczny pogląd, że kultura jest szczytowym osiągnięciem człowieka

4)     Socjologia dewiacji, Parsons, Mannheim- badanie subkultur- podstawa pluralistycznego spojrzenia na kulturę.

POSUMOWANIE TYCH ROZWAŻAŃ- STWARZA TYPOLOGIĘ:

1)     Kultura jako kategoria myślowa, poznawcza- jako ogólny stan umysły. Łączy się z ideą doskonałości, celem indywidualnych osiągnięć człowieka, emancypacją. Potem temat wolności (fałszywa świadomość- Marks, szkoła frankfurcka)

2)     Kultura jako kategoria zbiorowa i konkretna (odnosząca się do życia zbiorowego a nie świadomości)- odwołuje się do stanu intelektualnego i/lub moralnego zaawansowania społeczeństwa. Wiąże kulturę z cywilizacją. Wcześni ewolucjoniści antropologiczni.

3)     Kultura jako kategoria opisowa i konkretna -kolektywny zespół umiejętności i dzieło intelektualne każdego społeczeństwa. Łączy się z partykularyzmem, specjalistyczną wiedzą. Kultura jako sfera tworzenia i osadzania symboli ezoterycznych.

4)     Kultura jako kategoria społeczna – całościowy sposób życia ludzi.

TRADYCJA FILOZOFICZNA:

1)     Arystoteles, Etyka Nikomachejska- z naturalnych predyspozycji ludzkości powstaje literatura, sztuka, ale kryterium ich oceny jest ludzka doskonałość, wspólne normatywne poszukiwania. Dzięki maksymalnemu wykorzystaniu natury ludzie mogą osiągnąć dobro, którym jest działalność ducha, zgodna z rozumem. To daje możliwość  odróżnienia rzeczywistości empirycznej od idealnej, zalecanego przez teoretyków kultury.

2)     John Locke, Esej o naturze ludzkiej(1690)- skłonność ludzkiej świadomości do przyswajania zbiorowej wiedzy. Teoria umysłu jako tabula rasa. Wskazuje więc miejsce dla zróżnicowanej, wyuczonej, przekazywanej wiedzy.

3)     Giambattisty Vica, Nauka Nowa(1744)- proponuje badanie człowieka w terminach jego własnego świata symbolicznego. Nowa Nauka ma badać twory człowieka, a więc to, co dziś nazywamy kulturą. Mówi o symbolicznej transformacji tego co naturalne w kulturalne. Człowiek porządkuje i ujarzmia rzeczywistość za pomocą symboli. Tworzy zarys teorii enkulturacji- trzy stadia społeczeństwa, z którymi korespondują rodzaje obyczajów.

4)     Bentham Wprowadzenie do zasad moralności i prawodawstwa- przez procesy industrializacji stworzone etyczne podstawy przystosowania jednostki, staną się obiektem ataku i destrukcji. Głosi zasadę utylitaryzmu opartą na unikaniu przykrości- ludzie muszą się przystosować do życia, czerpać z niego zadowolenie- jest to kultura użyteczności.

TRADYCJA LITERACKO-ROMANTYCZNA:

1)     Coleridge –ludzkość powinna zmierzać do duchowej doskonałości czyli uprawy kultury duchowej. Źródłem motywacji do osiągnięcia perfekcji jest wspólna przestrzeń duchowa- ludzie mogą oderwać się utylitarnego świata, osiągając duchową niezależność,  ale nie od świata społecznego. Warunki społeczne -instytucje stanowią warunek ciągłości świata. Łączą zbiorową manifestację z indywidualnym celem, co jest wyrazem perfekcji ludzkiej kultury duchowej i sposobem na przeciwstawienie się niszczącym mechanizmom porządku przemysłowego. A więc wprowadza podział na 2 antagonistyczne sfery - kultury duchowej oraz postępu- technologicznych przemian,. Ludzi wyróżnia zdolność tworzenia symbolicznych przymiotów (więc zalicza język do kultury) Elementy symboliczne (literatura) są czymś pomiędzy ideą a namacalnie istniejącą rzeczą. Kultura to proces nieuchwytny, ale realny z punktu widzenia jego efektów. Oddziela kulturę od  cywilizacji,  będącej sojusznikiem industrializacji. Sugeruje stworzenie elitarnej grupy społecznej, która krzewiłaby ideał kultury.

2)     Thomas Carlyle, Signs of the Times. Relacje między sztuką a pracą zostały opanowane przez politykę, ekonomikę szybkości i technologię. Maszyny opanowały twórczy rdzeń społeczeństwa. Mechanizacja myśli i uczuć jednostki. Wojowniczy dualizm kultury i osiągnięć industrializmu. Taka organizacja społ. uniemożliwia integrację kultury z działaniami populacji, a to co uważa się za kulturę winno być reprezentatywne dla życia zbiorowego. Wyróżnia 2 działy ludzkiej działalności- dynamiczny(życie wew., duch ludzki) i mechaniczny( praktyka działania w świecie, obrastająca osadami materialnymi). Proponuje masową edukację, by zintegrować pracę i myśli, to co zewnętrzne z tym, co duchowe. Wolność jest uwolnieniem kulturalnej dynamiki, która przenika historię.

3)     Mathhew Arnold Korozyjny wpływ uprzemysłowienia na ludzki potencjał. Ludzie niezdolni do postrzegania kultury jako najistotniejszej wartości, błędnie uznają korzyści materialne i postęp technologiczny za cel życia. Kultura to dla niego kultura wyższa, najlepsze co może osiągnąć ludzki gatunek, dążność do ogólnej doskonałości. Poprzez wiedzę przemienia potoczną myśl w zbiór pojęć i nawyków. Celem jest doskonałość, polityczna elitarność, ale beneficjentami będą wszyscy. Należy odrzucić utylitaryzm w kształceniu. Poprzez państwo i politykę powinno się krzewić dążenie do doskonałości. Kultura będzie wartością centralną, albo społeczeństwo znajdzie się w bezwartościowym stanie anarchii.

.