Józef Tischner, Jacek Żakowski- Tischner czyta katechizm(1).pdf

Ks. Józef Tischner i Jacek Żakowski

Tischner czyta Katechizm

Wydawnictwo ZNAK

Kraków 2000

SPIS TREŚCI

REWOLUCJA W KOŚCIELE

Rozmowa pierwsza: - REWOLUCJA KOPERNIKAŃSKA

Rozmowa druga: - ODPOWIEDŹ

Rozmowa trzecia: - WYBRANIE

Rozmowa czwarta: - WIEM, ŻE... NIE WIEM, CO...

Rozmowa piąta: - WIARA SZUKA ZROZUMIENIA

Rozmowa szósta: - DIALOG

Rozmowa siódma: - TRADYCJA

NAPRZECIW CZŁOWIEKOWI

Rozmowa ósma: - OBRAZY BOGA

Rozmowa dziewiąta: - OBJAWIENIE

Rozmowa dziesiąta: - BOŻA PEDAGOGIKA

Rozmowa jedenasta: - NADZIEJA

Rozmowa dwunasta: - NIE BĘDZIE INNEGO OBJAWIENIA

Rozmowa trzynasta: - RYZYKO PANA BOGA

Rozmowa czternasta: - WIARA BEZINTERESOWNA

ODPOWIEDŹ BOGU

Rozmowa piętnasta: - WOLNOŚĆ

Rozmowa szesnasta: - ŁASKA

Rozmowa siedemnasta: - ...NA MOJĄ PAMIĄTKĘ

Rozmowa osiemnasta: - SUMIENIE

Rozmowa dziewiętnasta: - KOŚCIÓŁ I PAŃSTWO

Rozmowa dwudziesta: - DEMOKRACJA

Rozmowa dwudziesta pierwsza: - SPRAWIEDLIWOŚĆ

MIĘDZY DWOMA ŚWIATAMI

Rozmowa dwudziesta druga: - KOŚCIÓŁ

Rozmowa dwudziesta trzecia: - ŚMIERĆ

Rozmowa dwudziesta czwarta: - KONIEC ŚWIATA

Rozmowa dwudziesta piąta: - NIEBO

Książka ta jest rozszerzoną wersją rozmów nadawanych w 2 Programie TVP i ukazujących

się w Tygodniku Powszechnym .

Autorzy dziękują Klasztorowi OO. Kamedułów w Krakowie za życzliwość i pomoc.

Rozmowa pierwsza:

REWOLUCJA KOPERNIKAŃSKA

Ks. prof. JÓZEF TISCHNER: No to, Jacku, mamy rewolucję.

JACEK ŻAKOWSKI: Jaką znów rewolucję, Księże Profesorze?

J.T.: W Kościele mamy rewolucję.

J.Ż.: Rewolucję w Kościele?

J.T.: A tak, bo ukazał się nowy rewolucyjny Katechizm Kościoła katolickiego. Pierwszy od

czasów soboru trydenckiego.

J.Ż.: Po przeszło czterech wiekach.

J.T.: Oczywiście, ukazywały się tymczasem rozmaite lokalne katechizmy, ale pisano je na

wzór katechizmu soboru trydenckiego.

J.Ż.: A na czym ta rewolucja polega?

J.T.: W zasadzie można by powiedzieć, że istotna zmiana dokonała się już w latach

sześćdziesiątych, podczas II Soboru Watykańskiego. Odczuliśmy ją choćby wówczas, gdy i w

Polsce Mszę św. przestano odprawiać po łacinie. Ale treść tej zmiany pozostała, mimo

wszystko, abstrakcją. Dopiero teraz dzięki Katechizmowi ta zmiana wyraźnie dociera do

świadomości ludzi.

J.Ż.: Bo Katechizm jest skierowany do wiernych, a nie tylko do księży i teologów, jak

dokumenty Soboru?

J.T.: I właśnie dlatego będzie nie tylko termometrem kultury religijnej, ale też kompasem

kultury w ogóle. Wyobraź sobie, że teraz człowiek będzie wedle tego nowego katechizmu

porządkował swoje wyobrażenie świata, człowieka, Boga. Rewolucja w religii

rewolucjonizuje świat.

J.Ż.: Ale na czym ta rewolucja polega?

J.T.: No właśnie. Weź te dwa katechizmy i spróbuj porównać trydencką definicję wiary

napisaną w bardzo ładnej archaicznej polszczyźnie z tym, co o wierze jest napisane w

katechizmie dzisiejszym.

J.Ż.: Definicja trydencka mówi, że wiara jest tym, czego mocą to za rzecz pewną mamy, co

nam Kościół Boży, Najświętsza Matka, twierdzi, że jest od Boga podane .

J.T.: Jest tam powiedziane, że Kościół pokazuje, co jest od Boga podane i co od Boga podane

nie jest. Wierzymy w Boga, ale to Kościół nam mówi, co pochodzi od Boga i w co mamy

wierzyć.

A zobacz, jak wygląda określenie wiary w nowym katechizmie...

J.Ż.: Wiara jest odpowiedzią człowieka daną Bogu, który mu się objawia i udziela,

przynosząc równocześnie obfite światło człowiekowi poszukującemu ostatecznego sensu

swego życia .

J.T.: Czego nie ma?

J.Ż.: Nie ma słowa o Kościele.

J.T.: No więc co się stało?

J.Ż.: No właśnie, co się stało z Kościołem, Księże Profesorze?

J.T.: Kościół sam siebie wykreślił!

J.Ż.: Dlaczego?

J.T.: Wrócimy do tego, ale jeszcze przedtem chciałbym zwrócić Ci na coś uwagę. Popatrz

znów na katechizm trydencki. Zajrzyj do pierwszego rozdziału, który odpowiada na pytania

dotyczące człowieka. Przeczytaj pytanie, na które ten rozdział stara się odpowiedzieć.

J.Ż.: Może li człowiek przyrodzonym rozumem swoim dociec prawdziwej mądrości i

dostąpić wiecznego błogosławieństwa?

J.T.: I zaraz potem mamy powiedziane, że niestety nie może, że potrzebny mu jest do tego

pomocnik, Kościół. A zobacz, jak to wygląda w nowym katechizmie. Przeczytaj tytuł

pierwszego rozdziału.

J.Ż.: Człowiek jest otwarty na Boga (capax Dei) .

J.T.: Capax Dei! Czyli zdolny, chłonny, dość pojemny, otwarty na Boga . Za chwilę do tego

wrócimy. Ale zauważ jedną prawidłowość: w starym katechizmie mówiło się, czego człowiek

nie może. W nowym mówi się, co może, na co go stać.

J.Ż.: I to jest ta rewolucja?

J.T.: To jest rewolucja. Bo ta zmiana pociąga za sobą konsekwencje bardzo daleko idące. Ale

rewolucja to pojęcie bardzo wieloznaczne. Co Ci się kojarzy, jak mówisz: rewolucja?

J.Ż.: Francuska w lepszym wypadku, październikowa w gorszym. Ale może też być

techniczna, informatyczna...

J.T.: Ale historycznie pojęcie rewolucji pochodzi od Kopernika od jego słynnego dzieła De

revolutionibus orbium coelestium, co na język polski zostało przetłumaczone jako O obrotach

ciał niebieskich. To dzieło zmieniło nasze wyobrażenie świata. I w tym sensie mamy teraz

rewolucję w Kościele. W świecie naszej wiary odbywa się wielki zwrot. Coś się tu odwróciło,

coś się zasadniczo zmieniło.

J.Ż.: Więc rewolucja kopernikańska w Kościele. Czy tak?

J.T.: Tak. Nasz świat, świat naszej wiary zaczyna się inaczej kręcić. Pojawia się nowa

mechanika religii.

J.Ż.: Znaczy, przedtem Ziemia kręciła się wokół Słońca, a teraz Słońce wokół Ziemi... czy na

odwrót?

J.T.: Może jeszcze inaczej. Bo rewolucje nie muszą polegać na tym, żeby to, co było na

górze, znalazło się na dole, a co było na dole, żeby wylądowało na górze. Rewolucja nie musi

odwrócić świata do góry nogami. Może przecież powstać jakiś całkiem nowy układ.

J.Ż.: Kopernik przesunął środek naszego świata. Wcześniej była nim Ziemia, a De

revolutionibus... w centrum ulokowało Słońce.

J.T.: I teraz też się ten środek przesuwa. Przyjrzyj się pojęciu capax Dei. Francuski tekst

oryginalny mówi capable Dieu . W polszczyźnie nie mamy dokładnego odpowiednika capax

ani capable. Dlatego polskie tłumaczenie mówi otwarty na Boga . Ale zarówno capax, jak

capable oznaczają więcej niż tylko otwarcie.

J.Ż.: Oznaczają zdolność, możliwość, podatność, jakiś ukryty w podmiocie potencjał.

J.T.: Więc capax Dei oznacza, że człowiek jest podatny na Boga człowiek.

Żeby lepiej znaczenie tego stwierdzenia uchwycić, trzeba się cofnąć w przeszłość, do

czasów soboru trydenckiego. Co się wtedy działo? Ścierały się dwie różne, sprzeczne,

przeciwne sobie, chrześcijańskie wizje świata i wizje człowieka.

J.Ż.: Luter i reformacja.

J.T.: Reformacja i kontrreformacja, Luter i papiestwo, protestantyzm i katolicyzm, spory

teologiczne i krwawe religijne wojny, wielkie szukanie Prawdy, ale też morze okrucieństwa i

zbrodni.

J.Ż.: Zbrodni w imię Boga.

J.T.: I jednej wiary! Z imieniem Chrystusa na ustach. Zabijali innych, bo inaczej zrozumieli

to, co Bóg powiedział. Z jednej strony, wyznawcy wizji obiektywizującej mówiło się:

scholastycznej wedle której wymagano od człowieka, aby się dostosował do tego, co

obiektywnie , co naprawdę jest . Im mniej rozumiesz, tym bardziej powinieneś się

dostosować. Bo jak jesteś głupi, to masz słuchać mądrzejszych.

J.Ż.: I nie starać się zrozumieć, bo i tak nie poradzisz.

J.T.: Skoro i tak nie zrozumiesz, dostosowuj się do tego, co wiedzą inni. A jak się nie chcesz

dostosować, znaczy, że jesteś diabelskie nasienie i trzeba cię zlikwidować.

Z drugiej strony stali zwolennicy subiektywizmu. Ci mówili racja jest moja , prawda

jest we mnie w moim uczuciu, w mojej indywidualności, w mojej emocji .

J.Ż.: W religii to znaczy, że każdy może mieć takie wyobrażenie Boga, jakie mu się w duszy

zrodzi.

J.T.: W protestantyzmie była nawet wiara, że Bóg przemawia bezpośrednio do człowieka, bez

pośrednictwa jakichkolwiek instytucji. Każdy rozumie Słowo wedle tego, jaki ma jego głód.

J.Ż.: I teraz także w katolickim nowym katechizmie Kościół znika z definicji wiary. Tak,

jakby Bóg i do katolików miał przemawiać wprost, bez żadnych pośredników.

J.T.: Ale zauważ, że gdyby nie Kościół, to nie mielibyśmy tego nowego katechizmu.

J.Ż.: A gdyby nie Kościoły protestanckie, to tamta protestancka doktryna też by nie powstała.

Czy to oznacza zbliżenie do protestantyzmu?

J.T.: W jakimś stopniu, ale do tego wrócimy. A teraz popatrz: z jednej strony obiektywizm

pozwalający mordować w imię wiary, z drugiej strony subiektywizm rozsadzający podłoże

wartości. I teraz mamy próbę odkrycia jakiegoś złotego środka. Powiedziałbym, że nowy

katechizm, mówiąc capax Dei, zaczyna się od jakiegoś ecce homo: oto człowiek. Pierwsze

zdanie tego katechizmu jest wyraźnie parafrazą słynnego zdania św. Augustyna ze wstępu do

Wyznań: Dla siebie nas Boże stworzyłeś i niespokojne jest serce nasze, dopóki nie spocznie

w Tobie . Zauważ: człowiek staje się głównym tematem myśli religijnej! Znajduje się w jej

centrum.

J.Ż.: A wcześniej?

J.T.: Wcześniej w centrum było to, co obiektywne.

J.Ż.: Porządek Boży ujawniany przez Kościół, Matkę Naszą ?

J.T.: Tak. Mówiło się o dominacji myśli scholastycznej. I rzeczywiście, scholastyka była tego

typu myślą, radykalnie obiektywizującą. A teraz mamy capax Dei. Oto właśnie obrót ciał

niebieskich i kopernikańska rewolucja.

J.Ż.: Bo w centrum świata teraz znalazł się człowiek czy tak?

J.T.: W pewnym sensie okaże się, że dla Boga centrum świata jest człowiek. Natomiast dla

człowieka centrum świata jest Bóg. Używając metafory kopernikańskiej, można rzec, że

Ziemia się kręci, ale Słońce też się kręci. Capax Dei oznacza, że mamy zarówno ruch

człowieka wokół Pana Boga, jak i ruch Boga wokół człowieka.

Po polsku mówimy otwarcie . To może mało powiedziane, ale sama metafora jest ładna.

Bo otwarcie na Boga jest jak otwarcie okna. Otwierasz okno, masz możliwość spojrzenia na

świat i coś przez to okno wpada.

J.Ż.: Światło, świeże powietrze, motyle, ale też brud, muchy i pioruny... Coś wpada, ale wcale

nie musi to być coś dobrego. Zło też może wpadać.

J.T.: Pewnie, że trzeba wiedzieć, co ci wpada. Ale przecież Katechizm daje nam wizję tego,

co może wpaść. Jeszcze do tego wrócimy.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: