Gogacz Mieczysław, Podstawy wychowania.pdf

MIECZYSŁAW GOGACZ

PODSTAWY WYCHOWANIA

Wydawnictwo Ojców Franciszkanów

Niepokalanów 1993

SPIS TREŚCI

WSTĘP................................................................................................................................................................... 4

ANTROPOLOGICZNE PODSTAWY PEDAGOGIKI......................................................................................... 6

I. Trzy interpretacje tematu .......................................................................................................................... 6

II. Realistyczna teoria człowieka i realistyczna pedagogika........................................................................ 12

1) Propozycja św. Tomasza .................................................................................................................. 12

2) Realistyczne określenie wychowania ............................................................................................... 16

3) Realistyczne określenie pedagogiki ................................................................................................. 19

4) Odróżnienie pedagogiki od filozofii bytu, antropologii filozoficznej i etyki ................................... 20

III. Szczegółowe zagadnienia pedagogiki..................................................................................................... 23

1) Wykształcenie i wychowanie ........................................................................................................... 23

2) Zasady wychowania w pedagogice ogólnej ..................................................................................... 28

3) Zasady wychowania w pedagogice szczegółowej............................................................................ 29

4) Wartości jako przeciwieństwo zasady mądrości .............................................................................. 30

IV. Zakończenie ............................................................................................................................................ 34

PODSTAWY WYCHOWANIA RELIGIJNEGO ............................................................................................... 37

I. Ujęcia porządkujące problemy wychowania religijnego ........................................................................ 37

1) Określenie wychowania religijnego ................................................................................................. 37

2) Nieustanne wychowanie................................................................................................................... 37

3) Religia jako relacja........................................................................................................................... 38

4) Wychowanie jako oczyszczenie czynne i bierne.............................................................................. 39

5) Ascetyka, mistyka, pedagogika ........................................................................................................ 40

6) Wykształcenie i wychowanie ........................................................................................................... 41

II. Człowiek i Bóg jako przyczyny czynnego i biernego wychowania religijnego...................................... 43

1) Człowiek i łaska ............................................................................................................................... 43

2) Przyrodzony i nadprzyrodzony organizm człowieka ....................................................................... 44

III. Bezpośrednie podstawy zasad czynnego i biernego wychowania. ......................................................... 45

1) Słowo serca jako bezpośrednia podstawa przyrodzona.................................................................... 45

2) Chrystus jako bezpośrednia podstawa nadprzyrodzona ................................................................... 50

IV. Zasady jako podstawy wyboru czynności wychowawczych w czynnym i biernym wychowaniu.......... 54

1) Zasady przyrodzone ......................................................................................................................... 54

2) Zasady nadprzyrodzone.................................................................................................................... 57

V. Czynności wychowawcze wyznaczone zasadami czynnego i biernego wychowania religijnego. ......... 60

VI. Ważniejsze szczegółowe czynności wychowawcze w czynnym i biernym wychowaniu

religijnym................................................................................................................................................ 69

1) Wychowanie humanistyczne............................................................................................................ 70

2) Wychowanie religijne czynne .......................................................................................................... 71

VII.Zakończenie ............................................................................................................................................ 73

WYCHOWANIE FILOZOFICZNE (PODSUMOWANIE I NOWE AKCENTY) ............................................. 74

I. Wychowanie jako powodowanie relacji człowieka do prawdy i dobra .................................................. 74

II. Wiedza wychowawcy jako pedagogika i odróżnienie jej od metafizyki człowieka oraz etyki............... 75

III. Reakcje zmysłowe i intelektualne........................................................................................................... 77

IV. Mądrość, wiara i cierpliwość jako pryncypia pedagogiki ogólnej. ......................................................... 78

V. Wychowujące przedmioty nauczania w pedagogice ogólnej.................................................................. 80

VI. Pokora i umartwienie jako pryncypia pedagogiki szczegółowej. ........................................................... 81

VII.Wychowujące przedmioty nauczania w pedagogice szczegółowej. ....................................................... 82

VIII. Rola kontemplacji w wychowaniu. .................................................................................................. 82

IX. Osoba jako specyficzne pryncypium pedagogiki....................................................................................83

WYCHOWANIE RELIGIJNE (PODSUMOWANIE I NOWE AKCENTY) ..................................................... 84

I. Bierne i czynne wychowanie religijne .................................................................................................... 84

II. Dary Ducha Świętego i relacje osobowe. ............................................................................................... 85

III. Dar mądrości jako pryncypium oczyszczenia biernego. ......................................................................... 86

IV. Sposoby chronienia życia religijnego ze strony Boga i ze strony człowieka. ......................................... 87

V. Mowa serca i zagrożenia modlitwy......................................................................................................... 89

VI. Intelekt i wola w oczyszczeniu czynnym................................................................................................ 90

VII.Nadprzyrodzone środki ascetyczne w oczyszczeniu biernym................................................................. 91

VIII. Trójca Święta życiem religijnym człowieka. ................................................................................... 91

CHRYSTUS I ŚWIĘTOŚĆ – PROGRAM DLA MŁODZIEŻY (ZAKOŃCZENIE) ......................................... 92

I. Świętość jako zakochanie w Bogu.......................................................................................................... 92

II. Sposoby wejścia na drogi uświęcenia. .................................................................................................... 93

1) Pierwszy akcent: młodość................................................................................................................ 93

2) Drugi akcent: przezwyciężanie zagrożeń wiary ............................................................................... 94

3) Trzeci akcent: modlitwa ................................................................................................................... 96

4) Czwarty akcent: Kościół.................................................................................................................. 98

III. Jak obronić zakochanie w Bogu?............................................................................................................ 98

1) Jak sami chronimy miłość do Boga? ................................................................................................ 98

2) Jak Bóg chroni naszą miłość do Niego?........................................................................................... 99

3) Dopowiedzmy już tylko, kim jest Chrystus. .................................................................................. 100

4) Dodajmy zarazem, czym jest miłość jako treść zakochania w Bogu ............................................. 100

WSTĘP

Książkę stanowią dwa studia na temat podstaw wychowania i dwa krótkie ich

podsumowania.

W pierwszym studium proponuję i uzasadniam oparcie wychowania, a tym

samym pedagogiki jako teorii wychowania, na realistycznie ujętej teorii człowieka.

Dotyczy to zarówno pedagogiki ogólnej, jak i szczegółowej. Wskazuję na podstawy

takiego wychowania, które można nazwać wychowaniem humanistycznym,

dotyczącym każdego człowieka.

W drugim studium zarysowuję podstawy wychowania religijnego i zarazem

podstawy pedagogiki religijnej, nazywanej ascetyką.

Opieram najpierw ascetykę na realistycznie ujętej teorii człowieka jako osoby.

Zarysowując tę teorię ukazuję, że istnienie, współstanowiące człowieka jako osobę,

przejawia się w postaci takich własności, jak realność, prawda, dobro, jedność,

odrębność, piękno. Nawiązuję też do ujęć, według których realność wyznacza osobową

relację miłości, prawda jest podstawą relacji wiary, dobro wyzwala relację nadziei jako

zabiegania o trwanie w powiązaniach z osobami przez miłość i wiarę. Dobro skłania do

takich powiązań ze wszystkimi osobami, także więc z Bogiem, który jest osobą.

Powiązanie relacjami osobowymi z Bogiem stanowi religię. W pełnym wychowaniu

człowieka nie może więc zabraknąć utrwalania religijnych powiązań człowieka z

Bogiem.

Z kolei opieram wychowanie religijne i ascetykę na realistycznie ujętej teorii

organizmu nadprzyrodzonego, stworzonego w nas przez Boga i danego nam do

dyspozycji w postaci łaski uświęcającej, sprawności kierowania się do Boga,

nazywanych cnotami nadprzyrodzonymi lub wlanymi, i sprawności odbierania Boga,

nazywanych darami Ducha Świętego. Wskazuję więc na podstawy wychowania

religijnego.

Wychowanie humanistyczne i zarazem realizowane wychowanie religijne są

dopiero pełnym wychowaniem człowieka zgodnie z jego naturą i realistycznym ujęciem

go jako osoby.

W drugim studium nie można było pominąć podstaw wychowania

humanistycznego, gdyż więzi z Bogiem wspierają się na naturze człowieka jako osoby i

dla tej osoby są stworzone jako dane jej sprawności nadprzyrodzone, zakotwiczone w

sprawnościach przyrodzonych.

Książkę zamykają dwa osobne podsumowania pierwszego i drugiego studium,

wzbogacone nowymi akcentami. Te akcenty uzupełniają temat wychowania

humanistycznego i religijnego, kolejno podjętego w obu studiach. Zawarte w

podsumowaniach nowe naświetlenia uzasadniają ich włączenie do książki. Dołączam je

ponadto ze względów dydaktycznych. Każde z tych podsumowań może bowiem

stanowić samodzielny, a ponadto krótki, dający się szybko przestudiować i zapamiętać,

zarys problematyki wychowania, zarazem użyteczne repetytorium pierwszego i

drugiego studium.

Obydwa studia i podsumowania były przygotowane jako osobne i samodzielne

całości. Teraz zostały zestawione w książkę, gdyż w sumie szerzej ukazują podstawy

wychowania zarówno humanistycznego, jak i religijnego. Usunięto z nich powtórzenia.

Niektórych jednak nie można było opuścić bez naruszenia jasności ujęcia. Pozostały i

niech ułatwią zapamiętanie treści tekstów.

Zakończenie stanowi natomiast szkic programu wychowawczego dla młodzieży.

Ten program ma być jakby wnioskiem książki, wyrażając nadzieję, że Chrystus i

świętość swą wspaniałością odpowiadają młodzieńczej potrzebie wspaniałości życia.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: