opracowania_ochr_instal_niskiego_nap.doc

(158 KB) Pobierz
mgr inż

7

 

Ochrona instalacji elektrycznych niskiego napięcia
przed skutkami doziemień w sieciach wysokiego napięcia

Ludzi i zwierzęta domowe oraz wyposażenie instalacji elektrycznych niskiego napięcia należy chronić przed skutkami doziemień w sieciach wysokiego napięcia stacji transformatorowych, z których zasilane są sieci elektryczne niskiego napięcia.

Sieci wysokiego napięcia to sieci na napięcie powyżej 1000 V prądu przemiennego.

Doziemienie po stronie wysokiego napięcia stacji transformatorowej powoduje przepływ prądu uszkodzeniowego przez uziom części przewodzących dostępnych stacji.

Prąd uszkodzeniowy Im, płynąc przez uziom o rezystancji R, powoduje pojawienie się napięcia uszkodzeniowego (napięcia uziomowego), którego wielkość jest wyznaczona przez wartość prądu uszkodzeniowego i rezystancję uziomu. Prąd uszkodzeniowy może powodować:

¾       ogólny wzrost potencjału w stosunku do ziemi w sieci niskiego napięcia, co w efekcie powoduje przepięcie, które może być przyczyną uszkodzenia izolacji instalacji
i urządzeń elektrycznych,

¾       ogólny wzrost potencjału w stosunku do ziemi na częściach przewodzących dostępnych instalacji i urządzeń elektrycznych niskiego napięcia (w tym na przewodach ochronnych), mogący powodować pojawienie się napięcia uszkodzeniowego i napięcia dotykowego zagrażającego porażeniem ludzi i zwierząt domowych.

Wielkość prądu uszkodzeniowego zależy głównie od sposobu uziemienia punktu neutralnego sieci wysokiego napięcia.

Sieci wysokiego napięcia mogą pracować jako:

¾       sieci o izolowanym punkcie neutralnym,

¾       sieci z kompensacją pojemnościowych prądów zwarć doziemnych (sieci o uziemionym punkcie neutralnym przez element charakteryzujący się dużą indukcyjnością),

¾       sieci o uziemionym przez rezystor punkcie neutralnych,

¾       sieci o uziemionym bezpośrednio punkcie neutralnym.

W sieciach wysokiego napięcia o izolowanym punkcie neutralnym lub w sieciach kompensowanych prądy zwarć doziemnych osiągają małe wartości w granicach do 50 A. Dopuszcza się dłuższą pracę takiej sieci (długie czasy wyłączania) z jednofazowym zwarciem doziemnym.

W sieciach wysokiego napięcia o uziemionym bezpośrednio lub przez rezystor punkcie neutralnym, prądy zwarć doziemnych mogą osiągać znaczne wartości. Prądy te zapewniają działanie automatyki zabezpieczeniowej. Czasy wyłączania zwarć doziemnych w takich sieciach są krótkie, poniżej 1 sekundy.

Stosując ochronę instalacji elektrycznych niskiego napięcia przed skutkami doziemień
w sieci wysokiego napięcia należy każdorazowo analizować pracę tej sieci, mając na uwadze następujące podstawowe wymagania:

¾       wartość i czas utrzymywania się napięcia uszkodzeniowego lub napięcia dotykowego nie powinny przekraczać wartości wynikających z krzywych F i T przedstawionych na rysunku nr 1,

Rys. 1.              Maksymalny czas trwania napięcia uszkodzeniowego F i napięcia dotyko-
wego T, spowodowanego doziemieniem w sieci wysokiego  napięcia

¾       wartość i czas utrzymywania się przepięcia o częstotliwości sieciowej w instalacjach i urządzeniach elektrycznych niskiego napięcia nie powinny przekraczać wartości przedstawionych w tablicy nr 1.


Tablica 1.              Wartości i czasy dopuszczalnych przepięć o częstotliwości sieciowej
w instalacjach i urządzeniach elektrycznych niskiego napięcia spowodowanych doziemieniem w sieci wysokiego napięcia

Rodzaj sieci
wysokiego napięcia

Dopuszczalne przepięcia o częstotliwości sieciowej w instalacjach i urządzeniach elektrycznych niskiego napięcia

Czasy
wyłączania

V

S

Sieć wysokiego napięcia mająca długie czasy wyłączania

Uo + 250 V

> 5

Sieć wysokiego napięcia mająca krótkie czasy wyłączania

Uo + 1200 V

£ 5

Uo – napięcie fazowe (między przewodami fazowymi, a przewodem neutralnym
lub ochronno-neutralnym) w sieci niskiego napięcia

W stacji transformatorowej powinien być jeden system uziemienia, do którego powinny być przyłączone:

¾       uziomy,

¾       obudowa transformatora,

¾       powłoki metalowe i żyły powrotne kabli wysokiego napięcia,

¾       powłoki metalowe kabli i przewodów niskiego napięcia, z wyjątkiem takich, w których przewód neutralny (ochronno-neutralny) jest uziemiony za pomocą oddzielnego uziomu,

¾       przewody uziemiające sieci wysokiego napięcia,

¾       części przewodzące dostępne instalacji i urządzeń elektrycznych niskiego i wysokiego napięcia,

¾       części przewodzące obce.

Przy określaniu wymagań szczegółowych w zakresie systemów uziemień wyróżnić należy następujące rozwiązania:

  1. Stacja transformatorowa z bardzo dobrze uziemionymi częściami przewodzącymi dostępnymi

Za stację transformatorową z bardzo dobrze uziemionymi częściami przewodzącymi dostępnymi uważa się stację, w której spełniony jest jeden z następujących warunków:

1.1.       Rezystancja uziemienia części przewodzących dostępnych stacji transformatorowej nie przekracza 1 W.

1.2.       Do stacji transformatorowej są przyłączone:

-      kable wysokiego napięcia z odpowiednio uziemionymi powłokami metalowymi, lub

-      kable niskiego napięcia z odpowiednio uziemionymi powłokami metalowymi, lub

-      w kombinacji kable wysokiego i niskiego napięcia z odpowiednio uziemionymi powłokami metalowymi.

We wszystkich przypadkach długość tych kabli przekracza 1 km.

W takiej stacji transformatorowej można łączyć uziemienia sieci niskiego napięcia
z uziemieniem części przewodzących dostępnych stacji transformatorowej i uważać, że są spełnione wymagania ochrony ludzi i zwierząt domowych oraz instalacji i urządzeń elektrycznych niskiego napięcia przed skutkami doziemień w sieci wysokiego napięcia.



  1. Systemy uziemień w sieci niskiego napięcia

Jeżeli stacja transformatorowa nie ma bardzo dobrze uziemionych części przewodzących dostępnych, należy zastosować następujące systemy uziemień i rozwiązania
w poszczególnych układach sieci niskiego napięcia, spełniające wymagania ochrony ludzi i zwierząt domowych oraz instalacji i urządzeń elektrycznych niskiego napięcia przed skutkami doziemień w sieci wysokiego napięcia, a mianowicie:

2.1.       Układ sieci TN

2.1.1.     Jeżeli napięcie uszkodzeniowe jest wyłączane w czasie nie dłuższym niż podany na rysunku nr 1, przewód ochronno-neutralny PEN sieci niskiego napięcia może być przyłączony do uziomu części przewodzących
dostępnych stacji transformatorowej, zgodnie z rysunkiem nr 2 a,

2.1.2.     Jeżeli nie jest spełniony warunek podany w punkcie 2.1.1, przewód ochronno-neutralny PEN sieci niskiego napięcia powinien być uziemiony przez uziom RB, elektrycznie niezależny od uziomu R części przewodzących dostępnych stacji transformatorowej, zgodnie z rysunkiem nr 2b.
W tym przypadku przepięcie U1 w urządzeniach niskiego napięcia stacji transformatorowej powinno być wyłączane w czasie odpowiadającym poziomowi izolacji tych urządzeń. Poziom izolacji urządzeń niskiego napięcia stacji transformatorowej może być wyższy niż wartości podane w tablicy
nr 1.

2.2.       Układ sieci TT

2.2.1.     Jeżeli w urządzeniach niskiego napięcia instalacji elektrycznej jest spełniona zależność pomiędzy przepięciem U2 a czasem wyłączania, podanymi w tablicy nr 1, przewód neutralny N sieci niskiego napięcia może być przyłączony do uziomu części przewodzących dostępnych stacji transformatorowej, zgodnie z rysunkiem nr 3 a.

2.2.2.     Jeżeli nie jest spełniony warunek podany w punkcie 2.2.1, przewód neutralny N sieci niskiego napięcia powinien być uziemiony przez uziom RB , elektrycznie niezależny od uziomu R części przewodzących dostępnych stacji transformatorowej , zgodnie z rysunkiem nr 3 b.

W tym przypadku przepięcie U1 w urządzeniach niskiego napięcia stacji transformatorowej powinno być wyłączane w czasie odpowiadającym poziomowi izolacji tych urządzeń. Poziom izolacji urządzeń niskiego napięcia stacji transformatorowej może być wyższy niż wartości podane w tablicy
nr 1.

2.3.       Układ sieci IT

2.3.1.     Jeżeli napięcie uszkodzeniowe jest wyłączane w czasie nie dłuższym niż podany na rysunku nr 1, części przewodzące dostępne urządzeń
niskiego napięcia instalacji elektrycznej mogą być przyłączone do uziomu części przewodzących dostępnych stacji transformatorowej.

2.3.2.     Jeżeli nie jest spełniony warunek podany w punkcie 2.3.1, części przewodzące dostępne urządzeń niskiego napięcia instalacji elektrycznej powinny być przyłączone do uziomu elektrycznie niezależnego od uziomu części przewodzących dostępnych stacji transformatorowej. W tym przypadku
w urządzeniach niskiego napięcia instalacji elektrycznej powinna być spełniona zależność pomiędzy przepięciem a czasem wyłączania, podanymi
w tablicy nr 1, natomiast w urządzeniach niskiego napięcia stacji transformatorowej przepięcie powinno być wyłączane w czasie odpowiadającym poziomowi izolacji tych urządzeń.


Oznaczenia: Im – prąd uszkodzeniowy; R – rezystancja uziomu części przewodzących
dostępnych stacji transformatorowej; RB – rezystancja uziomu elektrycznie niezależnego od uziomu R; Uo - napięcie fazowe (między przewodami fazowymi a przewodem ochronno-neutralnym) w sieci niskiego napięcia; Uf  - napięcie uszkodzeniowe w sieci niskiego napięcia, między częściami przewodzącymi dostępnymi a ziemią; U1 - przepięcie w urządzeniach niskiego napięcia stacji transformatorowej; U2 – przepięcie w urządzeniach niskiego napięcia instalacji elektrycznej; L1, L2, L3 – przewody fazowe;
PEN - przewód ochronno-neutralny.

Rys. 2.              Układ sieci TN


Oznaczenia: Im – prąd uszkodzeniowy; R – rezystancja uziomu części przewodzących
dostępnych stacji transformatorowej; RB – rezystancja uziomu elektrycznie niezależnego od uziomu R; RA - rezystancja uziomu części przewodzących dostępnych urządzeń
niskiego napięcia instalacji elektrycznej; Uo - napięcie fazowe (między przewodami
fazowymi a przewodem neutralnym) w sieci niskiego napięcia; Uf  - napięcie uszkodzeniowe w sieci niskiego napięcia, między częściami przewodzącymi dostępnymi a ziemią; U1 - przepięcie w urządzeniach niskiego napięcia stacji transformatorowej; U2 – przepięcie w urządzeniach niskiego napięcia instalacji elektrycznej; L1, L2, L3 – przewody fazowe; N - przewód neutralny.

Rys. 3.              Układ sieci TT


Literatura

¾       Boczkowski A., Wiaderek B.: Ochrona przed zagrożeniami powodowanymi przez instalacje elektryczne o napięciu do 1 kV. Wiadomości Elektrotechniczne nr 5/1996 r.

¾       Boczkowski A., Cendrowski St., Giera M., Lenartowicz R.: Instalacje elektryczne. Warunki techniczne z komentarzami. Wymagania odbioru i eksploatacji. Przepisy prawne i normy. Warszawa, COBO-Profil. Wydanie IV w przygotowaniu.

¾       Jabłoński W., Lejdy B., Lenartowicz R.: Uziemienia, uziomy, połączenia wyrównawcze. Wskazówki do projektowania i montażu. Warszawa, COBR „Elektromontaż” 2000 r.

¾       Jabłoński W., Niestępski S., Wolski A.: Komentarz do normy PN-IEC 60364 „Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych”. Tom 2. Warszawa, COSIW SEP 2004.

¾       PN-IEC 60364-4-442 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona
dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed przepięciami. Ochrona instalacji
niskiego napięcia przed przejściowymi przepięciami i uszkodzeniami przy doziemieniach w sieciach wysokiego napięcia.

¾       N SEP-E-001 Norma SEP. Sieci elektroenergetyczne niskiego napięcia. Ochrona przeciwporażeniowa.

...
Zgłoś jeśli naruszono regulamin