W łacinie wyróżnia się trzy tryby czasownika:
1. Oznajmujący (Indicativus) - oznajmia o danej czynności
2. Rozkazujący (Imperativus) - wyraża nakaz wykonania danej czynności
3. Warunkowy (Coniunctivus/Subiunctivus) - wyraża czynność jako możliwość lub stosunek emocjonalny (np. wątpliwość, pragnienie). Zwykle pojawia się w zdaniach podrzędnych, w zdaniach głównych wyraża prośbę, naleganie lub zaproszenie
Informacje dotyczące czasownika sum, esse, fui - być można znaleźć tutaj.
Tryb oznajmujący (Indicativus)
Tryb oznajmujący (Indicativus, od indicere - oznajmiać) oznajmia fakt (lub rzecz uważaną za fakt). Tryb oznajmujący łączy się ze stroną czynną i bierną.Tryb oznajmujący, strona czynna:
1. Tryb oznajmujący czasu teraźniejszego strony czynnej - Indicativus praesentis activi
Os.
I kon.
II kon.
III kon.
IV kon.
Sing.
1.
am-okocham
vidĕ-owidzę
leg-oczytam
audĭ-osłyszę
2.
ama-skochasz
vide-swidzisz
leg-i-sczytasz
audi-ssłyszysz
3.
ama-tkocha
vide-twidzi
leg-i-tczyta
audi-tsłyszy
Plur.
amā-muskochamy
vidē-muswidzimy
leg-ĭ-musczytamy
audī-mussłyszymy
amā-tiskochacie
vidē-tiswidzicie
leg-ĭ-tisczytacie
audī-tissłyszycie
ama-ntkochają
vide-ntwidzą
leg-u-ntczytają
audĭ-u-ntsłyszą
3. Tryb oznajmujący czasu przeszłego niedokonanego strony czynnej - Indicativus imperfecti activi
amā-ba-mkochałem
vidē-ba-mwidziałem
leg-ē-ba-mczytałem
audi-ē-ba-msłyszałem
amā-ba-skochałeś
vidē-ba-swidziałeś
leg-ē-ba-sczytałeś
audi-ē-ba-ssłuchałeś
amā-ba-tkochał
vidē-ba-twidział
leg-ē-ba-tczytał
audi-ē-ba-tsłuchał
ama-bā-muskochaliśmy
vide-bā-muswidzieliśmy
leg-e-bā-musczytaliśmy
audi-e-bā-mussłuchaliśmy
ama-bā-tiskochaliście
vide-bā-tiswidzieliście
leg-e-bā-tisczytaliście
audi-e-bā-tissłuchaliście
amā-ba-ntkochali
vidē-ba-ntwidzieli
leg-ē-ba-ntczytali
audi-ē-ba-ntsłuchali
4.
5. Tryb oznajmujący czasu przyszłego I strony czynnej - Indicativus futuri I (primi) activi
amā-b-opokocham
vidē-b-ozobaczę
leg-a-mprzeczytam
audĭ-a-musłyszę
amā-b-i-spokochasz
vidē-b-i-szobaczysz
leg-e-sprzeczytasz
audĭ-e-susłyszysz
amā-b-i-tpokocha
vidē-b-i-tzobaczy
leg-e-tprzeczyta
audĭ-e-tusłyszy
ama-b-ĭ-muspokochamy
vide-b-ĭ-muszobaczymy
leg-ē-musprzeczytamy
audi-ē-mususłyszymy
ama-b-ĭ-tispokochacie
vide-b-ĭ-tiszobaczycie
leg-ē-tisprzeczytacie
audi-ē-tisusłyszycie
amā-b-u-ntpokochają
vidē-b-u-ntzobaczą
leg-e-ntprzeczytają
audĭ-e-ntusłyszą
6. W łacinie nie ma rozróżnienia na czas przyszły dokonany i niedokonany, zatem: amabis - pokochasz lub będziesz kochał, audiam - usłyszę lub będę słuchać, itd.
7. Tryb oznajmujący czasu przeszłego dokonanego strony czynnej - Indicativus perfecti activi
amav-ipokochałem
vid-izobaczyłem
leg-iprzeczytałem
audiv-iusłyszałem
amav-istipokochałeś
vid-istizobaczyłeś
leg-istiprzeczytałeś
audiv-istiusłyszałeś
amav-itpokochał
vid-itzobaczył
leg-itprzeczytał
audiv-itusłyszał
amav-ĭmuspokochaliśmy
vid-ĭmuszobaczyliśmy
leg-ĭmusprzeczytaliśmy
audiv-ĭmususłyszeliśmy
amav-istispokochaliście
vid-istiszobaczyliście
leg-istisprzeczytaliście
audiv-istisusłyszeliście
amav-ēruntpokochali
vid-ēruntzobaczyli
leg-ēruntprzeczytali
audiv-ēruntusłyszeli
Z tematu perfecti czasownika (znajdowanego w drugiej formie podstawowej po odcięciu końcówki -i) tworzy się trzy czasy w stronie czynnej: przeszły dokonany (perfectum), zaprzeszły (plusquamperfectum) oraz przyszły II (futurum II - futurum secundum). Czasy te tworzy się w jednakowy sposób dla czasowników wszystkich koniugacji, dodając do tematu perfecti odpowiednie zakończenia:
5. Tryb oznajmujący czasu przeszłego dokonanego strony czynnej - Indicativus perfecti activi:końcówki: -i,- isti, -it, -ĭmus, -istis, -ēruntwyraża czynność przeszłą dokonanąVeni, vidi, vici. - Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem.
6. Tryb oznajmujący czasu zaprzeszłego strony czynnej - Indicativus plusquamperfecti activi:końcówki: -ĕram, -ĕras, -ĕrat, erāmus, -erātis, -ĕrantwyraża czynność przeszłą, poprzedzającą inną czynność przeszłąDixi, quod audiveram. - Powiedziałem, co (wcześniej) usłyszałem.
7. Tryb oznajmujący czasu przyszłego II strony czynnej - Indicativus futuri II activi:końcówki: -ĕro, -ĕris, -ĕrit, -erĭmus, -erĭtis, -ĕrintwyraża czynność przyszłą, poprzedzającą inną czynność przyszłąUt audiveris, ita te audient. - Jak wysłuchasz, tak ciebie będą słuchać.
Tryb oznajmujący, strona bierna:
1. Tryb oznajmujący czasu teraźniejszego strony biernej - Indicativus praesentis passivi
salut-orjestem pozdrawiany
vidĕ-orjestem widziany
duc-orjestem prowadzony
audĭ-orjestem słuchany
salutā-risjesteś pozdrawiany
vidē-risjesteś widziany
duc-ĕ-risjesteś prowadzony
audī-risjesteś słuchany
salutā-turjest pozdrawiany
vidē-turjest widziany
duc-ĭ-turjest prowadzony
audī-turjest słuchany
salutā-murjesteśmy pozdrawiani
vidē-murjesteśmy widziani
duc-ĭ-murjesteśmy prowadzeni
audī-murjesteśmy słuchani
saluta-mĭnijesteście pozdrawiani
vide-mĭni...
kondziu-r