GEOGRAFIA TURYSTYCZNA
EGZAMIN ROK I
CZĘŚĆ I
1.Przedmiot i zadania geografii turystycznej.
Geografia turystyczna definiowana jest jako dyscyplina geografii, zajmująca się przyrodniczymi oraz antropogenicznymi uwarunkowaniami i następstwami ruchu turystycznego. Zakres badawczy geogr.turyst. czyni z niej naukę syntetyzującą na pograniczu nauk przyrodniczych, społecznych i ekonomicznych. Z kolei inni uważają, że geogr. turyst. zajmuje się badaniem prawidłowości i uwarunkowań oraz rzeczywistym rozmieszczeniem turystyki o różnej hierarchii (w sensie zróżnicowania wielkościowego i znaczenia gospodarczego) . Tym samym obejmuje ona:
- ocenę czynników decydujących o znaczeniu turystyki na danym obszarze
- analizę ruchu turystycznego.
- Ocenę wpływu turystyki na zmiany, jakie dokonują się w strukturze gospodarki
- Określenie obszarów , które ze względów gospodarczych powinni pełnić funkcji turystyczne.
2. Rodzaje turystyki; który z rodzajów uwarunkowany jest przez czynniki geograficzne.
tur. krajoznawcza- darzenie do możliwie najpełniejszego poznania ziemi ojczystej.
Tur. Kwalifikowana- łączy pokonywanie przestrzeni z wysiłkiem fizycznym
Tur. zdrowotna- dobrowolne udanie się poza miejsce zamieszkania w celu regeneracji
Tur. Motywacyjna- nagradzanie .osób podróżą , za osiągnięte przez nich cele
Tur. biznesowa - wyjazdy w różne miejsca w celach służbowych +forma wypoczynku
Tur. Morska- wyjazdy na statkach wycieczkowych, często z połączeniem aktywności
Tur. etniczna- wyjazdy majaczy na celu spotykania, umocnienie tożsamości grup etnicznych
Tur. Polonijna- to odmiana turystyki etnicznej, tylko dotyczy grupy polskiej
Tur. Socjalna- wiąże się z upowszechnieniem prawa do urlopów
Tur. Alternatywna- próba szukania innych możliwości spędzania wolnego czasu.
Tur. Religijno- pielgrzymkowa – najczęściej w celach kultu religijnego wyjazdy
Tur. kulturalna- wyjazdy mające na celu poznawanie kultury danego narodu
Agroturystyka .- wyjazdy na łono natury, w środowisko miejskie.
3. Funkcji turyst.; która z funkcji najsilniej oddzialowuje na przestrzenny układ gospodarki.
Spośród różnorodnych funkc. spełnionych przez turystykę na czoło wybywają się następujące :
społeczno wychowawcze
rekreacyjna - zdrowotna
społeczno- gospodarcze
kształceniowa -poznawcza jedna z podstawowych funkcji turystyki w odniesieniu do turysty.
4. Rola turystyki we współczesnym świecie.
Wychowawcze- krajoznawcze formy turystyki w pogłądany sposób pogłębiają wiedzę o dorobku kulturowym i gospodarczym, młodzieży. Turystyka jest czynnikiem pogłębiającym pofnotyzm. Uprawianie różnych dyscyplin turystyki kwalifikowanej jest doskonała metodą fizycznego i moralnego wychowania. Rola ta jest tym większa iż, wiąże ze sobą wartości wychowawcze , poznawcze, integracyjne, polityczne, społeczne i kulturowe. Uprawnienie turystyki potęguje pozytywne cechy ludzkich osobowości . Szczególne znaczenie przypada nawyków społeczeństwa do organizowania zdrowych form odpoczynku. Rola turystyki stałe rośnie na świecie, gdyż ogólnie wynosi już 10% światowego PKB.
5. Rola turystyki w przemianach układów przestrzennych życia spół-gospodarczego.
Do przemiany przestrzennych układów życia spol-gospodarczego w znacznym stopniu przyczyna się turystyka. Stanowi ona jedną z działalności człowieka, jest ściśle związana z otaczającą rzeczywistością. Przejawia się to we wzajemnych relacjach zachodzących między turystyką i jej (naturalną) bazą- gospodarką narodową, wyrażającą całokształt powiązań ze sobą w obrębie państwa gałęzi produkcyjnych i usług. Gospodarka będąca wytworem działalności społecznej polega miedzy innymi procesowi konsumpcji, której różne priorytety odnoszą się do turystyki. Wspomniana relacja wymusza poznanie wielu problemów o charakterze społeczno- gospodarczym. Rolą turystyki tutaj jest zainteresowanie tymi problemami układów przestrzennych życia społeczno- gospodarczego całego społeczeństwa. Ta powszechna edukacja ma swoje naturalne podłoże w roli jaką pełni turystyka w społeczeństwie.
6. Rola turystyki w wychowaniu.
Przyjmując, że zadanie środowiska wychowawczego obejmuje całość wpływów i oddziaływań kształtujący rozwój człowieka oraz przygotowujących go do życia w społeczeństwie, można sądzić, iż w tym złożonym procesie turystyka jest również obecna, a jej rola aktywna.
Turystyka w swoim założeniu wychowawczym może przynosić pozytywne skutki w toku całego ludzkiego życia. W każdej jego fazie (młodość, dorosłość, starość) organizm ludzki wymaga kompensacji(np. wypoczynku, ruchu). Turystyka może stanowić znaczący element wychowania fizycznego. Może być źródłem wychowania zdrowotnego, wdrażającego człowieka do ochrony i doskonalenia zdrowia fizycznego i psychicznego.
Źródeł możliwości wychowawczych turystyki można też upatrywać w budzeniu przez nią takich cech, jak aktywność, wspólnota przeżyć, więzy koleżeństwa, gospodarność i odwaga.
7. Relacja między geografią turystyczną a innymi naukami geograficznymi.
Przyjmując, że geogr. turyzmu powinna być traktowana jako odrębna dyscyplina geografii, należy zgodzić się z opinią, że musi ona pozostawać w ścisłych związkach z innymi dziedzinami geografii:
geografia fizyczna –(np. przy ocenie walorów środowiska przyrodniczego i wpływu ruchu turystycznego na przyrodę.
Klimatologia-( np. w ramach tzw. balneoklimatologii i bioklimatologii, które są ściśle związane z badaniami rozmieszczenia uzdrowisk, ruchem kuracyjnym...
Geografią osadnictwa- m.in. w związku z badaniem tzw. Osadnictwa turystycznego (rekreacyjnego), np. skupisk ,,drugich domów,, (budownictwa letniskowego), analizowaniem morfologii miejscowości turystycznych i uzdrowiskowych i tp.
Geografia rolnictwa – np. w zakresie badań wpływu rozwoju funkcji turystycznych na zanikanie funkcji rolniczych na terenach wiejskich, analizowanie zmian w strukturze własności, wielkość gospodarstw rolniczych oraz sposobach użytkowania ziemi;
Geografią ludności- np. przy badaniu zmian w strukturze demograficznej miejscowości i regionów turystycznych, analizowaniu wpływu turystyki na zahamowanie procesów wyludniania się obszarów wiejskich, badanie przemieszczeń turystycznych za pomocą modeli migracji;
Geografią usług- m.in. w związku z traktowaniem turyst. Jako działu gospodarki narodowej, badaniem bazy gastronomicznej i innych urządzeń towarzyszących;
Geografią transportu- np. przez badanie tzw. Potoków turystycznych( kierunków przemieszczeń) i ich sezonowości oraz analizowanie dostępności komunikacyjnej miejscowości i regionów turystycznych.
geografią kultury (np. ocenę walorów antropogenicznych)
geografią polityczną (m. in. Polityczne uwarunkowania kierunków wyjazdów lub przyjazdów turystycznych, wpływ turystyki na postawy polityczne ludności krajów recepcyjnych)
8. Relacja między geografią turystyczną a innymi naukami zajmującymi turystyką.
-planowaniem przestrzennym i fizjografią(np. wyznaczenie obszaru przydatnych dla turystyki)
- socjologią, etnologią i psychologią
Jedną z dyscyplin badawczych bliskich geografii turyzmu jest socjologia wolnego czasu. Rozumie się ją jako badanie społeczno-kulturowych i społeczno-ekonomicznych uwarunkowań sposobów spędzanie wolnego czasu oraz jego roli w życiu jednostki i całych grup społecznych.
9. Podstawowe pojęcia używane w geografii turystycznej.
Do podstawowych terminów związanych z geografią turyzmu należą pojęcia:
Turysta- osoba, znajdująca się dobrowolnie czasowo poza swoim miejscem stałego pobytu i środowiskami, związanymi z codziennym rytmem życia( powyżej 1 doby do roku)
Turystyka- L.A. Dębski uważa, że: turystyka to ogół stosunków społecznych i zjawisk gospodarczych, obejmujących swym zasięgiem proces wytwarzania usług i ich konsumpcji przez osoby okresowo przebywające poza miejscem stal. Zamieszkania w celach co najmniej pośrednio związanych z krajoznawstwem i rekreacją.
Wg. GUS-u turystyka jest zjawiskiem przestrzennej ruchliwości ludzi, związanej z dobrowolną czasową zmianą miejsca pobytu, środowisk i rytmu życia.
Rekreacja- wszelkie czynności podejmowane dla regeneracji sił, a przejawiające się w uczestniczeniu w rozrywkach kulturowych, prac czy też różnych formach ruchu turystycznego- po godzinach zajęć, poza obowiązkami społecznymi i normalnymi czynnościami domowymi.
Ruch turystyczny- ogół przestrzennych przemieszczeń się ludzi, związanych z dobrowolną czasową zmianą miejsca pobytu, środowisk i rytmu życia- w odniesieniu do określonego obszaru, kierunku, okresu.
Przestrzeń turystyczna- jest to część przestrzeni geograficznej i społeczno- ekonomicznej, w której zachodzą zjawiska turystyczne.
Potrzeby turystyczne-(wypoczynkowe) rozumiane jako zespół potrzeb człowieka, związanych z koniecznością regeneracji jego sił fizycznych i psychicznych oraz pragnieniem rozwoju własnej osobowości, których zaspokojenie następuje w czasie wolnym od pracy i innych obowiązków i które są realizowane w przestrzeni turystycznej.
Region turystyczny- jest to obszar (część kraju) charakteryzujący się walorami turystycznymi oraz odpowiednimi do nich walorami recepcyjnymi, do którego kieruje się ruch turystyczny.
Walory (zasoby) turystyczne- są zespołem elementów środowiska naturalnego oraz elementów pozaprzyrodniczych, które są przedmiotem zainteresowania turysty (decydują one o tzw. atrakcyjności turystycznej.
Miejscowość turystyczna- jednostka osadnicza, która ze względu na walory turystyczne, infrastrukturę turystyczną i dostępność komunikacyjną stanowi punkt docelowy lub etapowy migracji turystycznych.
Zagospodarowanie (bazy) turystycznej- wynik działalności mającej na celu przystosowanie przestrzeni do potrzeby ruchu turystycznego.
Dostępność turystyczna- pojmowana jako możliwość dojazdu środkami komunikacji do celu podjętej podróży, a także system połączeń komunikacji, szlaków i wyciągów turyst., umożliwiających turyście odbywanie wycieczek w obrębie wybranego regionu turystycznego do określonych miejsc.
10. Etapy opanowywania przestrzeni przez turystykę.
Etapy poznawania i oponowania przestrzeni turystycznej.
Butler na podstawie badań i własnych obserwacji wyróżnił 6 etapów modelu opisującym cykl ewolucji obszaru turystycznego.
Etap 1- faza eksploracji, zakłada pojawienie się na danym obszarze nieznanej liczby turystów indywidualnych, których przyciągają głównie walory przyrodnicze oraz kulturowe. Na tym etapie penetracji turystycznej odwiedzający tylko w niewielkim stopniu oddziałują na życie mieszkańców i lokalną gospodarkę.
Etap 2- faza wprowadzenia, turyści coraz częściej odwiedzają dany obszar, a część mieszkańców zaczyna czerpać dochody z usług noclegowych, gastronomicznych itd.
Etap 3- faza rozwoju, f. turystyczna staję się jednym z głównych źródeł lokalnych dochodów. Na tym etapie lokalizacja turystów zaczyna być równa lok. Stałych mieszkańców. Powstają liczne obiekty przeznaczone do obsłużenia coraz większej liczby gości, co czasami zaczyna być groźne dla środowiska przyrodniczego.
Etap 4- faza konsolidacji, oznacza pełny rozwój f. turystycznej, co zaznacza się osłabieniem tempa zwiększania się lok. turystów. W fazie konsolidacji turystyka jest dominującym działem w lokalnej gospodarce, co często zaczyna budzić sprzeciw mieszkańców. W miejscowościach turystycznych pojawiają się dzielnica hoteli, restauracji, biur obsługi tur.itd., co oznacza oddzielenie w przestrzeni miejskiej f.tur. od innych funk. spełnionych przez miasto.(np. mieszk., usługi – hotelowych)
Etap 5- etap stagnacji, zaznacza się zdecydowanym zahamowaniem rozwoju funkcji turystycznej. Po osiągnięciu max liczby odwiedzających infrastruktura tur. zaczyna źle funkcjonować( trudności ekonomiczne, społeczne, ekologiczne).
Etap 6- przynosi wyraźny spadek f. turystycznej, co zaznacza się spadkiem lok. przyjeżdżających, zamykaniem hoteli. Czasami funk. turystyczne mogą całkowicie zaniknąć.
Do miejscowości, które uległy przekształceniom funkcjonalnym wg. Teorii Butlera, należą np. szkockie uzdrowiska pod Firth of Clujde, miejscowości na australijskim wybrzeżu Gold Coast oraz w rejonie Miami Beach na Florydzie, jak również osiedla letniskowe wokół Warszawy.
Podstawową miarą służącą do określenia funkcji lub charakteru turystycznej miejscowości jest obecność w nim infrastruktury turystycznej. Zależności od typu tej infrastruktury stara miejscowość będzie pełnić funkcje wypoczynkowe lub np. zdrowotne. Innym wyznacznikiem, który decyduje o charakterze i funkcjach tur. jest charakter zatrudnienia ludności w danej miejscowości. Specyficzny, wykonywany zawód decyduje o tym jaką funkcje pełni dana miejscowość. Informacji na temat charakteru i funkcji tur. miejscowości można uzyskać na skutek obserwacji bezpośredniej. Nawet naoczny kontakt pozwala określić, jest też pewna miarą służącą do określania tych elementów. Występowanie pewnych właściwości np. wody zdrojowe pozwala ustalić charakter i funkcje.
Pojęcie tur. wiąże się nierozłącznie z procesem przemieszczania. To stwarza z kolei szczególne zapotrzebowanie na różne formy informacji o stosunkach przestrzennych, z których na 1 miejsce wysuwa się mapa. Mapy i atlasy tur. mają bezpośrednie znaczenie użytkowe, co stawia przed nimi wysokie wymagania, tak pod wglądem merytorycznym jak i technicznym. Mapy tur. oprócz elementów topograficznych zawierają inf. o walorach i urządzeniach tur. posiadają także zróżnicowany zakres i układ treści oraz różny stopień dokładności dostosowany do potrzeb uprawianych form ruchu tur. rola mapy w badaniach tur. jest bardzo ważna bo oprócz bogatej treści na ogół są opatrzone komentarzem tekstowym, który dodatkowo ułatwia organizacje ruchu tur.
Mapy ze względu na zróżnicowany zakres i układ treści oraz różny stopień dokładności dostosowany do potrzeb uprawianych form ruchu tur.
Dzielimy na :
1)mapy turystyczne szczegółowe
dla turystyki pieszej
dla turystyki rowerowej
dla turystyki wodnej
dla turystyki narciarskiej
2)mapy turystyczne – przeglądowe
3)mapy turystyczne – samochodowe
4)plany miast
5)mapy specjalne.
14. Jak określić chłonność i pojemność tur. regionu.
CHŁONNOŚĆ TURYSTYCZNA REGIONU jest to max liczba uczestników ruchu tur., który mogą równocześnie przebywać na danym obszarze nie powodując degradacji i dewastacji środowiska naturalnego, a tym samym pogarszania warunków wypoczywania. Natomiast POJEMNOŚĆ TURYSTYCZNA REGIONU to pojemność bazy noclegowej, gastronomicznej. Określająca max liczbę uczestników ruchu tur. mogących równocześnie korzystać z poszczególnych urządzeń, nie przyczyniając się do zmniejszenia zakresu i poziomu podaży usług tur.
- pielgrzymki w starożytnym Egipcie, Grecji i Indiach
-w okresie średniowiecza turystyka to przede wszystkim pielgrzymki, obok Rzymu ważnymi ośrodkami pielgrzymkowymi stały się Jerozolima i Lourdes. W tym czasie za wyprawę tur. można nazwać podróż Marco Polo do Chin i Azji płd. w latach 1271 – 1285.
-W renesansie wyraźnie wzrosło zainteresowanie tur. Krajem szczególnie odwiedzanym były Włochy, przy czym większość turystów pochodziło z Niemiec, Francji i Hiszpanii.
-W epoce oświecenia podróże podejmowane w sezonie letnim, w połowie XVIII w. Zaobserwowano w porze zimowej napływ turystów do miejscowości we Francji.
-Na przełomie XVII i XVIII w. zaczął się upowszechniać zwyczaj odwiedzania przez Anglików kontynentalnej części Europy. Te podróże nazywano grand tour dały początek terminowi tourist.
-Do pierwszej połowy XIX w. turystyka miała charakter wybitnie elitarny.
17. Podział przyrodniczych atrakcji turystycznych ( zasobów i walorów ).
Zasoby i walory dzielimy na:
-osobliwości flory i fauny
-skałki i grupy skalne
-wąwozy, doliny i przełomy rzeczne
-wodospady, źródła i wywierzyska
-jaskinie i groty
-głazy narzutowe i głazowiska
-inne obiekty geologiczne
-parki zabytkowe
-muzea i zbiory przyrodnicze
-ogrody botaniczne
-parki narodowe
-punkty widokowe
-ogrody zoologiczne
-parki krajobrazowe
18. Typy biotyczne lasów i ich oddziaływanie na turystykę.
1. Bory sosnowe -są to widne lasy sosnowe z domieszką brzóz. Są zbiorowiskami mało barwnymi, pozbawionymi sezonowych aspektów barwnych. Ze względu na ich walory zdrowotne są korzystnym miejscem do lokalizacji sanatoriów.
2. Bory świerkowe – są to suche zacienione lasy z dominacją świerka, na ogół bez buków i jodeł. Wykorzystywane jako tereny spacerowe, intensywnej rekreacji ruchowej oraz do przyrodniczej turystyki wyspecjalizowanej.
3. Bory mieszane – dość widne, lasy sosnowo-dębowe lub jodłowo-sosnowo-bukowe. Nadają się do wszystkich form wypoczynku.
4. Dąbrowa świetlista – dość widne lasy dębowe z udziałem sosny, lip, klonów. Ze względu na ochronę roślinności, aktywność turystyczna powinna być ograniczona do minimum.
5. Grądy –wielogatunkowe lasy liściaste z przewagą dębu i grabu, też lipa i klon. Wykorzystanie ukierunkowane głównie z przyczyn zdrowotnych
6. Łęgi wiązowo-jesionowe – oprócz tych drzew olsza czarna, dąb, topola. Posiadają wartości zdrowotne, ale nie nadają się do stałego użytkowania rekreacyjnego.
19.Typy troficzne wód i ich oddziaływanie na turystykę.
Trofizm wód – mówi nam o stopniu rozwoju żywych form życia w zbiornikach wodnych. Na możliwość życia w akwenach ma wpływ kilka czynników, do najważniejszych z nich należą: stopień napowietrzenia wody, jej chemizm – skład chemiczny, a także temperatura wody.
W związku z tym wyróżniamy następujące typy troficzne wód:
-wody eutroficzne o zabarwieniu zielonym o raczej średnim oddziaływaniu na rozwój turystyki w tych akwenach.
-wody oligotroficzne o zabarwieniu błękitnym – najatrakcyjniejsze turystycznie.
-wody dystroficzne ze względu na gnicie w nich substancji organicznej najmniej atrakcyjne turystycznie.
20. Geologia i morfologia obszaru jako przesłanki atrakcyjności turystycznej.
Geologia i morfologia są elementami przewodnimi w środowisku naturalnym ponieważ stwarzają szereg uwarunkowań dla zjawisk i procesów klimatycznych, hydrologicznych, wprowadzają zróżnicowanie układów przestrzennych w zakresie biosfery. Ponadto urozmaicona rzeźba stanowi bardzo istotny walor krajobrazowy. Bodźce krajobrazowe o cechach górskich są ważnym czynnikiem terapeutycznym w sensie regeneracji psychofizycznej, bardzo atrakcyjnym z punktu widzenia zarówno wypoczynku czynnego, jak i biernego.
W górskiej turystyce wędrownej największe walory to: zmienność otoczenia, kontrastowość form, symetria i asymetria oraz dynamiczność i statyka w krajobrazie, wreszcie konieczność pokonywania wzniesień i punkty widokowe z rozległą panoramą. W sezonie zimowym istniejące warunki geologiczno-morfologiczne stwarzają szerokie możliwości rozwoju turystyki, zwłaszcza uprawiania turystyki narciarskiej, jednocześnie stając się ważną przesłanką atrakcyjności turystycznej.
Korzystne warunki typograficzne dla rekreacji ujawniasię przede wszystkim w istnieniu cieków lub powierzchni wodnych nie zanieczyszczonych, o odpowiedniej temperaturze i przepływie, umożliwiających zakładanie naturalnych kąpielisk lub basenów przepływowych albo tez wód stojących o powierzchni stwarzającej warunki dla wprowadzenia różnego rodzaju sportów wodnych.
Z poszczególnych elementów środowiska najistotniejsze z punktu widzenia turystyki wypoczynkowej są następujące cechy:
-powierzchnia zbiorników wodnych
-wielkość przepływu cechów (średni mocny )
-temperatura wody
-zabudowa biologiczna brzegów ( wiklina)
-klasa czystości wód, przezroczystość
Poza ogólną cha5rakterystyką klimatu podstawową rolę w ocenie przydatności obszaru dla celów turystycznych na określenie własności topologicznych w związku z silnym zróżnicowaniem warunków przestrzennych. Największe znaczenie pod tym względem ma czystość powietrza, dogodne warunki solne, niewielkie wahanie temperatury i wilgotność powietrza, mała cząstkowość mgieł, osłonięcie od wiatrów. Najistotniejsze z punktu widzenia wypoczynku są: liczba dni z temperaturą dobową >15 stopni Celciusza, liczbą dni mroźnych ( temp. Maksymalna< o stopni Celciusza) liczba dni z opadami, przeciętna liczba opadów na dzień, liczba dni z wiatrem silnym > 10 m/s.
Do antropogenicznych atrakcji turystycznych, zwanych też kulturalnymi należą:
-muzea i rezerwaty archeologiczne
...
Solceress