STRUTYŃSKI
SKŁADNIA
SKŁADNIK – samodzielny symboliczny wyraz tekstowy, który pozostaje w bezpośrednim i wzajemnym stosunku składniowym z innym samodzielnym symbolicznym wyrazem tekstowym tego samego wypowiedzenia.
MODYFIKATORY – modyfikują treść całego wypowiedzenia (modulanty)
WSKAŹNIKI ZESPOLENIA – łączą ze sobą składniki, sygnalizując zachodzące miedzy nimi stosunki (spójniki, zaimki względne, przyimki).
WSKAŹNIKI NAWIĄZANIA – nawiązują do treści poprzedniego zdania (różne części mowy).
Składnikiem wypowiedzenia pojedynczego może być:
1. samodzielny wyraz tekstowy
2. wyrażenia syntaktyczne
3. złożona forma fleksyjna (będę pisać, obawiam się)
Stosunki składniowe:
1. nadrzędno-podrzędny (związek) składa się z nadrzędnika, czyli wyrazu określanego i podrzędnika czyli wyrazu określającego
2. współrzędny (szereg) zachodzi między dwoma lub więcej składnikami, które w danym wypowiedzeniu mają identyczną funkcję, uzupełniają się wzajemnie, tworzą szereg (pogodny i ciepły, słoneczny lecz chłodny)
ZWIĄZEK SZEREGOWY – taki związek, którego jeden z członów (nadrzędnik lub podrzędnik) jest wyrażony szeregiem.
WYPOWIEDZENIE – najmniejsza jednostka komunikatywna, wyrażona zwykle zespołem wyrazów (również jednym wyrazem), która stanowi pod względem językowym całość powiązaną gramatycznie i wyodrębnioną prozodyjnie.
PREDYKACJA = orzekanie, jej wykładnikiem jest PREDYKAT, czyli orzeczenie, wyrażone różnymi formami czasownika obecnymi w wypowiedzeniu Lu nieobecnych, ale dających się zrekonstruować, są wypowiedzenia, w których orzeczenie występuje, do których nie można go poprawnie wprowadzić, w których predykacja jest wyrażona w inny sposób niż za pomocą czasownika.
PODZIAŁ WYPOWIEDZEŃ:
ZE WZGLĘDU NA POSTAĆ WYKŁADNIKA PREDYKACJI
1. Zdanie – wyrażone osobową formą czasownika
2. Oznajmienie – nie występuje orzeczenie wyrażone osobowa formą czasownika, oznajmienia dzielą się na:
w zależności od sposobu wyrażania predykatu:
o werbalne – orzeczenie wyrażone czasownikiem w formie nieosobowej
§ bezokolicznik
§ nieosobowa forma cz. przeszłego na -no, -to
§ czasownik niefleksyjny (można, należy)
§ imiesłów przysłówkowy współczesny lub uprzedni (przeczytawszy, wracając)
ze względu na samodzielność dzielą się na:
ª luźne/samoistne – mogą funkcjonować jako samodzielne wypowiedzenia
ª związane/niesamoistne – występują wyłącznie w postaci równoważników zdań
o niewerbalne, predykat wyrażony
§ rzeczownikiem
§ przymiotnikiem lub imiesłowem przymiotnikowym
§ liczebnikiem
§ zaimkiem
§ przysłówkiem
§ modulantem
ZE WZGLĘDU NA POSTWE NADAWCY WOEC TREŚCI WYPOWIEDZENIA
Postawa opisowa – wypowiedzenia oznajmujące, postać badawcza – wypowiedzenia pytające, postawa ingerująca – wypowiedzenia rozkazujące (żądające).
1. Wypowiedzenia oznajmujące – służy do neutralnego przekazywania informacji, ze względu na postać wykładnika może być to:
2. Wypowiedzenie pytające – pełni f. impresywną, w postaci zdań lub równoważników zdań, ze względu na budowę i cel pytania:
3. Wypowiedzenie rozkazujące (żądające) – pełni f. impresywną, nadawca wpływa na odbiorcę, nakazuje, wydaje polecenia, stopnie nasilenia mogą mieć różne wykładniki formalne:
W tej formie może również wystąpić wypowiedzenie formalne pytające (Skończysz wreszcie? = Skończ wreszcie!)
4. Wypowiedzenie o zabarwieniu emocjonalnym (wykrzyknikowe) – może nim być każde z powyższych, nadawca wyraża swój stosunek emocjonalny do treści wypowiadanych.
ZE WZGLĘDU NA LICZBĘ ŚRODKÓW PREDYKACJI
1. Pojedyncze – ma 1 ośrodek predykacji wyrażony czasownikiem w formie osobowej obecnym lub możliwym do wprowadzenia, może nim być:
2. Złożone – ma kilka ośrodków predykacji
Związek podmiotu z orzeczeniem to ZWIAZEK GŁÓWNY, czyli orzekający, bo jego podrzędnik (orzeczenie) orzeka o tym, co robi, w jakim jest stanie lub jaki jest podmiot. Pozostałe związki to ZWIĄZKI OKREŚLAJĄCE, inaczej poboczne lub przyłączające, bo bezpośrednio albo pośrednio określają podmiot lub orzeczenie, przyłączając do nich nowe treści.
Podmiot wraz ze swymi określeniami tworzy GRUPĘ PODMIOTU, a orzeczenie wraz a określeniami – GRUPĘ ORZECZENIA.
PODMIOT – część wypowiedzenia, oznacza przedmiot, o którym się coś w danym wypowiedzeniu orzeka; przedmiot, który wykonuje jakąś czynność, znajduje się w jakimś stanie lub któremu przypisuje się jakieś cechy. Jako nazwa przedmiotu prymarnie wyrażany rzeczownikiem, ale może być nim każda inna część mowy, głoska, wypowiedzenie.
Ze względu na BUDOWĘ podmiotem może być:
Najczęściej występuje w formie mianownika. W zależności od FORMY wyróżniamy:
1. Podmiot gramatyczny w f.m. (szpaki, ulica), może występować w postaci składnika, szeregu, podmiotu towarzyszącego lub zaimka
2. Podmiot logiczny w formie:
3. Podmiot ukryty – w końcówce osobowej czasownika (odwodziłem, uspokoilibyście)
4. Podmiot domyślny – uściślenie podmiotu ukrytego na podstawie treści poprzedzającego kontekstu
5. Podmiot zerowy – w wyp. dotyczących:
ORZECZENIE – część wypowiedzenia podrzędna tylko w stosunku do podmiotu, z którym łączy się z reguły w związku zgody; oznacza czynność lub stan, właściwość przypisywaną podmiotowi.
Klasyfikacja:
1. Orzeczenie słowne – czasownikowe (wyr. osobową formą czasownika), np. śpiewa, przeczytałem.
2. Orzeczenie słowno – imienne (łącznik+orzecznik).
Orzecznikiem może być:
Łącznikiem może być:
3. Orzecznik – bez łącznika występuje w równoważnikach zdań.
PRZYDAWKA – określenie rzeczownika, oznacza właściwości i cechy desygnatu symbolizowanego przez dany rzeczownik (jaki, który, ile, czyj, z czego, czego, do czego, z kim…?).
Najczęściej oznacza:
· cechę zewnętrzną, wewnętrzną
· materiał
· przynależność
· pochodzenie
· miejsce występowania
· ilość
· kolejność
· stan
Przydawką jest każde określenie rzeczownika, bez względu na jego funkcję składniową oraz formę.
Klasyfikacja przydawek:
1. Przydawka przymiotna, wyrażana:
2. Przydawka rzeczowna w związku zgody (rzeczownik w tym samym przypadku co rzeczownik, który jest określany) [kobieta demon, kobiecie demonowi…].
3. Przydawka rzeczowna w związku rządu (rzeczownik w danej formie bez względu na rz. określany).
...
chce_sie_wyspac