Cesarstwo bizantyńskie - Browning Robert.pdf

(2750 KB) Pobierz
Browning Cesarstwo Bizantyńskie
Robert Browning
Cesarstwo Bizantyńskie
Tytuł oryginału
THE BYZANTINE
EMPIRE
Wyborem literatury bizantyńskiej
opatrzył GRZEGORZ
śUREK
Projekt graficzny serii
RYSZARD ŚWIĘTOCHOWSKI
Opracowanie okładki i stron tytułowych
TERESA KAWIŃSKA
466627746.002.png
© Robert Browning 1980
The revised edition copyright
in The Catholic University of America Press, Washington, D.C. 1992
© Copyright for the Polish edition by
Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1997
PRINTED IN POLAND Państwowy
Instytut Wydawniczy, Warszawa 1997 r.
Wydanie pierwsze
Skład wykonał: Fototype, Milanówek, ul. Sportowa 3
Druk i oprawa: Zakłady Graficzne im. KEN S.A. w Bydgoszczy
Fax (052) 21-26-71. Nr zam. 392/97
ISBN 83-06-02615-2
466627746.003.png
SPIS RZECZY
Spis ilustracji i map . . . . . . . . . . . . . . . ' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Część pierwsza NARODZINY NOWEGO
CESARSTWA 500-641
Koniec świata staroŜytnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
Cywilizacja w fazie przejściowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
Część druga WALKA O
PRZETRWANIE 641-867
Odwrót i obrona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
Nowy porządek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
Część trzecia ZŁOTY
WIEK BIZANCJUM 867-1081
Odrodzenie i rekonkwista . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
Pewność siebie i klasycyzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
Część czwarta OD POZORNEGO BRZASKU DO
KATASTROFY 1081-1204
Wyzwanie z Zachodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
Tradycja i nowatorstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176
Część piąta KLĘSKA I ROZPAD
1204-1453
Długi zmierzch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205
śywotność kultury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
Przegląd najwaŜniejszych wydarzeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
263
Wykaz cesarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
265
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
267
Aneks: Z literatury bizantyńskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
271
Indeks osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
377
Indeks nazw geograficznych i etnicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
386
466627746.004.png
SPIS ILUSTRACJI
500-641
1. Justynian I i jego otoczenie. Mozaika, 546-548. Rawenna, kościół San Yitale.
2. Teodora, Ŝona Justyniana I, i jej otoczenie. Mozaika, 546-548. Rawenna, kościół San Yitale.
3. Wnętrze kościoła Mądrości BoŜej (Hagia Sofia), Konstantynopol, 532-537.
4. Kopuła kościoła Mądrości BoŜej. Odbudowana 563.
5. Sklepienie prezbiterium kościoła San Yitale w Rawennie. Mozaika, 546-548.
6. Przemienienie Pańskie. Mozaika, ok. 540. Monaster Ś w. Katarzyny na górze Synaj.
7. Chrystus i św. Menas. Tempera, drewno, VI/Vn w. ParyŜ, Louvre.
8. Najświętsza Panna z Dzieciątkiem. Enkaustyka, drewno, VI w. (?). Kijów, Muzeum Sztuki
Wschodu i Zachodu.
9. Półmisek z wyobraŜeniem pasterza i kóz. Srebro, 527-565. Sankt Petersburg, ErmitaŜ.
10. Półmisek z wyobraŜeniem Meleagra i Atalanty. Srebro, 613-629. Sankt Petersburg, ErmitaŜ.
867-1081
11. Tryptyk Harbaville. Kość słoniowa, X w. ParyŜ, Louvre.
12. Chrystus koronuje Konstantym VII. Kość słoniowa, połowa X w. Moskwa, Muziej izobrazitielnych
iskusstw im. A. S. Puszkina.
13. Chrystus koronuje Romana II i jego Ŝonę Eudoksję. Kość słoniowa, 945-959. ParyŜ, Bibliotheąue
Nationale, Gabinet des Medailles.
14. Bazyli II. Miniatura w Psałterzu Bazylego, ok. 1020. Wenecja, Biblioteca Marciana.
15. Nicefor TTI Botaniata. Miniatura w Kazaniach Jana Chryzostoma, ok. 1078. ParyŜ, Bibliotheąue
Nationale.
16. Widzenie proroka Ezechiela. Miniatura w Kazaniach Grzegorza z Nazjanzu, 867-886. ParyŜ,
Bibliotheąue Nationale.
17. Dawid grający na harfie. Miniatura w Psałterzu paryskim, X w. ParyŜ, Bibliotheąue Nationale.
18. Tryptyk przedstawiający Deesis. Srebro, złoto, emalia, XI w. Sankt Petersburg, ErmitaŜ.
19. Relikwiarz. Srebro złocone, 1059-1067. Moskwa, Kreml, OruŜejnaja pałata.
1081-1204
20-22. Jan II Komnen i jego Ŝona Irena. Mozaika, 1118-1122. Konstantynopol, Hagia Sofia.
23. Chrystus Pantokrator. Mozaika, ok. 1100. Dafni, kościół klasztorny.
24. Zdjęcie z KrzyŜa. Fresk, ok. 1164. Nerezi, kościół Św. Pantelejmona.
25. Św. Grzegorz Cudotwórca. Tempera, drewno, XU w. Sankt Petersburg, ErmitaŜ.
26. Matka Boska Włodzimierska. Tempera, drewno, XII w. Moskwa, Trietjakowskaja galerieja.
27. 28. Czary. Srebro złocone, XII w. Sankt Petersburg, ErmitaŜ.
29. Zstąpienie do Otchłani. Srebro, złoto, emalia, XII w. Moskwa, Kreml, OruŜejnaja pałata.
30. Digenis Akritas (?) w walce z lwem. Talerz glazurowany, XII w. Sankt Petersburg, ErmitaŜ.
31. Fantastyczny stwór w walce z węŜem. Talerz glazurowany, XII w. Sankt Petersburg. ErmitaŜ.
466627746.005.png
Spis ilustracji
1204-1453
32. Kościół Pantanassa w Mistrze. 1428.
33. Kościół Chrystusa Pantokratora w Nesebyrze. Pół. XIV w.
34. Narodziny Najświętszej Panny. Mozaika, 1315-1321. Konstantynopol, kościół Zbawiciela w monas-terze
Chora.
35. Teodor Metochita. Mozaika, 1315-1321. Konstantynopol, kościół Zbawiciela w monasterze Chora.
36. Chrystus i uczeni w Piśmie. Fresk, ok. 1260, Trapezunt, kościół Hagia Eirene.
37. Wskrzeszenie Łazarza. Fresk, 1428. Mistra, kościół Pantanassa.
38. Megaduks Aleksy Apokauk. Miniatura w Manuskrypcie Hipokratesa, ok. 1342. ParyŜ, Bibliotheąue
Nationale.
39. Para ksiąŜąt z rodziny cesarskiej. Miniatura w Typikonie z Lincoln College, koniec XIV w. Oksford,
Bodleian Library.
40. Dwunastu Apostołów. Tempera, drewno, pierwsza pół. XIV w. Moskwa, Muziej izobrazitielnych
iskusstw im. A. S. Puszkina.
41. Zwiastowanie. Tempera, drewno, pierwsza pół. XIV w. Skopje, Państwowe Zbiory Sztuki.
42. Przemienienie Pańskie. Miniatura w Manuskrypcie Jana Kantakuzena, 1370-1375. ParyŜ,
Bibliotheąue Nationale.
Na okładce:
Kielich. Agat, złoto, rubiny, X-XI w. Sankt Petersburg, ErmitaŜ.
Grzegorz Palamas. Tempera, drewno, XIV-XV w. Moskwa, Muziej izobrazitielnych iskusstw im.
A. S. Puszkina.
Na stronie tytułowej:
Kadzielnica. Srebro złocone, XII w. Wenecja, bazylika Św. Marka.
Mapy:
Cesarstwo Bizantyńskie 527-641 (s. 24-25).
Cesarstwo Bizantyńskie 867-1081 (s. 112-113).
Świat bizantyński 1204-1453 (s. 216-217).
466627746.001.png
Zgłoś jeśli naruszono regulamin