terapia behawioralna.pdf
(
52 KB
)
Pobierz
Microsoft Word - Dokument1
Celem niniejszego opracowania jest umoŇliwienie bardziej Ļwiadomego spojrzenia na
propozycjħ edukacyjnĢ, jakĢ stanowi terapia behawioralna oraz zachħcenie do
zgþħbiania tego interesujĢcego tematu.
Nie jest moŇliwe przekazanie nawet najwaŇniejszej czħĻci wiedzy z zakresu tejŇe
formy terapii, lecz moŇliwa jest zmiana naszego sposobu myĻlenia na temat pracy z
uŇyciem elementw tej metody w odniesieniu do osb z autyzmem. Specyfika ich
funkcjonowania, szczeglnie w zakresie interakcji spoþecznych, komunikacji i
wyobraŅni oraz zakres problemw w tych sferach sprawiajĢ, Ňe nastħpuje stopniowa
weryfikacja istniejĢcych form pomocy tym osobom. JeĻli kryterium weryfikacji metod
stanowię bħdzie skutecznoĻę, to do najskuteczniejszych zaliczana jest terapia
behawioralna.
Przeþomowe znaczenie dla jej rozwoju miaþo stwierdzenie Ferstera, ktry odkryþ, iŇ
autyzm nie jest beznadziejnym zaburzeniem, nie rokujĢcym nadziei na poprawħ. W
Ļlad za tym odkryciem poszli Lovaas i Smith, ktrzy sformuþowali gþwne zaþoŇenia
behawioralnej teorii autyzmu:
•
terapia behawioralna dzieci autystycznych powinna opieraę siħ na oglnych
prawach uczenia,
•
autyzm to nie jeden gþwny, lecz szereg deficytw rozwojowych, nad ktrymi
naleŇy pracowaę,
•
ukþad nerwowy osb autystycznych nie pozwala na przyswojenie im wszystkich
bodŅcw z otoczenia, dlatego naleŇy stworzyę im specjalne otoczenie
(strukturyzacja),
•
podejĻcie behawioralne musi opieraę siħ na indukcji, czyli zbieraniu danych i ich
analizie, a nie na domysþach.
Na zaþoŇeniach powyŇszych m.in. opierajĢ siħ oglne zaþoŇenia terapii
behawioralnej:
•
zajmuje siħ tym, co widoczne w zachowaniu dziecka,
•
nad jej przebiegiem czuwa wyszkolony terapeuta,
•
tþumaczy zaburzenia w rozwoju dziecka ániedopasowaniemÑ ukþadu nerwowego
do wymagaı otaczajĢcego Ļrodowiska,
•
jest podejĻciem caþoĻciowym, obejmujĢcym swym dziaþaniem dziecko, jego dom,
szkoþħ i otoczenie spoþeczne,
•
punktem wyjĻcia jest diagnoza, okreĻlajĢca stan rozwoju dziecka oraz
nieprawidþowoĻci w jego zachowaniu,
•
na podstawie diagnozy formuþuje siħ cele (krtkoterminowe) i wzmocnienia,
bħdĢce podstawĢ indywidualnych programw terapeutycznych,
•
uŇywa siħ jasnych i precyzyjnych terminw, nie dajĢcych moŇliwoĻci rŇnych
interpretacji,
•
waŇnym elementem jest system wzmocnieı, ktry stosuje siħ w sposb ĻciĻle
zaplanowany,
•
kluczowĢ czħĻę metody stanowi analiza behawioralna, ktrej celem jest analiza
zarejestrowanych rezultatw oraz skutecznoĻci wybranych drg postħpowania,
•
duŇĢ wagħ przywiĢzuje siħ do systematycznego dokumentowania wynikw pracy
terapeutycznej.
Jak widaę, w podejĻciu tym najistotniejsza jest praca z dzieckiem i systematyczna
ocena jego funkcjonowania. UwzglħdniajĢc ograniczenia w dostħpie do
uszkodzonego wnħtrza osoby z autyzmem, a tym samym problemy z
identyfikacjĢ i usuwaniem czynnikw wewnħtrznych, odpowiedzialnych za
problemy tych osb, bierze siħ pod uwagħ innego rodzaju czynniki. ýatwiejszymi do
zidentyfikowania sĢ czynniki zewnħtrzne, ktre po pierwsze przyczyniþy siħ, a po
drugie podtrzymujĢ istniejĢcy problem. Nie pomijajĢc zatem znaczenia czynnikw
biologicznych, w celu uzyskania peþniejszego obrazu danej osoby, uwzglħdnia siħ
historiħ jej uczenia siħ oraz obecne uwarunkowania sytuacyjne. Na tej podstawie
planuje siħ zmiany w dotychczasowym funkcjonowaniu i rozwija siħ nowĢ historiħ
uczenia siħ.
KluczowĢ rzeczĢ w nauce dzieci autystycznych jest to, by potrafiþy wykonaę proste
polecenia typu: wstaı, usiĢdŅ, chodŅ do mnie itd. Brak tych podstawowych
umiejħtnoĻci moŇe utrudnię, a nawet uniemoŇliwię naukħ. Dlatego podstawĢ jest
nauczenie dziecka, jak siħ uczyę. Nie bez przyczyny podejĻcie behawioralne, zwane
jest intensywnym, gdyŇ w maksymalnej liczbie godzin pracy indywidualnej (40-80
godzin tygodniowo!) upatruje siħ klucz do sukcesu. Badania naukowe wykazaþy, Ňe
najistotniejsze sĢ lata nauki przed szkoþĢ. Wczesna interwencja pozwoli zatem na
szybsze nabycie umiejħtnoĻci i unikniħcie utrwalenia problematycznych zachowaı.
Gþwne cele terapii behawioralnej:
•
rozwijanie zachowaı deficytowych - zachowania deficytowe to zachowania
wystħpujĢce u dziecka z autyzmem zbyt rzadko lub nie wystħpujĢce wcale, a
ktre uwaŇane sĢ za prawidþowe i poŇĢdane u zdrowego dziecka w pewnym
wieku i w pewnych okolicznoĻciach ( prawidþowa mowa, okazywanie uczuę,
zabawa zabawkami, itd.),
•
redukowanie zachowaı niepoŇĢdanych - bez redukcji tych zachowaı nie ma
mowy o skutecznoĻci terapii. Dziaþanie to opiera siħ na: szczegþowym opisaniu
zachowania, zmierzeniu jego natħŇenia, zaplanowaniu i wprowadzeniu w Ňycie
koniecznych zmian oraz na ocenie efektywnoĻci wprowadzonych dziaþaı,
•
generalizacja i utrzymanie efektw terapii - generalizacja nastħpuje wwczas, gdy
zachowanie:
1. Pojawia siħ w rŇnych Ļrodowiskach i w obecnoĻci rŇnych osb (np. spokojne
siedzenie w klasie, w domu, w koĻciele, w obecnoĻci innych nauczycieli, rodzicw
itd.). Mwimy tu o generalizacji bodŅca,
2. Rozszerza siħ na wiele pokrewnych zachowaı (generalizacja reakcji),
3. Utrzymuje siħ w czasie (trwaþoĻę reakcji)
KwestiĢ, ktrej nie naleŇy pomijaę, sĢ zasady postħpowania terapeuty
behawioralnego. Do jego zadaı zalicza siħ:
•
ustalenie, co czþowiek robi, lub nie, Ňe ma byę poddany terapii,
•
ustalenie, czy moŇna pomc temu czþowiekowi, a jeĻli tak, to zdecydowanie, czy
zmiana jego zachowania bħdzie poŇĢdana dla niego i jego otoczenia,
•
stwierdzenie, w jakich warunkach i dlaczego pojawiajĢ siħ zachowania zaburzone i
spoþecznie aprobowane,
•
okreĻlenie konsekwencji niepoŇĢdanych form zachowania, czyli korzyĻci, jakie
uzyskuje osoba zachowujĢca siħ w okreĻlony sposb,
•
sformuþowanie celw terapii, a w ramach tego:
- rozwaŇenie szans na modyfikacje tego zachowania
- wybranie najefektywniejszych technik i procedur
- ustalenie listy wzmocnieı
- ustalenie listy zachowaı alternatywnych do zachowaı niepoŇĢdanych
- ustalenie ewentualnych zmian w Ļrodowisku pacjenta
•
okreĻlenie metod pomiaru efektw terapeutycznych, wywoþanych przez
zastosowane procedury.
Wokþ metody behawioralnej narosþo wiele kontrowersji, a wĻrd wielu praktykw i
teoretykw cieszy siħ ona zþĢ sþawĢ. Jako praktyk dostrzegam klika przyczyn tego
stanu rzeczy. Po pierwsze jest to droga forma terapii, lecz patrzĢc dalekosiħŇnie,
wþoŇone (szczeglnie we wczesnĢ interwencjħ) Ļrodki, sĢ znakomitĢ
inwestycjĢ. Poza nielicznymi placwkami, dziaþajĢcymi w oparciu o opcjħ
behawioralnĢ, stosuje siħ tylko wybrane techniki z zakresu tej metody.
Konsekwentne stosowanie jedynie wybranych technik wymaga tytanicznej pracy i
konkretyzmu, co juŇ na poczĢtku zniechħca wiele osb. Jako nauczyciele jesteĻmy
czħsto niekonkretni, niekonsekwentni, wtþaczamy naszym uczniom niepraktycznĢ
wiedzħ, pozbawiajĢc ich tym samym cennych i uŇytecznych doĻwiadczeı. Cechuje
nas powierzchownoĻę i niechħę do naukowego podejĻcia. W codziennej pracy i Ňyciu
stosujemy wiele technik behawioralnych, czħsto nawet nie zdajĢc sobie z tego
sprawy. Prowadzenie dziaþaı okreĻlanych jako áterapia behawioralnaÑ czħstokroę nie
miaþo z niĢ nic wsplnego. Osoba niedouczona, nawet posiadajĢca dobre chħci, moŇe
wyrzĢdzię uczniowi wiħcej zþego, niŇ dobrego. DrugĢ stronĢ medalu jest
dziaþanie zgodnie z procedurami, jednak maþo elastyczne. Zarwno jeden, jak i drugi
czynnik byþy przyczynĢ wielu doniesieı na þamach prasy, telewizji oraz internetu,
odnoĻnie nieludzkiego postħpowania wobec uczniw w ramach áterapii
behawioralnejÑ.
Dlaczego terapia behawioralna budzi tyle kontrowersji?
•
stawia siħ jej zarzut gwaþcenia podmiotowoĻci dziecka,
•
uwaŇa siħ, Ňe czþowiek jest tu sprowadzony do roli bezwolnego przedmiotu,
•
metodħ i techniki behawioralne przyrwnuje siħ do tresury,
•
Ļcisþy podziaþ na ucznia i nauczyciela nie uwzglħdnia chħci dziecka do udziaþu w
zajħciach,
•
dopuszcza siħ moŇliwoĻę uŇycia fizycznej interwencji, w przypadku odmowy
wykonania przez ucznia polecenia np. wymuszenie zaþoŇenia butw,
•
ostry podziaþ na zachowania poŇĢdane i niepoŇĢdane powoduje czħsto
koncentrowanie siħ na deficytach ucznia,
•
wyznacza siħ uczniowi ázbyt prymitywneÑ cele, np. ásamodzielnie myje rħceÑ,
•
naraŇa siħ dziecko na wyksztaþcenie ázewnħtrznego poczucia kontroliÑ,
•
zwraca siħ do ucznia przy pomocy dyrektyw, ŇĢdaı, poleceı,
•
stosuje siħ awersyjne Ļrodki typu: izolacja, unieruchomienie, hiperkorekcja.
•
terapia ma objawowy charakter.
PowyŇsze argumenty mogĢ byę interesujĢcym polem do dyskusji na temat
przedstawionej formy terapii. Dyskusja powinna byę jednak oparta nie tylko na
rzetelnej wiedzy, ale i doĻwiadczeniu, ktrego nie zdobħdziemy inaczej, niŇ
poprzez interakcjħ z drugim czþowiekiem. ZmieniajĢcy siħ system edukacyjny
(dotyczy to rwnieŇ terapii osb z autyzmem), wymusza na nas dziaþania, ktre w
jak najmniejszym stopniu majĢ nosię znamiona przypadkowoĻci, domysþu,
niedokþadnoĻci, subiektywizmu. Tak wiħc, czy chcemy, czy nie, musimy byę po
czħĻci behawiorystami...
Bibliografia:
S. Geller, Wybrane zagadnienia z zakresu teorii i praktyki terapii behawioralnej. w: L.
Woþoszynowa (red.), Materiaþy do nauczania psychologii, seria IV, tom 5, PWN, 1976.
I. Lovaas, Nauczanie dzieci niepeþnosprawnych umysþowo. Warszawa: WSiP, 1993).
J. Kozþowski, Zastosowanie teorii uczenia siħ w terapii maþych dzieci z autyzmem. w:
Danielewicz, D., Pisula, E. (red.) Terapia i edukacja osb z autyzmem. Wybrane
zagadnienia. Warszawa, 2003
Modele zachowaı oraz wspþpraca z dzieęmi autystycznymi C.Maurice (red.),
Warszawa 2002.
R.Wiktorowicz, Kierowaę, czy byę kierowanym: Etyczne problemy dyrektywnego i
niedyrektywnego podejĻcia w terapii dzieci z autyzmem. w: Dziecko Autystyczne,
Tom VII nr 1, Warszawa 1999.
Plik z chomika:
bogart.wlodawa
Inne pliki z tego folderu:
TERAPIA POZNAWCZO - BEHAWIORALNA PACJENTOW Z ZABURZENIA PSYCHOTYCZNYMI(1).doc
(88 KB)
Terapie behawioralno - pozn. Schemat(2).doc
(31 KB)
Terapia poznawcza vs. behawioralna Podsumowanie(1).doc
(28 KB)
Rozkłady wzmocnień.pdf
(156 KB)
terapia behawioralna a autyzm.pdf
(38 KB)
Inne foldery tego chomika:
METODA BOBATH
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin