Kużdżowicz - Podstawy rachunku kosztów skrypt.pdf

(3029 KB) Pobierz
Microsoft Word - uz_rk_08-09
Kużdowicz P., Kużdowicz D., Skrypt do przedmiotu Podstawy rachunku kosztów
1
prof. dr hab. Paul – Dieter Kluge
dr inż. Paweł Kużdowicz
dr inż. Dorota Kużdowicz
Podstawy rachunku kosztów
(Skrypt do przedmiotu 1 )
Literatura podstawowa
Czubakowska K., Gabrusewicz W., Nowak E., Podstawy rachunkowości zarządczej , PWE, Warszawa 2006.
Nowak E., Piechota R., Wierzbiński M., Rachunek kosztów w zarządzaniu przedsiębiorstwem , PWE, Warszawa
2004.
Warnecke H. J., Bullinger H.J., Hichert R., Voegle A., Rachunek kosztów dla inżynierów , WNT, Warszawa 1995
Literatura uzupełniająca
Hoitsch H.-J., Lingnau V., Kosten- und Erlösrechnung. Eine controllingorientierte Einführung. 5. Auflage. Springer,
Berlin 2004
Kiziukiewicz T., Zarządcze aspekty rachunkowości , PWE, Warszawa 2003.
Schmidt A., Kostenrechnung - Grundlagen der Vollkosten-, Deckungsbeitrags- und Plankostenrechnung sowie des
Kostenmanagements. 4. Auflage. Kohlhammer, Stuttgart 2005
Spis treści
1 Wprowadzenie..................................................................................................................................... 2
1.1 Podstawowe pojęcia...................................................................................................................................... 3
1.2 Klasyfikacja kosztów.................................................................................................................................... 4
1.3 Charakterystyka wybranych kategorii kosztów ............................................................................................ 5
2 Ewidencja i rozliczanie kosztów ........................................................................................................ 9
2.1 Rachunek kosztów w układzie rodzajowym............................................................................................... 10
2.2 Rachunek kosztów według miejsc powstawania ........................................................................................ 10
2.3 Rachunek nośników kosztów ..................................................................................................................... 17
3 Systemy rachunku kosztów.............................................................................................................. 22
3.1 Metody wyodrębniania kosztów stałych i zmiennych ................................................................................ 23
3.2 Rachunek kosztów pełnych i zmiennych.................................................................................................... 26
4 Podstawy rachunku kosztów planowanych .................................................................................... 29
5 Kontrola kosztów – analiza odchyleń plan - wykonanie ............................................................... 33
5.1 Analiza odchyleń w sztywnym rachunku kosztów planowanych............................................................... 33
5.2 Analiza odchyleń w elastycznym rachunku kosztów planowanych ........................................................... 34
1 Podstawą zaliczenia jest zasadniczo opanowanie materiału omówionego podczas wykładu oraz ćwiczeń. Wyżej wymienione pozycje
literaturowe służą ugruntowaniu wiedzy w ramach samodzielnej pracy oraz przygotowaniu do egzaminu.
Zakład Controllingu i Informatyki Ekonomicznej, Uniwersytet Zielonogórski 2008
164433548.005.png
 
Kużdowicz P., Kużdowicz D., Skrypt do przedmiotu Podstawy rachunku kosztów
2
1 Wprowadzenie
Przyporządkowanie przedmiotu „Podstawy rachunku kosztów“ do
controllingowo zorientowanych zajęć dydaktycznych na studiach
licencjackich na kierunku „Zarządzanie“ UZ
Cecha szczególna controllingowo zorientowanych zajęć dydaktycznych na UZ polega na ciągłym
odwoływania się do zastosowań zintegrowanego oprogramowania do zarządzania przedsiębiorstwem
(na przykładzie przedsiębiorstwa produkcyjno-handlowego średniej wielkości).
W ramach przedmiotu „Rachunkowość finansowa“ (RF, przedmiot „minima”, 2. semestr) omówione
zostaną podstawy ustawowej księgowości, jak również jej realizacja z punktu widzenia zewnętrznych
wymagań informacyjnych. Z punktu widzenia techniki komputerowej, ważnymi elementami są przede
wszystkim plan kont, dokumenty (jako pierwotny nośnik danych), bazujące na tych dokumentach
łańcuchy księgowań oraz najważniejsze schematy analiz ( bilans i rachunek zysków i strat ).
Przedmiot „Podstawy rachunku kosztów“ (PRK, przedmiot wydziałowy, 3. semestr) dotyczy ważnego
kompleksu wewnętrznych potrzeb informacyjnych, do którego wymagane są dane z „Rachunkowości
finansowej”. Składa się on z kalkulacji (kosztów) jako podstawy polityki cenowej oraz budżetowania
kosztów w tak zwanych „ centrach odpowiedzialności ” w dużych przedsiębiorstwach. Na podstawie
niezbędnych do tego pojęć i metod przedyskutowane zostaną także (przede wszystkim na wykładzie)
wynikające konsekwencje dla organizacji RF jako jednego z modułów zintegrowanego standardowego
systemu zarządzania. W dalszej części pokazane zostanie, iż potrzebne będą informacje, które nie są
dostępne w RF.
Przedmiot „Podstawy controllingu“ (PC, przedmiot wydziałowy, 4. semestr) bazuje przede wszystkim
na wiedzy z przedmiotów RF i PRK. Cele stawiane controllingowi (szczególnie odpowiednio wczesne
wykrycie sytuacji krytycznych w przedsiębiorstwie oraz przetworzenie propozycji ich przezwyciężenia)
wymagają jednak dodatkowych informacji i metod, jak również integracji funkcji i danych , co wykracza
poza materiał omawiany na przedmiocie PRK. W celach demonstracyjnych realizowany jest cykl
zarządzania (planowanie → gromadzenie danych rzeczywistych → analiza odchyleń plan/jest →
planowanie skorygowane). Wykorzystana zostanie tutaj także wiedza zdobyta na innych przedmiotach
w semestrach od 1. do 4.
Na przedmiocie „Informatyka w zarządzaniu“ (IZ, przedmiot kierunkowy, 5. semestr) pokazana zostanie
realizacja najważniejszych wymagań informatycznych omawianych w ramach poprzednich
przedmiotów; wykorzystany do tego zostanie zintegrowany standardowy system zarządzania
przedsiębiorstwem typu ERP 2 . Punktem wyjścia do tej realizacji jest typowy obieg dokumentów w
firmie (od wprowadzenia zleceń klientów aż do zaksięgowania przychodzących płatności).
Controllingowo zorientowane seminaria dyplomowe związane są z wykorzystaniem wiedzy (pierwotnej)
z poprzednich przedmiotów na potrzeby konkretnego problemu występującego w przedsiębiorstwie lub
instytucji średniej wielkości. Jako dodatkowa baza danych dostępne jest (anonimowe) oryginalne
archiwum danych zakładowych.
2 E nterprice R esource P lanning
Zakład Controllingu i Informatyki Ekonomicznej, Uniwersytet Zielonogórski 2008
164433548.006.png
 
Kużdowicz P., Kużdowicz D., Skrypt do przedmiotu Podstawy rachunku kosztów
3
1.1 Podstawowe pojęcia
Wydatek (niem. Auszahlung) :
Każde zmniejszenie stanu środków pieniężnych, bez względu na cel ich poniesienia
Nakłady (niem. Aufwand):
Ogół zewidencjonowanego zużycia czynników produkcji: pracy, kapitału i materiałów (zużycie
wartościowe) w jednym okresie obrachunkowym.
Koszt :
Wyrażone w jednostkach pieniężnych celowe zużycie czynników produkcji niezbędne dla wytworzenia
wyrobu.
Zużycie czynników produkcji do których zalicza się między innymi pracę ludzką, materiały, energię,
usługi obce oraz rzeczowy majątek trwały mierzone jest za pomocą naturalnych jednostek pomiaru
(kilogramów, sztuk, godzin pracy itd.).
Zastosowanie finansowego miernika wyceny umożliwia sprowadzenie, często nieporównywalnych
ze sobą wielkości zużycia do wspólnego mianownika.
Celowość zużycia oznacza, że związane jest ono z normalną działalnością przedsiębiorstwa (np.
wytwarzaniem wyrobów).
Związek pomiędzy pojęciem nakładów i kosztów przedstawia następujący schemat 3 :
Nakład całkowity
Nakład neutralny
Nakład celowy
Koszt podstawowy
Koszty dodatkowe
Koszty całkowite
Nakładem neutralnym , który nie jest kosztem, jest zużycie wartościowe, które nie jest bezpośrednio
związane z produkcją wyrobów i świadczeniem usług przez przedsiębiorstwo (np. straty nadzwyczajne).
Kosztami , które nie są nakładami (kosztami dodatkowymi) są:
koszty kalkulacyjne nie związane z żadnym nakładem (np. kalkulacyjne wynagrodzenie
przedsiębiorcy);
koszty kalkulacyjne, odzwierciedlające równomierny rozdział nieregularnego zużycia
wartościowego (np. kalkulacyjne ryzyko: jak np. świadczenia gwarancyjne, braki lub straty
magazynowe);
koszty kalkulacyjne przewyższające nakłady (np. odpisy kalkulacyjne).
por. Serfling K., Controlling w przykładach , TNOiK, Toruń 1999 oraz Warnecke H. J., Rachunek kosztów dla inżynierów ,
WNT, Warszawa 1993.
Zakład Controllingu i Informatyki Ekonomicznej, Uniwersytet Zielonogórski 2008
3
164433548.001.png 164433548.002.png
Kużdowicz P., Kużdowicz D., Skrypt do przedmiotu Podstawy rachunku kosztów
4
Kosztom , które równocześnie są nakładami (koszty podstawowe = nakłady celowe) odpowiada zużycie
wartościowe niezbędne do produkcji wyrobów i świadczenia usług (np. surowce, odpisy amortyzacyjne,
płace bezpośrednie, usługi obce).
1.2 Klasyfikacja kosztów
Kryteria podziału kosztów:
rodzaje nakładów – podział kosztów według ich pochodzenia albo według rodzaju zastosowanych
czynników produkcyjnych (koszty osobowe, rzeczowe, kapitałowe, usługi obce, podatki, opłaty
i składki);
funkcje zakładowe - koncentracja uwagi na organizacyjnym podziale przedsiębiorstwa na stanowiska
kosztów czyli miejsca powstawania kosztów (koszty zaopatrzenia i magazynowania, produkcji,
sprzedaży, administracji);
rodzaj rozliczeń - dotyczy sposobu rozliczania kosztów na obiekty kalkulacyjne (koszty bezpośrednie
i ogólne);
reakcja kosztów na zmianę wartości rozmiaru działalności
(koszty zmienne, koszty stałe);
pochodzenie nakładów - dotyczy wykorzystania dóbr pozyskiwanych z zewnątrz (koszty pierwotne –
niem. Primärkosten ) oraz dóbr, które zostały wytworzone wewnątrz przedsiębiorstwa (koszty wtórne –
niem. sekundäre Kosten ).
Przykłady kosztów wtórnych: koszty technicznego przygotowania produkcji; koszty utrzymania ruchu
jako skutek usług świadczonych przez wewnątrzzakładowe miejsce powstawania kosztów utrzymania
ruchu.
skuteczność płatnicza kosztów – dotyczy faktu, iż nie wszystkie koszty automatycznie powodują
wydatki (koszty o charakterze wydatków i koszty nie będące wydatkami).
Przykład kosztów nie będących wydatkami: odpisy amortyzacyjne
Zakład Controllingu i Informatyki Ekonomicznej, Uniwersytet Zielonogórski 2008
164433548.003.png
Kużdowicz P., Kużdowicz D., Skrypt do przedmiotu Podstawy rachunku kosztów
5
1.3 Charakterystyka wybranych kategorii kosztów
1.3.1 Koszty bezpośrednie i ogólne
Kosztami bezpośrednimi (niem. Einzelkosten ) określa się wszystkie koszty przypadające na dany
nośnik kosztów lub wyników (obiekt kalkulacyjny) – niem. Kosten- Ergebnisträger , tzn. które można
mu bezpośrednio przyporządkować.
Założenie:
bezpośredni związek funkcjonalny pomiędzy ilością użytego / zużytego czynnika produkcji a obiektem
kalkulacyjnym (produktem).
Koszty bezpośrednie
Produkt
Przykłady:
Materiały podstawowe (niem. Fertigungsstoffe)
stanowią istotę danego wyrobu, tzn. bez nich nie mógłby powstać produkt gotowy. Ujmowane są
jako koszty bezpośrednie .
Przykłady: surowce, półfabrykaty
Płace bezpośrednie (niem. Fertigungslöhne)
Przykład
Dane
Struktura produktu
Wartość jednostkowa
materiałów
WG
Ilość
Cena
∟ PP1
1
M1
40 zł
∟ M1
1
M2
30 zł
∟ PP2
2
∟ M2
1
Polecenie
Wyznacz koszt materiałów bezpośrednich dla 100 szt. wyrobu gotowego
Rozwiązanie
Koszt materiałów bezpośrednich
Ilość
Cena Wartość
M1
100 40 zł 4 000 zł
M2
200 30 zł 6 000 zł
Razem 10 000 zł
na szt. 100 zł
Zakład Controllingu i Informatyki Ekonomicznej, Uniwersytet Zielonogórski 2008
164433548.004.png
Zgłoś jeśli naruszono regulamin