Pedagogika specjalna
1 terminologia pedagogiki specjalnej.
a) określenie pedagogiki specjalnej
Pedagogika specjalna jest działem pedagogiki ogólnej.
v Pedagogika specjalna jest to wiedza teoretyczna i praktyczna o wychowaniu, czyli nauka wychowania i praktyczne oddziaływania wychowawcze odnoszące się do nauk specjalnie wyodrębniających się z ogólnej populacji dzieci, młodzieży i dorosłych
KREJCZYK
b) określenie działów szczegółowych pedagogiki specjalnej
Działy (specjalności) pedagogiki specjalnej.
Ø Pedagogika upośledzonych umysłowo- oligofrenopedagogika (gr. oligos-mały umysł); od 1998 roku termin niepełnosprawni intelektualnie;
Ø Pedagogika osób z wadami słuchu- surdopedagogika (łac. surdus- głuchy);
Ø Pedagogika osób z wadami wzroku- tyflopedagogika;(typhlo-ślepy)
Ø Pedagogika osób niedostosowanych społecznie- resocjalizacyjna;
Ø Pedagogika osób niesprawnych ruchowo- ped. terapeutyczna lub lecznicza;
Ø Pedagogika osób z trudnościami w uczeniu się (z zaburzeniami parcjalnymi);
Ø Pedagogika osób uzdolnionych i utalentowanych- ped. wzmożonego rozwoju.
Zasady wychowania specjalnego określa się jako zasady rewalidacji. Rewalidacja (walidus- silny, sprytny; re- powrotne) oznacza bowiem w aspekcie językowym wszelkie działanie mające na celu przywrócenie pełni zdrowia jednostce upośledzonej. Skoro jednak możliwe jest to w wyjątkowych przypadkach rewalidację więc rozumiemy jako wychowanie zmierzające do najpełniejszego rozwoju jednostki upośledzonej. W związku z tym rewalidacja ma następujący kierunek:
c) synonimy nazwy pedagogika specjalna
d) definicje pojęć
* niepełnosprawność- wszelkie ograniczenia lub brak wynikający z uszkodzenia- możliwości wykonywania czynności na poziomie uważanym za normalny dla człowieka, niepełnosprawność dotyczy odchylenia in minus pod określonym względem,
*dziecko niepełnosprawne- to takie dziecko które bez specjalnych ulg i bez specjalnej pomocy z zewnątrz jest długotrwałe całkowicie lub w znacznym stopniu niezdolne do uczestnictwa w grupie normalnie rozwiniętych i zdrowych dzieci
* uszkodzenie- utrata lub wada psychiczna fizjologiczna lub anatomiczna struktury organizmu, ( wada wrodzona lub nabyta, choroby, urazy) utrata strata może być częściowa lub całkowita)
NASTĘPSTWEM USZKODZENIA MOŻE BYĆ NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ
*upośledzenie- jest ono następstwem uszkodzenia i niepełnosprawności a jednocześnie manifestuje się mniej korzystną sytuacją społeczną, gdyż uniemożliwia lub ogranicza wypełnianie ról oraz realizacje własnych zadań związanych z wiekiem płcią i tradycjami kulturowymi. Termin upośledzenie oznacza utratę lub ograniczenie możliwości uczestnictwa w życiu społeczeństwa w tym samym stopniu co inni obywatele. Termin ten należy rozumieć w znaczeniu funkcjonalnym ( pełnienie ról ) stąd podkreślenie w nim aspektów społecznych.
Stopień upośledzenia może przyjąć formy:
a) utrudnienia- oznacza ze dana osoba może wykonywać określone czynności zadania, ale przychodzi jej to z przeszkodami ale po mimo trudności jest możliwe do wykonania
b) ograniczenie- oznacza ze dana osoba moze wypełniać swoją rolę ale w niepełnym lub cześciowym zakresie
c) uniemożliwienie- nie może wykonywać swojej roli sytuacja pozbawienia lub deterwacji
Niepełnosprawność podkreśla wymiar biologiczny
Upośledzenie odczytuje się jako fakt uwarunkowany kulturowo i społecznie
CHOROBA URAZ – USZKODZENIE- NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ- UPOŚLEDZENIE
*Norma – (wg. Radlińskiej) to wielkość wystarczająca do tego aby uznać osiągnięty wynik lub nasilenie właściwości za optymalne.
(wg. Dykcika) pojecie normy ma szeroki zakres znaczeniowy i może być rozpatrywane według bardzo różnych kryteriów np. statystycznych i w ujęciu społeczno kulturowym
Norma bywa niekiedy utożsamiana z pojęciem zdrowia jednak norma ma szersze znaczenie
a. ) kiedy oznacza powszechność masowość pospolitość, częstość występowania
b) kiedy oznacza normatywną zgodność z przyjętymi wzorami nastawieniami oczekiwaniami i konsekwencjami, przepisami
c) kiedy jest synonimem wyrażenia zdrowy psychicznie i dotyczy tych samych obiektów w odniesieniu do których sensowne jest użycie przymiotnika zdrowy.
*Odchylenie od normy jest to odchylenie od zjawisk występujących w ilości przeważającej i uznanych za zjawiska normalne: te odchylenia mogą być dwojakiego rodzaju subnorma(poniżej) lub supranorma( powyżej) ogólnie przyjętych norm.
* Zdrowie- stan dobrego samopoczucia fizycznego psychicznego i społecznego,
H. Sęk niepełnosprawną jest osoba która z powodu urazu choroby czy wady wrodzonej ma poważne trudności albo nie jest zdolna wykonywać czynności które osoba w tym samym wieku jest zdolna wykonać
Rewalidacja - (walidus- silny, sprytny; re- powrotne) oznacza bowiem w aspekcie językowym wszelkie działanie mające na celu przywrócenie pełni zdrowia jednostce upośledzonej. Skoro jednak możliwe jest to w wyjątkowych przypadkach rewalidację więc rozumiemy jako wychowanie zmierzające do najpełniejszego rozwoju jednostki upośledzonej. W związku z tym rewalidacja ma następujący kierunek:
ü rozwijanie sił biologicznych zadatków i cech najmniej uszkodzonych- przy parcjalnych uszkodzeniach aktywizowanie zdrowych partii fizycznych lub psychicznych;
ü wzmacnianie, maksymalne usprawnianie- wykorzystywanie uszkodzonych cech sfer psychicznych i fizycznych np. drogą racjonalnych ćwiczeń analogicznych;przy zastosowaniu aparatów słuchowych dziecko niedosłyszące może uzyskać znacznie lepsze warunki rozumienia rzeczywistości;
ü wyrównywanie braków niedorozwoju, np. u dziecka upośledzonego umysłowo wyrównuje się niedostatki w rozwoju umysłowym drogą kształcenia często niezaburzonych uzdolnień manualnych; działalność tę określa się jako kompensację;
ü zastępowanie braków określane także jako działanie substytucyjne, ma miejsce wtedy, gdy brak lub niedobór zastępuje się inną funkcją, np. u niewidomego brak wzroku- dotykiem.
Pojęcie rewalidacji mieści w sobie upośledzenie, działanie wzmacniające, usprawniające, kompensacyjne i substytucyjne są inne, muszą być dostosowane do potrzeb i możliwości rozwojowych dziecka:
- zorientowanie się w charakterystycznych oddziaływaniach, warunków środowiska na daną jednostkę upośledzoną;
- jak najszerszym uwzględnieniu czynników podnoszących próg tolerancji na frustrację;
- zastosowaniu warunków kształtujących nowe motywacje.
Ogólne zasady rewalidacji:
1) zasada akceptacji;
2) zasada pomocy;
3) zasada indywidualizacji;
4) zasada terapii pedagogicznej ( trzy fazy: - przygotowawcza; oddziaływania na środowisko drogą poradnictwa; stosowanie środków terapeutycznych)
5) zasada współpracy z rodziną.
* Rehabilitacja - kompleksowe i zespołowe działanie na rzecz osoby niepełnosprawnej fizycznie lub psychicznie, które ma na celu przywrócenie tej osobie pełnej lub maksymalnej do osiągnięcia sprawności fizycznej lub psychicznej, a także zdolności do pracy oraz do brania czynnego udziału w życiu społecznym. Twórcami współczesnej rehabilitacji są: profesor Howard Rusk a w Polsce profesor Wiktor Dega. Rehabilitacja to proces medyczny i społeczny.
#Powszechność - integralna część leczenia, obejmuje główne dyscypliny w leczeniu zamkniętym i otwartym.
#Wczesność (zapoczątkowania) - rehabilitacja zaczyna się już w okresie podstawowego leczenia, co znacznie poprawia wyniki i skraca czas leczenia.
#Kompleksowość - rehabilitacja uwzględnia wszystkie aspekty (leczniczy, zawodowy, społeczny).
#Ciągłość - rehabilitacja jest procesem ciągłym, rozpoczęty proces rehabilitacji jest kontynuowany do końca.
#Trwałość
*Resocjalizacja proces modyfikacji osobowości jednostki społecznej w celu przystosowania jej do życia w danej zbiorowości, a w węższym rozumieniu w społeczeństwie polegający na tym, iż poprzez odpowiednie zabiegi kształtuje się jej normy społeczne i wartości, których nie miała ona możliwości przyswoić wcześniej w trakcie socjalizacji jednocześnie powodując, iż rezygnuje ona z przyswojonych do tej pory reguł działania będących sprzecznymi z systemem aksjonormatywnym tej zbiorowości/społeczeństwa.
W każdym społeczeństwie istnieją odpowiednie instytucje, dzięki którym może odbywać się resocjalizacja. Funkcję osób dokonujących resocjalizacji mogą pełnić zarówno szamani, księża, pedagodzy jak i psychologowie w zależności od typu zbiorowości do której należy jednostka. Sama resocjalizacja może odbywać się na terenie więzienia, w zakładach poprawczych czy w kościele, lecz także w szkole, rodzinie czy w zakładzie pracy.
*Ortodydaktyka - dział dydaktyki ogólnej zajmujący się ustaleniem zasad, celów i przebiegu procesów kształcenia osób upośledzonych umysłowo.
* Terapia - to osiąganie pożądanego stanu zdrowia przy pomocy różnych zabiegów: leczenia, psychoterapii, hipnoterapii, bioenergoterapii itp.
*Diagnoza w psychologii polega na opisie pozytywnych i negatywnych właściwości psychicznych oraz psychologicznych mechanizmów funkcjonowania jednostki , wyjaśnianiu problemów w funkcjonowaniu tej jednostki oraz prognozie skutków zachowań i zjawisk i możliwości modyfikowania tego co problematyczne w funkcjonowaniu.Można wyróżnić diagnozę kliniczną i psychometryczną. diagnoza to stwierdzenie
*Profilaktyka zdrowotna - działania mające na celu zapobieganie chorobom, poprzez ich wczesne wykrycie i leczenie.
Wyróżniamy następujące fazy:
-profilaktyka wczesna - utrwalanie prawidłowych wzorców zdrowego stylu życia
-profilaktyka pierwotna (I fazy) - zapobieganie chorobom poprzez kontrolowanie czynników ryzyka
-profilaktyka wtórna (II fazy) - zapobieganie konsekwencjom choroby poprzez jej wczesne wykrycie i leczenie (przesiewowe badanie skriningowe)
-proflaktyka III fazy - zahamowanie postępu choroby oraz ograniczenie powikłań
2. Surdopedagogika (łac. surdus- głuchy) jest działem pedagogiki specjalnej zajmującym się teorią i praktyką kształcenia i wychowania osób z wadą słuchu (niesłyszących i słabo słyszących).
CELE SURDOPEDAGIGIKI:
a) określa pewne zasady, metody, formy pracy z osobą upośledzona w sposób indywidualny z dostosowaniem do możliwości, potrzeb dziecka niesłyszącego;
b) poszukuje skutecznych form pracy rewalidacyjnej, które przy zastosowaniu środków i metod mogą w miarę możliwości rozwojowych przybliżyć jednostkę do normalnego funkcjonowania i aktywnego uczestnictwa w życiu;
c) przywraca sprawność uszkodzonego słuchu przez umożliwienie korzystania z posiadanych resztek słuchowych drogą odpowiednich ćwiczeń;
d) przywraca sprawność psychiczną przez usprawnienie procesów poznawczych zaburzonych w skutek ograniczenia bodźców słuchowych;
e) przygotowuje osoby z wadą słuchu do funkcjonowania w warunkach życiowo zmiennych i do możliwie samodzielnego życia.
Ucho jest narządem słuchu i równowagi. Ucho ludzkie zdolne jest odbierać dźwięki o częstotliwości od 16 do 22000 Hz (drgań na sekundę) o natężeniu od 0 do 120 dB (decybeli).
Ucho zewnętrzne to małżowina uszna i przewód słuchowy kończący się błoną bębenkową.
Ucho środkowe to trzy kosteczki: strzemiączko, młoteczek i kowadełko działające na zasadzie dźwigu.
Ucho wewnętrzne to błędnik nerwu statyczno- słuchowego (nerw czaszkowy). W skład błędnika wchodzi ślimak.
Na funkcje słyszenia składają się powiązane ze sobą procesy:
- przenoszenia drgań akustycznych odbywające się głównie w uchu zewnętrznym i środkowym;
- przetwarzanie drgań akustycznych na mikroimpulsy elektryczne(w ślimaku), przewodzenie tych impulsów włóknami nerwu słuchowego do ośrodkowego układu nerwowego i do kory płata skroniowego;
- odbywające się w ośrodkowym układzie nerwowym a zwłaszcza w korze mózgu, których efektem jest świadomy odbiór dźwięków, ich kojarzenie, zapamiętywanie.
Z wiekiem kanały słuchowe ucha wewnętrznego ulegają degradacji, Tracą przez to zdolność przekazywania bodźców akustycznych (zamienionych na elektryczne) do mózgu.
W zależności od miejsca uszkodzenia stwierdzony niedosłuch dzieli się na:
v niedosłuch przewodzeniowy- uszkodzenie w uchu zewnętrznym i środkowym;
v niedosłuch odbiorczy, w którym wyróżnia się niedosłuch ślimakowy i nerwowy;
v niedosłuch centralny- uszkodzenie może dotyczyć każdego miejsca drogi słuchowej w mózgu.
Upośledzenie słuchu wynika z zaburzeń powstających w uchu zewnętrznym i środkowym i pociąga za sobą niedosłuch przewodzeniowy (jedo lub obuuszny), który nigdy nie powoduje głuchoty, a jedynie niedosłuch w mniejszym lub większym stopniu.
Niedosłuch ślimakowy i nerwowy może być jednostronny natomiast centralny jest zawsze obuuszny ze względu na krzyżowanie się dróg słuchowych.
Nie jest reakcja słuchową reakcja na np. odkurzacz czy dzwonek do drzwi. Są to reakcje kostne i wcale nie świadczą o tym że dziecko słyszy. Tylko dźwięki nie wydobyte za pomocą przedmiotów powodują reakcje słuchową i pozwalają na sprawdzenie czy dziecko słyszy czy nie.
Etologia wad słuchu obejmuje trzy zasadnicze zespoły powodując:
...
Psychole