d) definicje pojęć
*niepełnosprawność- wszelkie ograniczenia lub brak wynikający z uszkodzenia- możliwości wykonywania czynności na poziomie uważanym za normalny dla człowieka, niepełnosprawność dotyczy odchylenia in minus pod określonym względem,
*dziecko niepełnosprawne- to takie dziecko które bez specjalnych ulg i bez specjalnej pomocy z zewnątrz jest długotrwałe całkowicie lub w znacznym stopniu niezdolne do uczestnictwa w grupie normalnie rozwiniętych i zdrowych dzieci
* uszkodzenie- utrata lub wada psychiczna fizjologiczna lub anatomiczna struktury organizmu, ( wada wrodzona lub nabyta, choroby, urazy) utrata strata może być częściowa lub całkowita)
*upośledzenie- jest ono następstwem uszkodzenia i niepełnosprawności a jednocześnie manifestuje się mniej korzystną sytuacją społeczną, gdyż uniemożliwia lub ogranicza wypełnianie ról oraz realizacje własnych zadań związanych z wiekiem płcią i tradycjami kulturowymi. Termin upośledzenie oznacza utratę lub ograniczenie możliwości uczestnictwa w życiu społeczeństwa w tym samym stopniu co inni obywatele. Termin ten należy rozumieć w znaczeniu funkcjonalnym ( pełnienie ról ) stąd podkreślenie w nim aspektów społecznych.
Stopień upośledzenia może przyjąć formy:
-utrudnienia- oznacza ze dana osoba może wykonywać określone czynności zadania, ale przychodzi jej to z przeszkodami ale po mimo trudności jest możliwe do wykonania
-ograniczenie- oznacza ze dana osoba moze wypełniać swoją rolę ale w niepełnym lub cześciowym zakresie
uniemożliwienie- nie może wykonywać swojej roli sytuacja pozbawienia (deprywacji)
Rewalidacja - (walidus- silny, sprytny; re- powrotne) oznacza bowiem w aspekcie językowym wszelkie działanie mające na celu przywrócenie pełni zdrowia jednostce upośledzonej. Skoro jednak możliwe jest to w wyjątkowych przypadkach rewalidację więc rozumiemy jako wychowanie zmierzające do najpełniejszego rozwoju jednostki upośledzonej. W związku z tym rewalidacja ma następujący kierunek:
-rozwijanie sił biologicznych zadatków i cech najmniej uszkodzonych- przy parcjalnych uszkodzeniach aktywizowanie zdrowych partii fizycznych lub psychicznych;
-wzmacnianie, maksymalne usprawnianie- wykorzystywanie uszkodzonych cech sfer psychicznych i fizycznych np. drogą racjonalnych ćwiczeń analogicznych;przy zastosowaniu aparatów słuchowych dziecko niedosłyszące może uzyskać znacznie lepsze warunki rozumienia rzeczywistości;
-wyrównywanie braków niedorozwoju, np. u dziecka upośledzonego umysłowo wyrównuje się niedostatki w rozwoju umysłowym drogą kształcenia często niezaburzonych uzdolnień manualnych; działalność tę określa się jako kompensację;
-zastępowanie braków określane także jako działanie substytucyjne, ma miejsce wtedy, gdy brak lub niedobór zastępuje się inną funkcją, np. u niewidomego brak wzroku- dotykiem.
Ogólne zasady rewalidacji: 1akceptacji;
2pomocy;
3indywidualizacji;
4terapii pedagogicznej ( trzy fazy: - przygotowawcza; oddziaływania na środowisko drogą poradnictwa; stosowanie środków terapeutycznych)
5 współpracy z rodziną.
CELE SURDOPEDAGIGIKI
A)określa pewne zasady, metody, formy pracy z osobą upośledzona w sposób indywidualny z dostosowaniem do możliwości, potrzeb dziecka niesłyszącego;
b)poszukuje skutecznych form pracy rewalidacyjnej, które przy zastosowaniu środków i metod mogą w miarę możliwości rozwojowych przybliżyć jednostkę do normalnego funkcjonowania i aktywnego uczestnictwa w życiu;
c)przywraca sprawność uszkodzonego słuchu przez umożliwienie korzystania z posiadanych resztek słuchowych drogą odpowiednich ćwiczeń;
d)przywraca sprawność psychiczną przez usprawnienie procesów poznawczych zaburzonych w skutek ograniczenia bodźców słuchowych;
e)przygotowuje osoby z wadą słuchu do funkcjonowania w warunkach życiowo zmiennych i do możliwie samodzielnego życia.
Etologia wad słuchu obejmuje trzy zasadnicze zespoły powodując:
głuchotę dziedziczną- występuje również u innych członków tej samej rodziny i dzieli się ją na :
dominującą- łączy się z innymi zaburzeniami, nie zawsze ujawnia się po urodzeniu, niekiedy dopiero po kilkunastu latach i jest trudna do stwierdzenia;
recesywną- może pojawić się na każdym etapie życia.
głuchotę wrodzoną- choroby matki w czasie ciąży (choroby wirusowe, zwłaszcza różyczka - czynniki toksyczne (uszkodzenie płodu) - zaburzenia hormonalne (konflikt serologiczny)
- głuchotę nabytą
normalny słuch- próg słyszalności 20dB;
lekkie upośledzenie słuchu- próg słyszalności 21-40dB;
średnie upośledzenie słuchu- próg słyszalności 41-70dB;
poważne upośledzenie słuchu- próg słyszalności 71-90dB;
głębokie upośledzenie słuchu- próg słyszalności 91dB i więcej.
Ze względu na czas występowania wady mówimy o osobach z wadą słuchu, że są osobami z głuchotą:
prelingwalną- gdy uszkodzenie nastąpiło przed okresem nabycia mowy;
interlingwalną- gdy dziecko zaczęło uczyć się mowy ale nie opanowało w pełni języka;
postlingwalną- po opanowaniu mowy.
metody psychofizyczne np.audiometria behawioralna, audiometria tonalna, audiometria słowna;
metod diagnostycznych;
metody elektrofizjologiczne zwane metodami obiektywnymi (umożliwiają one ocenę wielkości i rodzaju zaburzeń słuchu bez aktywnej współpracy ze strony pacjenta)
ETAPY ROZWOJU MOWY
Okres prenatalny
Melodii
Głużenia 2mż
Gaworzenia 6mż
Echolandii 9mż
Wyrazu 1-2rż
Zdania 3-4 rż
Swoistej mowy dziecięcej
Rozwój mowy dziecka niesłyszącego zależy od:
wieku, w którym nastąpiła utrata słuchu;
stopnia uszkodzenia słuchu;
momentu, w którym została wykryta wada słuchu;
czasu, w którym została rozpoczęta efektywna rehabilitacja słuchu i mowy;
współwystępowania innych wad;
poziomu rozwoju intelektualnego dziecka;
poziomu pamięci słuchowej;
kultury językowej środowiska wychowawczego;
przygotowania rodziców do świadomego kształtowania mowy dziecka, ich umiejętności i chęci współpracy z różnymi specjalistami.
Zasady porozumiewania się z osobami niedosłyszącymi
Osoba prowadząca zajęcia powinna zadbać o stałą widoczność swojej twarzy w celu umożliwienia osobom głuchym i niedosłyszącym odczytywania mowy z ust. Nie należy przemieszczać się po sali w trakcie wykładu oraz mówić, będąc odwróconym plecami do sali (np. podczas zapisywania informacji na tablicy).
Nie należy przesadnie artykułować dźwięków, gdyż nasz przekaz może zostać silnie zniekształcony. Dobrze jest natomiast, jedynie nieznacznie, zwolnić tempo wypowiedzi w porównaniu z mową naturalną.
W komunikacji z osobami głuchymi szczególną rolę odgrywa kontakt wzrokowy, dlatego w rozmowie należy zadbać o jego utrzymanie. Przeniesienie wzroku z twarzy na jakiś punkt w przestrzeni wywołuje naturalną reakcję naszego rozmówcy, czyli podążenie wzrokiem i przerwanie toku rozmowy.
W przypadku głuchego odbiorcy nie należy mówić szczególnie głośno, ponieważ nie wpływa to na jakość odbioru komunikatu. Źródło światła (słońce, okno) nie powinno znajdować się za plecami osoby mówiącej, gdyż może oślepiać i w ten sposób uniemożliwiać odczytywanie wypowiedzi z ust.
Aby zwrócić na siebie uwagę studenta, należy dotknąć jego ramienia lub przedramienia. W żadnym wypadku nie należy dotykać głowy, dłoni, nóg ani żadnej części klatki piersiowej.
Jeśli odległość nie pozwala na bezpośredni kontakt, można dynamicznie zamachać ręką lub poprosić osobę stojącą bliżej, aby pomogła nam zwrócić uwagę studenta. Za niedopuszczalne uważa się tupanie, krzyczenie, czy też uderzanie ręką w stół.
W celu skupienia na sobie uwagi większej grupy osób głuchych praktykowane jest szybkie zapalenie i zgaszenie światła. Osoby głuche i niedosłyszące dosyć dobrze radzą sobie w sytuacji komunikacyjnej „jeden na jeden", jednak w dużej grupie często nie radzą sobie i nie mogą nadążyć za kolejnymi uczestnikami rozmowy. Należy wtedy streścić dyskusję lub skorzystać z pomocy tłumacza języka migowego, a jeśli to możliwe, ustawić krzesła w okręgu.
Ważne informacje najlepiej jest przekazywać bezpośrednio - w formie pisanej, mówionej lub miganej. Aby umożliwić głuchemu lub niedosłyszącemu studentowi pełny odbiór wykładu, można skorzystać z pomocy tłumacza języka migowego lub zezwolić na nagrywanie zajęć w celu sporządzenia ich zapisu przez osobę słyszącą. W większości przypadków najlepszym rozwiązaniem jest przekazanie studentowi streszczenia wykładu, które może sam uzupełniać w trakcie jego trwania.
Głusi studenci właściwie nie mają trudności z korzystaniem z podręczników akademickich. Należy jedynie udostępnić im odpowiednio wcześniej listę lektur, gdyż niektórzy mogą potrzebować więcej czasu na ich przeczytanie.
I Pedagogiczne podejście (początek XX w.) cztery stopnie (grupy) 1) dzieci wyuczalne 2) dzieci niewyuczalne, ale wychowalne 3) dzieci prawie wychowalne 4) dzieci niewychowalne II Trzystopniowa klasyfikacja 1) debilizm (najłagodniejszy stopień) 2) imbecylizm 3) idiotyzm III Od 1964 roku – czterostopniowa klasyfikacja 1) lekki stopień upośledzenia umysłowego pogranicze u.u. 2) umiarkowany stopień upośledzenia umysłowego pogranicze normy 3) znaczny stopień upośledzenia umysłowego 4) głęboki stopień upośledzenia umysłowego IV Od 1980 roku cztery stopnie upośledzenia umysłowego 1) lekki stopień upośledzenia umysłowego 2) umiarkowany stopień upośledzenia umysłowego głębiej u.u. 3) znaczny stopień upośledzenia umysłowego 4) głęboki stopień upośledzenia umysłowego
System orzeczenia i kwalifikacji do kształcenia: Orzeczenia może wydać: 1.Poradnia psychologiczno-pedagogiczna państwowa 2.Inna poradnia specjalistyczna o mocy orzekania poradnia Wnioskodawcami są: - rodzice (mogą być obecni przy orzekaniu, - opiekunowie Nauczanie indywidualne – nie musi mieć charakteru domowego. Dziecko może otrzymać orzeczenia do kształcenia: - ogólnodostępnego, - integracyjnego, - specjalnego, - lub do kształcenia specjalnego w ogólnodostępnym.Charakterystyka upośledzeń umysłowych:
Osoby z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim (skala Stanforda Bineta) Od 0 do 9 – (raczej od 7-9) –uwaga mimowolna, skupiona w przypadku bardzo silnych bodźców, skupiana na krótko ; mowa : powtarza poszczególne wyrazy (mama, tata) , reaguje na poszczególne polecenia na zasadzie rozpoznawania intonacji głosu (np.: nie wolno) ; potrzeby fizjologiczne : pokazują zachowaniem, nie są w stanie ich same zaspakajać. Od 10 do 19 – nadal mimowolna uwaga , potrafią mówić (zdania 2-3 wyrazowenp.: daj), są w stanie same sygnalizować i czasem załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne (zazwyczaj z osobą dorosłą) ; samoobsługa (ubieranie, jedzenie) czasem z osobą dorosłą, osoby te poruszają się , jednak może to następować później, mają potrzebę miłości i przynależności , potrafią liczyć np.: 4-5, nie mają pojęcia liczby.
Osoby z upośledzeniem umysłowym w stopniu znacznym:
Od 20 do 35 - (nie przekraczają skali Piageta 5-6 lat) – uwaga mimowolna, skupiana na dłuższy czas (zajęcia naładowane intensywnymi bodźcami 10-15 min), mowa (jeśli występuje) (afazja : nie mówi), powtarza 12 sylabowe zdanie, mówi 3-5 wyrazów, zdania pojedyncze; liczy i ma pojęcie liczby do 5, potrafi odczytywać proste słowa ( czyta globalnie), potrafi napisać drukowanymi literami proste słowa lub złożyć je z alfabetu ruchomego; samodzielność (ubieranie, rozbieranie się) jest samodzielne (mała pomoc przy zapinaniu, rozpinaniu guzików) ,może wykonać proste czynności pomocy w domu np.: wycieranie stołu, nie jest w stanie zapamiętać wielu poleceń naraz; jest w stanie porównać dwa przedmioty (większy,mniejszy); porusza się po najbliższym terenie (dom, ośrodek); zaburzenie w osobowościach np.: apatyczność lub pobudzenie; definiują przez użytek np.: krzesło to coś do siedzenia; wymyślają różne historie; mają wyczucie motoralno-intuicyjne, które opiera się na bodźcach wyniesionych z domu; początki poczucia humoru.
Osoby z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym:Od 36 do 51 (dochodzą do 8 lat w skali Piageta) – uwaga dowolna, zdecydowana przewaga uwagi mimowolnej; mowa poprawna, dominują zdania proste, zdania złożone u osób ze słowotokiem ( ubarwienia z wtrętami ); liczenie w zakresie 20 i dodawanie, klasyfikowanie; potrafią czytać- wyuczenie bez zrozumienia, piszą proste zdania, definiują na podstawie cech charakterystycznych dla przedmiotów (nie zawsze istotnych; pojęcia są konkretne; nie potrafią definiować pojęć abstrakcyjnych (np.: bohater, naród); zaradność życiowa; zajmują się gospodarstwem np.: przygotowanie potraw; samoobsługa; samodzielni (dobór kolorów może być nieprawidłowy); mają swoje zasady np.: poczucie estetyki; mają wyczucie moralne wynikające z wiedzy; mają potrzebę miłości, przynależności, szacunku.
Osoby z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim:Od 52 do 62 (nie przekraczają 12 r.ż. w skali Piageta) – praca na konkretach, uwaga dowolna, trudności w jej skupianiu, pamięć mechaniczna (potrafią wykuć „coś na blachę”), szczątkowe myślenie logiczne, trudności we wnioskowaniu, zachowania są dość schematyczne; operacje umysłowe; klasyfikowanie, przyporządkowanie, dodawanie, mnożenie, różnicowanie; definiują pojęcia, porównują je, przy definiowaniu pojęć dodają cechę nadrzędną, np.: taboret – rodzaj krzesła; mowa poprawna, zdania proste i złożone, mowa może być schematyczna, bardziej rozwinięta mowa bierna niż czynna, czytanie płynne( zależnie od stopnia i I.I. ), gorzej jest ze zrozumieniem tekstu, pomaga czytanie głośne, teksty proste; pisanie; nie jest spontaniczne (bez wypracowań); życie codzienne; są w stanie sobie poradzić samodzielnie. (wynikiem upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim może być zaniedbanie wychowawcze)
Niepełnosprawność intelektualna(AAmR)
Szczególny stan funkcjonowania który rozpoczyna się w dzieciństwie i charakreryzuje się ograniczeniami zarówno w funkcjonowaniu intelektualnym jak i zachowaniu przystosowawczym wyrazajacym się w pojęciowych praktycznych i społecznych umiejetnosciach przystosowawczych
Jest to zbiór umiejętności pojęciowych praktycznych i społecznych , których ludzie się ucza by m oc funkcjonować w codziennym życiu
Wsparcie – określane jako zasoby i indywidualne strategie konieczne do promowania rozwoju,edukacji , zainteresowań i osobistego dobrostanu osoby z niepełnosprawnością intelektualna
Psychole