Historyczne Bitwy El Alamein 1942.pdf

STEFAN CZMUR

EL ALAMEIN 1942 w

Wydawnictwo Bellona

Warszawa 1997

WSTĘP

El Alamein to jedno z tych miejsc na Ziemi, którego należy

szukać na bardzo szczegółowych mapach, ale o których sły

szał prawie każdy w szkole, czytał lub oglądał w telewizji.

Swoją karierę El Alamein (Al - Alamain), wtedy niewielka

egipska stacja kolejowa położona blisko brzegu Morza Śród

ziemnego, około 80 km od Aleksandrii, zawdzięcza bitwom,

rozegranym latem i jesienią 1942 r., pomiędzy brytyjską 8 Ar

mią, wspieraną przez Siły Powietrzne Zachodniej Pustyni (We

stern DesertAir Force), a połączonymi siłami niemiecko-włos-

kimi zorganizowanymi w Armię Pancerną „Afrika", także ko

rzystającymi z pomocy wydzielonych do działań w Afryce jed

nostek Luftwaffe i lotnictwa włoskiego.

Mimo że w rejonie El Alamein doszło, nie licząc drobnych

potyczek, do trzech bitew, to jednak większość ludzi kojarzy

tę nazwę tylko z jedną z nich, tą ostatnią, rozpoczętą późnym

wieczorem 23 października 1942 r., a zakończoną przełama

niem frontu niemiecko-włoskiego po południu 4 listopada

i przejściem do pościgu za pośpiesznie wycofującymi się resz

tkami armii pancernej w nocy i w dniu następnym.

Dzieje się tak głównie dlatego, że była to bitwa decydująca

o losach zaciętych, ponad dwuletnich zmagań na Pustyni Za

chodniej i jeden z dwóch, obok operacji „Torch", punktów

zwrotnych wojny w Afryce Północnej. Nie bez znaczenia jest

także i to, że bitwa ta stanowiła przełom w karierach dwóch

bardzo znanych postaci: Bernarda Law Montgomery'ego

i Erwina Rommla. Dla Montgomery'ego, wówczas generała

porucznika, a później marszałka polnego, bitwa ta, przynosząc

mu rozgłos i sławę pogromcy Rommla, była początkiem drogi

ku najwyższym stanowiskom w armii brytyjskiej i w połączo

nych siłach zbrojnych aliantów. Z kolei dla Erwina Rommla,

feldmarszałka, legendarnego „Lisa Pustyni", pupilka Hitlera

i Goebbelsa, znajdującego się u szczytu chwały bohatera na

rodowego Niemiec, ta sama bitwa to początek schyłku błys

kotliwej do tej pory kariery. Wprawdzie formalnie Rommel

po ostatnim starciu pod El Alamein awansował, obejmując

wyższe stanowiska służbowe, ale nie wygrał już żadnej waż

niejszej bitwy. Fortuna wyraźnie odwróciła się od feldmar

szałka, aby go opuścić latem i wczesną jesienią roku 1944.

O rozpropagowanie jesiennego sukcesu pod El Alamein

zadbali przede wszystkim Brytyjczycy, dla których po wielu

niepowodzeniach była to pierwsza większa zwycięska bitwa

lądowa w II wojnie światowej. Wprawdzie w końcu 1940 i na

początku 1941 r. odnieśli oni błyskotliwe zwycięstwo w Afryce

Północnej, ale nad armią włoską o wiele niżej notowaną od

Wehrmachtu. Później, po roku, również Rommla zmusili do

odwrotu, ale początkowy sukces miał się ostatecznie przero

dzić w dotkliwą porażkę. Teraz odnieśli wreszcie niekwestio

nowane zwycięstwo, tym cenniejsze, że osiągnięte w działa

niach ofensywnych, podczas gdy w dwóch pozostałych bitwach

w rejonie El Alamein armia brytyjska była stroną broniącą się.

Bitwa ta dla Brytyjczyków to także początek odwetu za Dun

kierkę, której syndrom dość długo panował w brytyjskich szta

bach różnych szczebli, paraliżując lub wiążąc ręce generalicji

i zatrważając dusze zwykłych żołnierzy. Nie przez przypadek

wielkąpopularność zdobyło zdjęcie publikowane w brytyjskich

gazetach, przedstawiające dziarskiego angielskiego kaprala

stojącego obok leżącego, wziętego do niewoli, niemieckiego

porucznika, trzymającego go pod karabinem z najeżonym ba

gnetem. Ta fotografia miała wymazać z pamięci Brytyjczy

ków obraz plaż pod Dunkierką zawalonych brytyjskim sprzę

tem porzuconym podczas ewakuacji.

Jesienne zwycięstwo pod El Alamein ma dla Brytyjczyków

szczególne znaczenie jeszcze z jednego powodu. Była to je

dyna w II wojnie światowej prestiżowa bitwa na lądzie wy

grana przez armię brytyjską bez amerykańskich wojsk lądo

wych. Każdym następnym większym zwycięstwem musiano

się już podzielić z Amerykanami. Wprawdzie i pod El Alame

in odnajdujemy amerykańskie akcenty, bowiem Brytyjczycy,

wojska z dominiów i kolonii używały powszechnie amerykań

skiego sprzętu, przede wszystkim pancernego, a w Siłach Po

wietrznych Zachodniej Pustyni na 38 dywizjonów 7 było ame

rykańskich. Nie było tam jednak amerykańskiej piechoty

i jednostek pancernych, dlatego nikt nie ma wątpliwości, że

było to brytyjskie zwycięstwo. Wagę tego zwycięstwa najle

piej ujął, znany z trafnych wypowiedzi, Winston Churchill,

który powiedział: „Można by powiedzieć, przed Alamein nie

zaznaliśmy zwycięstwa, po - klęski" 1 .

Do pierwszego starcia w rejonie El Alamein doszło 1-5 lipca

1942 r. i właśnie ono w historii wojskowości nazwane zostało

pierwszą bitwą pod El Alamein. Przeciwnikiem Rommla był

wówczas generał Claude John Eyre Auchinleck, naczelny do

wódca Sił Brytyjskich na Środkowym Wschodzie, który jed

nocześnie przejął dowodzenie 8 Armią po klęsce pod El Gha-

zalą i po upadku Tobruku. W wyniku pięciodniowych walk

zdołał on zatrzymać ofensywę Rommla, mimo bardzo groźne

go położenia wojsk własnych i w sytuacji gdy „Lis Pustyni"

stawiał już swoim najlepszym dywizjom zadanie zdobyciaAle-

ksandrii - podstawowej bazy Royal Navy we wschodniej czę

ści Morza Śródziemnego - opanowania delty Nilu i dotarcia

do Kanału Sueskiego. Auchinleck nie pozwolił się wymanew

rować, związał walką pancerne jednostki przeciwnika, wykrwa

wił je, a następnie wyrzucił z własnych pozycji obronnych

i zmusił do przejścia do obrony. Wyczerpana armia Rommla

'B.Ireland,7fie WarintheMediterranean 1940-1943,London 1993,

s. 167.

musiała zaniechać dalszego natarcia. Front ustabilizował się

na prawie dwa miesiące.

Dla Auchinlecka był to jednak gorzki sukces. Zniecierpli

wiony i poirytowany utratą Tobruku Winston Churchill po

stanowił zdjąć go i to z obu stanowisk. Dodatkową goryczą

napawało Auchinlecka to, że wbrew sugestiom płynącym

z Londynu, to właśnie on uznał rejon El Alamein za miejsce

najdogodniejsze do ostatecznego zatrzymania Rommla. I nie

pomylił się.

Kolejny raz przeciwnicy starli się w pobliżu El Alamein od

30 sierpnia do 5 września 1942 r., z tym że główne walki to

czyły się 30 sierpnia- 1 września. Ta runda tego swoistego

pojedynku znana jest jako bitwa pod Alam el Halfa. Zaatako

wał znów Rommel, mimo poważnych kłopotów z zaopatrze

niem. 8 Armią dowodził już Montgomery, który nie dał się

„objechać" od południa czołgom Rommla, zatrzymując je wła

śnie na grzbiecie Alam el Halfa, który intuicyjnie wcześniej

obsadził i umocnił. Inna sprawa, że tym razem natarcie pan-

cerniaków feldmarszałka było pechowe od początku i szło jak

po grudzie. Część czołgów wjechała na pole minowe, część

ugrzęzła w ruchomych piaskach, stając się łatwym celem dla

artylerii i lotnictwa przeciwnika. Rommel stracił ponadto

dwóch bardzo dobrych dowódców, w tym generała wojsk pan

cernych Walthera Nehringa aktualnego dowódcę „Afrika

Korps", ciężko rannego w wyniku nalotu brytyjskiego lotnic

twa, i niewiele brakowało, a sam podzieliłby jego los. Widząc

niepowodzenie wycofał swe wojska na poprzednie pozycje.

Montgomery po raz pierwszy posmakował zwycięstwa. Bitwa

pod Alam el Halfa bardzo wzmocniła go psychicznie i wyraźnie

poprawiła nastroje w 8 Armii.

Pustynia Zachodnia była pod wieloma względami bardzo

specyficznym teatrem działań wojennych. Działania na niej

kojarząsię zawsze z błyskawicznymi uderzeniami wojsk pan

cernych i zmotoryzowanych, śmiałymi manewrami oskrzydla

jącymi i obchodzeniem przeciwnika, bojami spotkaniowymi

i brakiem stałej linii frontu. Wyjątkiem wydaje się być oblę

żenie Tobruku, przypominające Verdun, tyle że na pustyni

i z morską, a nie lądową drogą zaopatrzenia. Tymczasem wła

śnie ta ostatnia najsłynniejsza bitwa pod El Alamein jest przez

wielu uważana za bitwę toczoną według reguł sztuki wojen

nej z okresu I wojny światowej. I mimo że w twierdzeniu tym

jest przesada, to nie sposób nie zauważyć pewnych podo

bieństw. Była to klasyczna bitwa na wyczerpanie przeciwni

ka, na zużycie jego odwodów i rezerw materiałowych, w której

niebagatelną rolę odegrała przewaga materialna Brytyjczyków.

Gdy do tego dodamy jeszcze czołowe przełamanie, osiągnięte

po długotrwałym, metodycznym i wolnym natarciu, to nie spo

sób uniknąć wątpliwości co do nowoczesności myśli wojsko

wej zwycięzców. Jedno jest pewne, była to nietypowa dla Pu

styni Zachodniej bitwa, w której, jak na ironię, Rommel-

mistrz manewru i ryzyka - został pobity przez ostrożnego

wyznawcę anachronicznej starej angielskiej szkoły wojny na

wyczerpanie przeciwnika, znanej od czasów Wellingtona. Mam

nadzieję, że odpowiedź na pytanie, dlaczego tak się stało, znaj

dzie czytelnik na kartach tej książki.

Walki pod El Alamein, niestety, nie są okazją do zaję

cia się dziejami oręża polskiego. Oręż ten na Pustyni Zacho

dniej reprezentowała Samodzielna Brygada Strzelców Karpac

kich, dzielnie broniąca się w Tobruku i z powodzeniem bijąca

się pod El Ghazalą. Jednakże w marcu 1942 r. nasza brygada

została wycofana do Egiptu na wypoczynek, a później do Pa

lestyny, gdzie po przyjęciu uzupełnień z Armii Polskiej gen.

WładysławaAndersa wyprowadzonej ze Związku Sowieckie

go została rozwinięta w 3 Dywizję Strzelców Karpackich, która

na front wróciła dopiero we Włoszech. Dlatego pod El Ala

mein strzelcom karpackim nie było dane bić się z Rommlem.

Na zakończenie słów kilka o literaturze. Jest ona bardzo

bogata. O El Alamein rozpisują się prawie wszyscy: Brytyj

czycy, Niemcy, Włosi, Francuzi, Hindusi, Australijczycy.

Wśród publikacji są pozycje poważne o naukowym charakte-

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: