Perspektywy wykorzystania zasobów grzybów leśnych na obszarach skażonych radionuklidami.pdf
(
210 KB
)
Pobierz
bulko in 2009-70-4.vp:CorelVentura 7.0
DOI: 10.2478/v10111-009-0038-6
Leœne Prace Badawcze (
Forest Research Papers
), 2009, Vol. 70 (4): 403–406.
DONIESIENIE NAUKOWE
Nikolaj Bulko, Aleksandr Kozlov, Marina Shabaleva, Natalia Tolkaèeva
1
Perspektywy wykorzystania zasobów grzybów leœnych
na obszarach ska¿onych radionuklidami
Prospects concerning use of forest mushroom resources in areas contaminated by radionuclide
Abstract
. Monitoring of
137
Cs content in mushrooms was carried out in the years 2006-2008 in Belarus in the territory
of fifteen Forest Districts in the Homel Region on control plots with surface contamination by
137
Cs at a level of 10
Ci/km
2
. It was pointed out that even in the area with contamination below 1 Ci/km
2
, the
137
Cs content in mushrooms
often exceeded the admissible level.
The mushrooms heavily absorbing radionuclides (bay boletus, yellow boletus) should not be collected in
contaminated areas, while the collection of mushrooms with moderate or slight contamination must be subject to
control.
Key words
: contamination,
137
Cs, radionuclide accumulation, mushrooms
1. Wstêp
w glebê zwiêksza³a siê intensywnoœæ przenikania cezu
do owocników grzybów, coraz czêœciej spotykano siê z
przekroczeniem normatywów zawartoœci
137
Cs w
produkcji leœnej. Z tego powodu poziom powierzchnio-
wego ska¿enia terenu radioaktywnym cezem, przy
którym dozwolony by³ zbiór owoców i grzybów, zosta³
obni¿ony w Bia³orusi do 2 Ci/km
2
(w tym samym czasie
dopuszczalny poziom ska¿enia zosta³ w Ukrainie
podwy¿szony do 3 Ci/km
2
, a w Rosji utrzymany na
poziomie 5 Ci/km
2
).
Liczne badania wskazuj¹, ¿e przy poziomie ska¿enia
promieniotwórczego gleby do 2 Ci/km
2
, uznanym za
dopuszczalny przy zbiorze grzybów i jagód, nie ma
gwarancji uzyskania leœnych produktów spo¿ywczych
nieska¿onych, poniewa¿ na intensywnoœæ wnikania
radionuklidów do grzybów i jagód wp³ywa istotnie
szereg czynników dodatkowych, takich jak typ gleby,
warunki siedliskowe, forma wystêpowania radionu-
klidów w glebie, sk³ad gatunkowy drzewostanu, warun-
ki klimatyczne, zmiana stopnia wnikania
Na Bia³orusi grzyby leœne i inne produkty runa
leœnego stanowi¹ du¿¹ czêœæ produkcji spo¿ywczej
ogó³em z powodu du¿ej lesistoœci tego kraju (38,1%).
Poniewa¿ jedna czwarta obszarów leœnych Bia³orusi jest
mniej lub bardziej ska¿ona radioaktywnie w wyniku
awarii w Elektrowni Atomowej w Czarnobylu, znaczny
jest udzia³ „darów lasu”, w tym i grzybów leœnych, w
wewnêtrznej dawce napromieniowania ludnoœci.
Obecnie w niektórych regionach siêga on nawet do 80%
(20 let posle cernobyl’skoj katastrofy, 2006). Zakazy
ustawowe nie s¹ dostatecznie skutecznym narzêdziem
zapobiegania spo¿ycia grzybów i jagód ska¿onych
promieniotwórczym cezem przez miejscow¹ ludnoœæ.
Zdarzaj¹ siê równie¿ przypadki eksportu tych produk-
tów poza granice obszarów ska¿onych. W zwi¹zku z tym
problem zasobów ¿ywnoœci nieska¿onej rysuje siê nie-
zwykle ostro na terenach zanieczyszczonych promie-
niotwórczo.
W pierwszych latach po awarii uwa¿ano za dopusz-
czalne zbieranie grzybów i jagód w tych rejonach, gdzie
ska¿enie gleby
137
Cs wynosi³o do 5 Ci/km
2
. W kolejnych
latach, gdy w miarê wnikania radionuklidów w œció³kê i
137
Cs w pro-
dukty wraz z up³ywem czasu i inne.
Niezbêdne jest zatem uzyskanie obiektywnej infor-
macji o charakterze i warunkach ska¿enia grzybów i
jagód w ró¿nych regionach, przy ró¿nym poziomie po-
1
GNU Institut lesa NAN Belarusi, Gomel’, Belarus’;
tolkacheva-08@tut.by
404
N. Bulko et al. / Leœne Prace Badawcze, 2009, Vol. 70 (4): 403–406.
wierzchniowego ska¿enia terenu. Konieczny jest rów-
nie¿ sta³y monitoring zawartoœci radionuklidów w
grzybach.
3. Wyniki
Badania przeprowadzone na terenach wybranych
nadleœnictw wykaza³y doœæ wysoki poziom nagroma-
dzenia
137
Cs w grzybach, czêsto przekraczaj¹cy poziom
dopuszczalny norm¹ RDY-99 Bia³orusi 370 Bq/kg. Dla
wiêkszoœci gatunków grzybów, z wyj¹tkiem nielicznych
gatunków s³abo absorbuj¹cych cez, charakterystyczne
by³o przekroczenie obowi¹zuj¹cych norm dopuszcza-
j¹cych zawartoœæ
137
Cs w ponad po³owie przypadków,
nawet na obszarach, gdzie powierzchniowe ska¿enie
gleby radionuklidami nie przekracza³o 1 Ci/km
2
(tab. 1).
Jednoczeœnie w odniesieniu do niektórych powierzchni,
po uwzglêdnieniu dodatkowych czynników, które
wyjaœni¹ mechanizmy gromadzenia siê radionuklidów
w grzybach, uznano, ¿e mo¿liwy tam bêdzie zbiór p³o-
dów leœnych nieska¿onych.
Stwierdzono, ¿e istnieje zale¿noœæ miêdzy zawartoœ-
ci¹
137
Cs w grzybach a typem siedliskowym lasu. U
wiêkszoœci gatunków grzybów (go³¹bek, podgrzybek,
mleczaj, koŸlarz-babka) mniejsza by³a zawartoœæ
137
Cs
w warunkach siedliskowych B
2
(bór mieszany œwie¿y) i
B
3
(bór mieszany wilgotny) ni¿ na siedliskach A
2
(bór
œwie¿y) (ryc. 2 i 3). Jedynie w przypadku borowika,
koŸlarza i podgrzybka zaj¹czka relacje te by³y odwrotne.
2. Zakres badañ
W latach 2006-2008 za³o¿ono powierzchnie kon-
trolne w 15 nadleœnictwach obwodu Homelskiego, o
powierzchniowym ska¿eniu gleby
137
Cs do 10 Ci/km
2
(ryc. 1). Na tych powierzchniach analizowano poziom
ska¿enia grzybów i jagód
137
Cs w ró¿nych warunkach
wzrostu.
Losow¹ kontrolê napromieniowania przeprowa-
dzono zgodnie z metod¹ radiacyjnej kontroli leœnej pro-
dukcji spo¿ywczej przyjêt¹ przez ministerstwo gospo-
darki leœnej Bia³orusi (Metodyka radiacionnogo kontro-
lja pišèevoj produkcji lesa, 2005). Szczegó³owej obser-
wacji podlega³y fragmenty lasu o najbardziej intensyw-
nym u¿ytkowaniu, przyleg³e do miejscowoœci, dróg
szybkiego ruchu i dróg lokalnych oraz w strefach rekrea-
cyjnych, a zw³aszcza te obszary, w których wczeœniej
stwierdzono przypadki przekroczenia dopuszczalnego
poziomu ska¿enia
137
Cs podstawowych gatunków
grzybów i jagód.
Tabela 1. Czêstotliwoœæ przypadków przekroczenia dopuszczalnych normatywów zawartoœci
137
Cs w owocnikach
grzybów na terenie Obwodu Homelskiego w okresie lat 2006-2008
Table 1. Frequency of exceeding admissible levels of
137
Cs in mushroom fruiting bodies in the territory of the Homel Region
in 2006–2008
Nazwa grzyba
Mushroom name
Czêstotliwoœæ przekroczenia normatywów zawartoœci
137
Cs – 370 Bq/kg, (%)
Frequency of exceeding admissible levels of
137
Cs – 370 Bq/kg, (%)
Obszary z gêstoœci¹ ska¿enia
Areas with contamination density
< 1 Ci/km
2
Obszary z gêstoœci¹ ska¿enia
Areas with contamination density
> 1 Ci/km
2
2006
2007
2008
razem
total
2006
2007
2008
razem
total
Podgrzybek brunatny
Xerocomus badius
76,9
100,0
100,0
94,4
100,0
100,0
92,9
97,4
Maœlak zwyczajny
Suillus luteus
100,0* 100,0
50,0
66,7
100,0
100,0* 100,0
100,0
Go³¹bek
Russula
spp.
65,2
74,1
86,4
80,4
96,3* 100,0
81,0
89,3
Podgrzybek zaj¹czek
Xerocomus subtomentosus
77,8
75,0* 100,0*
90,0
100,0* 100,0*
0*
71,4
Mleczaj
Lactarius
spp.
30,8
100,0*
58,3
66,7
90,9
100,0*
80,0
76,4
Borowik szlachetny
Boletus edulis
0*
83,3
71,1
65,1
94,1
100,0
75,0
86,1
KoŸlarz pomarañczowy
Leccinum versipelle
30,0
0*
0*
0
100,0* 100,0*
-
100,0
Pieprznik jadalny
Cantharellus cibarius
0*
18,2
66,7
50,9
74,2
93,3
76,9
79,2
Kêpkowiec
Lyophyllum
spp.
50,0
-
66,7*
25,0
85,7
-
-
85,7
KoŸlarz babka
Leccinum scabrum
0*
87,5*
40,0
54,8
100,0* 100,0
57,1
83,3
Kania
Macrolepiota
spp
.
66,7*
-
25,0
11,1
0
-
0
0,0
Mleczaj chrz¹stka
Lactarius vellereus
-
-
66,7
66,7
-
-
100,0
100,0
Opieñka
Armillaria
spp.
66,7*
33,3*
16,7
33,3
0*
1*
25,0
12,5
Purchawka
Lycoperdon
spp.
-
-
0
0
-
-
0
0
Razem
/ Total
54,5
69,9
72,7
68,0
88,7
95,2
71,5
82,4
*
liczba zebranych próbek grzybów niewystarczaj¹ca dla dok³adnej uogólnionej oceny ich ska¿enia
number of collected mushroom samples insufficient for the precise generalised assessment of their contamination
N. Bulko et al. / Leœne Prace Badawcze, 2009, Vol. 70 (4): 403–406.
405
Rycina 1. Rozmieszczenie powierzchni kontrolnych
w 15 nadleœnictwach obwodu Homelskiego
Figure 1. Distribution of control plots in the territory
of fifteen forest districts in the Homel Region
WP, m
2
/kg
œlad zachodn
i
western track
œlad pó³nocny
north track
90
80
A
70
60
50
40
30
20
10
0
A2 B2 B3 A2 B2 B3 A3 A2 B3 A2 B2 B3 C3 A2 A3 A2 C3 B3
borowik
szlachetny
(1)
koŸlarz babka
(2)
koŸlarz
pomarañ-
czowo¿ó³ty
(3)
pieprznik jadalny
(4)
kania
(5)
opieñka
(6)
pur-
chawka
(7)
WP, m
2
/kg
Rycina 2. Wspó³czynnik wnikania
137
Cs (W)
w grzyby jadalne kumuluj¹ce radionuklidy
s³abo i œrednio (A) oraz silnie (B) w typach
siedliskowych lasu A
2
(Bœw), B
2
(BMœw),
B
3
(BMw), C
3
(LMw)
Figure. 2. Coefficient of
137
Cs (W) penetration into
edible mushrooms with slight and moderate (A) and
heavy (B) radionuclide accumulation in forest site
types A
2
(fresh coniferous), B
2
(fresh mixed
coniferous), B
3
(moist mixed coniferous), C
3
(moist
mixed deciduous) : 1 –
Boletus edulis
,2–
Leccinum
scabrum
,3–
Leccinum versipelle
,4–
Cantharellus
cibarius, 5 – Macrolepiota
sp., 6 –
Armillaria
spp.,
7–
Lyciperdon
spp., 8 –
Lactharius vellereus
,9–
Suillus luteus
,10–
Xerocomus subtomentosus, 11 –
Xerocomus badius
,12–
Russula
spp.
140
B
120
100
80
60
40
20
0
A2
B3
A2
B3
A2
B3
A2
B3
A3
A2
B2
B3
C3
mleczaj
chrz¹stka
(8)
maœlak
zwyczajny
(9)
podgrzybek
zaj¹czek
(10)
podgrzybek
brunatny
(11)
go³¹bek
(12)
406
N. Bulko et al. / Leœne Prace Badawcze, 2009, Vol. 70 (4): 403–406.
Rycina 3. Czêstotliwoœæ wystêpowania
grzybów ska¿onych
137
Cs na obszarach
zachodniego i pó³nocnego œladów opadu
radioaktywnego
Figure 3. Frequency of the occurrence of
mushrooms contaminated with
137
Cs in western
and northern areas with traces of radioactivity :
1–
Boletus edulis
,2–
Leccinum scabrum
,3–
Leccinum versipelle
,4–
Cantharellus cibarius,
5 – Macrolepiota
sp., 6 –
Armillaria
spp., 7 –
Lyciperdon
spp., 8 –
Lactharius vellereus
,9–
Suillus luteus
,10–
Xerocomus subtomentosus,
11 – Xerocomus badius
,12–
Russula
spp.
Poziom ska¿enia grzybów zale¿a³ równie¿ od lokal-
nych uwarunkowañ ich miejsca wzrostu. Przeprowa-
dzone analizy wykaza³y miêdzy innymi, ¿e ró¿nica w
nagromadzeniu
137
Cs w grzybach na terenie zachod-
niego i pó³nocnego œladu opadu radioaktywnego
*
jest
istotna (
t
= 6,26;
p
= 99,9%). W zdecydowanej wiêk-
szoœci przypadków zawartoœæ radionuklidów w grzy-
bach œladu zachodniego by³a znacznie wiêksza ni¿ w
grzybach œladu pó³nocnego (ryc. 2 i 3). Ponadto na
obszarach pó³nocnego œladu opadu radioaktywnego
znacznie wy¿sza by³a czêstotliwoœæ wystêpowania
grzybów, o poziomie ska¿enia
niezbêdna jest kontrola w przypadku zbioru grzybów na
siedlisku A
2
(Bœw).
4. Podsumowamie
Podsumowuj¹c, nale¿y stwierdziæ, ¿e na terenie
pó³nocnego œladu opadu radioaktywnego na siedliskach
B
2
(BMœw), B
3
(BMw), C
3
(LMw) i D
2
(Lœw) grzyby
s³abo i œrednio kumuluj¹ce radionuklidy mog¹ zawieraæ
spore iloœci
137
Cs.
137
Cs przekraczaj¹cym
poziom dopuszczalny.
Analiza otrzymanych wyników wykaza³a, ¿e nawet
na obszarach o stosunkowo niedu¿ym powierzchnio-
wym ska¿eniu gleby
137
Cs niezbêdna jest œcis³a kontrola
ska¿enia promieniotwórczego leœnej produkcji spo¿yw-
czej. Zgodnie z tymi wynikami, nie poleca siê zbioru
grzybów silnie wch³aniaj¹cych radionuklidy: pod-
grzybka brunatnego i maœlaka, a równie¿ podgrzybka
zaj¹czka i mleczaja chrz¹stki, które charakteryzuj¹ siê
du¿¹ kumulacj¹ radionuklidów w ka¿dych warunkach
rozwoju. W przypadku pozosta³ych gatunków kontrola
ska¿enia promieniotwórczego jest konieczna na
obszarach zachodniego œladu opadu radioaktywnego.
Na obszarach œladu pó³nocnego taka kontrola jest
niezbêdna w odniesieniu do grzybów silnie i œrednio
kumuluj¹cych radionuklidy, a mianowicie w odniesie-
niu do go³¹bka, borowika, mleczaja, koŸlarza babki i
pieprznika jadalnego. W stosunku do grzybów niektó-
rych gatunków wch³aniaj¹cych radionuklidy œrednio
(kêpkowiec
Lyophyllum
sp.) lub s³abo (opieñki, kanie)
Literatura
Metodyka radjacionnogo kontrolja pišèevoj produkcji lesa.
2005. (Vved. 05.08.05). Nauèno-technièeskaja informacja
v lesnom chozjajstve. Ìinsk, MLH RB, RUP, Belgiproles,
10: 13–29.
20 let posle Èernobylskoy katastrofy: posledstviya v Respubli-
ke Belarus i ih preodolenie. 2006. Nacionalnyj doklad (red.
V. E. Ševèuk, V. E. Guraèevskij), 112 s.
* Zgodnie z norm¹ IAEA (Miêdzynarodowa Agencja Energii
Atomowej) wszystkie opady radioaktywne mo¿na podzieliæ na
kilka œladów. W przypadku opadu radioaktywnego po katastrofie
w Czarnobylu pó³nocny œlad obejmuje obszary, na które spad³y
wielkie cz¹steczki, a tak¿e drobne, w odleg³oœci 30 km od
Czarnobyla (na pó³noc od Homla i na po³udnie od Mohylewa).
Zachodni œlad zosta³ utworzony przez opad drobnych cz¹steczek
w pierwszych dniach po awarii w Czarnobylu i obejmuje tereny
wokó³ Czarnobylskiej Stacji Atomowej.
Praca zosta³a z³o¿ona 20.03.2009 r. i po recenzjach przyjêta 1.06.2009 r.
© 2009, Instytut Badawczy Leœnictwa
Plik z chomika:
coralclub
Inne pliki z tego folderu:
Las-Slownik.pdf
(58 KB)
zal2-zarz15.pdf
(4723 KB)
Wszysciutkooziolach.rar
(198892 KB)
T. H. Puchniarski - rośliny siedlisk leśnych Polski.rar
(24072 KB)
Fitopatologia leśna - K. Mańka.rar
(135003 KB)
Inne foldery tego chomika:
- ♛ Nowości DVD 2013 ♛(8)
⏺ RAGE 2 Deluxe Edition [2019] MULTi12-ElAmigos
Pliki dostępne do 08.07.2024
! Jak prawidłowo odmawiać modlitwę o uwolnienie od złych duchów - Neal Lozano
(1)
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin