18_logistyka_transportu_i_spedycji.pdf
(
387 KB
)
Pobierz
18 Logistyka transportu i spedycji
107
18. LOGISTYKA TRANSPORTU I SPEDYCJI
18.1. Pojęcie transportu i spedycji
W kaŜdym miejscu na Ziemi Ŝycie i gospodarka człowieka w coraz większym stopniu zaleŜą od
świata zewnętrznego, skąd napływają róŜnorodne towary, usługi i informacje. Tak się bowiem
składa, Ŝe niezbędne do funkcjonowania kaŜdego przedsiębiorstwa czy teŜ indywidualnego
człowieka produkty zwykle nie są wytwarzane na miejscu, lecz przywozi się je z innych części
kraju lub z zagranicy. Ktoś to musi zaplanować i przetransportować. Tak było kiedyś i tak jest dziś,
z tą róŜnicą, Ŝe wszystko odbywa się znacznie szybciej (chociaŜ moŜe mniej bezpieczniej). Dzięki
transportowi do najodleglejszych miejsc na Ziemi docierają niezbędne artykuły codziennego
uŜytku, Ŝywność, leki, paliwa, bowiem:
„Transport jest to przemieszczanie dóbr materialnych w czasie
i przestrzeni, przy uŜyciu odpowiednich środków technicznych”
[32].
Transport umoŜliwia przepływ towarów między miejscami do których docierają transponowane
towary. Dzieli się na wewnętrzny i zewnętrzny; wewnętrzny łączy stanowiska pracy, a zewnętrzny
tworzy pomost pomiędzy nabywcą i producentem [88].
Zaplanowanie i organizowanie przemieszczenia towaru przy uŜyciu transportu, to
spedycja
.
Spedytorem jest osoba prawna lub fizyczna, której celem działania jest organizowanie przewozu
ładunków, natomiast spedycją będzie kaŜda
działalność gospodarcza, polegająca na organizowaniu
przewozu ładunków na zlecenie i na wykonaniu niezbędnej grupy czynności dodatkowych,
wynikających ze specyfiki zlecenia [93].
Spedycja moŜe być realizowana przy uŜyciu róŜnych środków transportu. Zarówno transport jak
i spedycja są więc niejako względem siebie niezaleŜne. Spedycja jest jednak częścią działań
logistycznych, a przewóz towaru jest częścią działań spedycyjnych. Aby cały proces logistyczny
mógł idealnie i zgodnie przebiegać, obie muszą być ze sobą ściśle powiązane [100]. Do właściwego
przetrzymywania i składowania transportowanych ładunków niezbędna jest określona baza
magazynowa, i te trzy elementy tworzą strukturę logistyki transportu i spedycji – rys.65.
Planowanie i optymalizacja przemieszczania ładunków
spedycja
=
przewozu
+
Transport
ładunków
+
Baza
magazynowa
Logistyka transportu i spedycji
Rys. 65.
Struktura logistyki transportu i spedycji
(oprac. własne na podstawie [100])
Planowanie
108
18.2. Transport jako element procesu logistycznego
Transport w powiązaniu z produkcją i obrotem towarowym stanowi część koncepcji logistycznej.
Jako ostatnie ogniwo przemysłowego procesu realizacji wiąŜe ze sobą producenta oraz odbiorców,
dodaje produktom firmy wartości, tworząc uŜyteczność czasu i miejsca w wyniku przemieszczania
towarów w określonym czasie i miejscu. Jego rola sprowadza się do bezpośredniego udziału
w realizacji podstawowego celu logistyki, czyli dostarczenia określonego produktu w określone
miejsce i w określonym czasie. Specjalizacja pracy, ekonomia skali i masowa konsumpcja
sprawiają, Ŝe wydłuŜają się łańcuchy dostaw i coraz większą rolę odgrywa sprawny transport [88].
Począwszy od lat 60. ubiegłego wieku przedsiębiorstwa zaczęły traktować transport jako waŜne
ogniwo swego działania i stosować coraz bardziej doskonałe zarządzanie w tym względzie.
Zarządzanie transportem (
traffic management
) jest jedną bardziej istotnych czynności
logistycznych w przedsiębiorstwie (około ¼ kosztów logistycznych jest związana z transportem).
Zarządzający transportem podejmują szeroki wachlarz decyzji; od ogólnych, o strategicznym
znaczeniu (np. transport własny czy obcy), po tak szczegółowe, jak wskazanie konkretnego
przewoźnika, czy konkretnej trasy przejazdu [104]. Główne operacyjne czynności z zakresu
zarządzania transportem dotyczą wyboru rodzaju transportu i przewoźnika [32]. Przy ich wyborze
bierze się pod uwagę szybkość, częstotliwość, wydolność, niezawodność, dostęp oraz koszt. JeŜeli
najwaŜniejsza jest szybkość to najlepszym rozwiązaniem będzie transport lotniczy lub drogowy.
Jeśli głównym kryterium jest niski koszt, to najlepiej wybrać drogę morską lub kolej rys. 66.
a
b
c
d
Rys. 66.
Transport: a) kolejowy, b) samochodowy, c) morski, d) lotniczy
(wg stron WWW)
Podejmując decyzję o wyborze konkretnego przewoźnika zwykle bierze się pod uwagę: pewność
(niezawodność) dostawy, czas przewozu, elastyczność, moŜliwość kontroli i monitorowania
przesyłek oraz stawki przewozowe [100]. Z transportem wiąŜe się równieŜ przygotowanie
dokumentacji przewozowej, najwaŜniejsze to: list przewozowy oraz rachunek za przewóz. List
przewozowy jest dokumentem stwierdzającym zawarcie kontraktu pomiędzy nadawcą
a przewoźnikiem na wykonanie określonej usługi przewozowej (określa warunki i formę realizacji).
Współcześnie wiele przedsiębiorstw odchodzi od posiadania własnych środków transportu
i w coraz większym stopniu zleca wykonanie przewozów wyspecjalizowanym spedytorom [104].
109
18.3. Spedycja jako element procesu logistycznego
Polski
rynek usług spedycyjnych
, tak jak wiele innych dziedzin gospodarki, zaczął się
dynamicznie rozwijać po wprowadzeniu zmian ustrojowych. Obecnie rynek ten charakteryzuje się
duŜym rozdrobnieniem. Wśród firm stanowiących najliczniejszą grupę spedytorów przewaŜają
małe przedsiębiorstwa. Środki transportu, jakimi dysponują, to głównie samochody. W Polsce
międzynarodowe przewozy samochodowe wykonuje ok. 7 tys. przedsiębiorstw, a przewozy
krajowe aŜ ok. 6070 tys. przedsiębiorstw transportu samochodowego. Efektem takiej sytuacji jest
duŜa konkurencja i wynikające z niej zróŜnicowanie ofert. Firmy transportowe konkurują przede
wszystkim ceną oraz zakresem i jakością oferowanych usług. Małe przedsiębiorstwa transportowe
obsługują wielką liczbę drobnych klientów, bowiem oferty duŜych firm spedycyjnych są mniej
elastyczne i zazwyczaj wiąŜą się z wyŜszymi cenami [104].
DuŜa firma to zwykle sieć własnych placówek, przedstawicielstw, kooperantów, samochodów,
itp. Takie przyczyny leŜą u podstaw międzynarodowych koncernów spedycyjnych, które w Polsce
otworzyły swe oddziały, np. Schenker, Raben, Servisco i inne.
Ogólnie biorąc,
działalność spedycyjna
obejmuje dwie grupy działań[93]:
1.
Czynności wykonywane przez spedytora – nazywane spedycją właściwą;
2.
Czynności organizowane przez spedytora, w skład których wchodzą czynności
przemieszczania i czynności dodatkowe.
Za spedycję właściwą
uwaŜa się m.in. wykonywanie następujących czynności [100]:
przyjmowanie zleceń spedycyjnych i udzielanie porad związanych z procesem transportu,
wybór środka transportu,
zawieranie umów o przewóz i sporządzanie dokumentacji transportowej,
przygotowanie przesyłki do przewozu i jej ubezpieczanie,
nadanie przesyłki na środek transportu wraz z dokumentacją transportową,
odbiór przesyłki ze środka transportowego oraz właściwej dokumentacji,
odprawa celna.
Specyfiką działalności spedycyjnej
są bez wątpienia zasady kształtowania cen za konkretne usługi
i do pewnego stopnia przeprowadzany rachunek kosztów. Ceny usług spedycyjnych mają charakter
stawek umownych, chociaŜ występują zarówno w postaci negocjowanej, jak i taryfowej.
Stawki
czynnościowe
są cenami za wykonanie ściśle określonych prac spedycyjnych, w związku z tym są
taryfowane i w pewnym okresie nie ulegają zmianie. Taryfy stawek czynnościowych ogłaszają duŜe
przedsiębiorstwa spedycyjne o istotnym strumieniu jednorodnych zleceń [104]. Negocjowanie
kaŜdorazowo ceny za wykonanie typowych usług spedytorskich nie jest ekonomicznie uzasadnione.
We współczesnym systemie działalności spedycyjnej coraz większego znaczenia nabierają centra
logistyczne, na terenie których działa niezaleŜnie od siebie przynajmniej dwóch spedytorów [93].
110
18.4. Idea centrów logistycznych
Wielofunkcyjne centra logistyczne stanowić mają szkielet krajowego i międzynarodowego systemu
transportu i spedycji, tworzą bowiem sieć metasystemów logistycznych [104].
Centrum logistyczne to obiekt przestrzennie funkcjonalny wraz z infrastrukturą
i organizacją, w którym realizowane są usługi logistyczne związane z przyjmowaniem,
magazynowaniem, rozdziałem i wydawaniem towarów oraz usługi towarzyszące, świadczone
przez niezaleŜne w stosunku do nadawcy lub odbiorcy podmioty gospodarcze
.
Centrum logistyczne jest najbardziej zaawansowaną formą węzła sieci logistycznej. Jego rolą jest
tworzenie warunków do sprawnego przepływu towarów oraz inicjowanie pozytywnych tendencji
i kierunków rozwoju w obszarze logistyki (sieci gospodarcze).
MoŜna wyróŜnić dwa rodzaje centrów logistycznych [100]:
1.
Lokalne
Î
utworzone na własne potrzeby przez np. firmy produkcyjnohandlowe (np. IKEA);
2.
Ponadzakþadowe
– budowane przez firmy logistyczne, oferujące swoje usługi innym.
Centra logistyczne lokalne
(na poziomie przedsiębiorstwa) pełnią funkcje kompleksowego
zarządzania procesami zakupu i sprzedaŜy, transportem, operacjami ładunkowymi, składowaniem
zapasów, ale takŜe przepływem informacji towarzyszących zakupom i sprzedaŜy oraz rejestracją
potrzeb odbiorców. Centra te są mocno zróŜnicowane pod względem zasobów i funkcji działania.
Centra logistyczne ponadzakładowe
tworzą system logistyczny o zasięgu międzynarodowym
lub regionalnym. W Polsce powstało kilka takich centrów logistycznych – rys. 67 [25].
Rys. 67.
Rozmieszczenie gþwnych centrw logistycznych w Polsce
(wg J. Fijałkowskiego [25])
Większość centrów logistycznych ponadzakładowych umoŜliwia działanie i świadczy usługi
wszystkim zainteresowanym nadawcom i odbiorcom na zasadzie wolnorynkowej.
111
18.5. Magazyn jako element procesu logistycznego
Według polskiej normy,
magazyn
jest jednostką funkcjonalnoorganizacyjną, przeznaczoną do
magazynowania dóbr materialnych (zapasów) w wyodrębnionej przestrzeni, budowli magazynowej,
według ustalonej technologii, posiadającą odpowiednie urządzenia i obsługiwaną przez zespół
ludzi, wyposaŜonych w odpowiednie umiejętności. Magazyn identyfikowany jest więc jako system
złoŜony z trzech zasobów – ludzkich, materialnych oraz finansowych [25].
Funkcje, jakie spełnia magazyn, są ze sobą powiązane, tworząc gospodarkę magazynową, na którą
składa się określona przestrzeń budowlana, zapasy utrzymywane w celu zaspokojenia potrzeb
klienta oraz wyposaŜenie techniczne do manipulacji materiałami. Dobrze funkcjonujący magazyn
jest w stanie zapewnić ciągły strumień przepływów towarowych, reagujących na zapotrzebowania
odbiorców. Magazyn jako miejsce przechowywania zapasów jest integralną częścią całego systemu
logistycznego, który inicjowany jest w początkowej fazie procesów gospodarczych u producenta,
a kończy się w miejscu, gdzie klient zjawia się jako konsument określonego dobra rynkowego [33].
Szczególna rola magazynu to umiejscowienie w nim konieczności zaspokojenia potrzeb
określonych w logistyce jako priorytetowe, czyli polega na koordynacji popytu i podaŜy w
określonym miejscu i terminie, minimalizacji kosztów gromadzenia i utrzymania zapasów,
utrzymania i wspomagania procesów produkcyjnych, wspomagania działalności marketingowej,
optymalizacji kosztów niedoboru i utraty korzyści [23]. Odpowiednie wykorzystanie przestrzeni
magazynowej prowadzi takŜe do minimalizacji kosztów utrzymania zapasów. Sam magazyn
wymaga teŜ właściwego logistycznie rozplanowania przestrzeni i podziału funkcji. Przykład
takiego rozplanowania magazynu, wg SOFTEX DATA, pokazano na
rys. 68.
Rys. 68.
Przykþad logistycznego rozplanowania przestrzeni magazynowej
(wg
SOFTEX DATA)
Plik z chomika:
bumier
Inne pliki z tego folderu:
Zarządzanie logistyczne 3.doc
(129 KB)
Zarządzanie logistyczne 2.doc
(229 KB)
Zarządzanie logistyczne 1.doc
(52 KB)
WYKŁAD II Aktywa i pasywa.doc
(1028 KB)
vb.doc
(105 KB)
Inne foldery tego chomika:
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin