Miklos Nyiszli -Byłem asystentem Doktora Mengele.pdf

MIKLÓS NYISZLI

BYŁEM ASYSTENTEM

DOKTORA MENGELE

WSPOMNIENIA LEKARZA Z OŚWIĘCIMIA

Tłumaczył Tadeusz Olszański

OŚWIĘCIM 2000

Tytuł oryginału węgierskiego:

Orvos voltam Auschwitzban

Redakcja i przypisy:

Franciszek Piper

Zdjęcia i dokumenty:

Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau

w Oświęcimiu

ISBN 83-906992-6-5

Dystrybucja: Frap-Books,

tel. 0048/033/8424740

E mail: frapb@poczta.onet.pl

Sklad.Frap-Books

Druk: Poligrafia Inspektoratu Towarzystwa Salezjańskiego

ul. Konfederacka 6, 30-306 Kraków

OŚWIADCZENIE

Ja, niżej podpisany, dr Miklós Nyiszli, lekarz1

, były więzień

obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, oświadczam, że jako

bezpośredni świadek, zatrudniony w krematorium oraz przy sto

sach Brzezinki, gdzie ogień strawił miliony ciał ojców, matek

i dzieci, napisałem swoją relację o tej najciemniejszej karcie hi

storii ludzkości zgodnie z rzeczywistością, nie powodowany żad

ną namiętnością, bez przesady i koloryzowania2.

Jako lekarz przy oświęcimskim krematorium formułowałem

i wypełniałem niezliczoną ilość protokołów lekarskich i sądo

wych z sekcji zwłok, które podpisywałem własną ręką z wytatu

owanym numerem. Powyższe dokumenty były sygnowane przez

mego szefa SS Mengele3

i następnie wysyłane pocztą pod adre

sem: „Berlin-Dahlem, Institut fur Rassenbiologische und Antro-

pologische Forschungen"4

, a więc pod adresem jednego z najbar

dziej znanych instytutów medycznych na świecie. Według wszel

kiego prawdopodobieństwa można by je i dziś jeszcze odnaleźć

w archiwum tego wielkiego instytutu. Swoją pracą nie zamierzam

osiągnąć sukcesu literackiego. Jestem lekarzem, a nie pisarzem.

dr Miklós Nyiszli

Nagyvarad, marzec 1946 r.

W gorące, majowe popołudnie staje się nie do zniesienia smród wypełnionych po brzegi kibli

oraz dziewięćdziesięciu spoconych, nie mytych ciał, stłoczonych razem w towarowym wagonie o

maleńkim, zadrutowanym okienku.

Pociąg deportowanych, składający się z czterdziestu takich wagonów, już czwarty dzień wiezie

nas - najpierw przez Słowację, a potem przez Generalną Gubernię - w stronę nie znanego wciąż

celu. W transporcie znajduje się pierwsza grupa węgierskich Żydów 5 , skazanych na zagładę.

Za nami zostały Tatry. Minęliśmy Lublin, potem Kraków. W czasie wojny oba te miasta 6 stały się

słynne jako miejsca koncentracji i unicestwiania antyfaszystów z całej Europy, deportowanych tu

przez przedstawicieli „nowego ładu" na okupowanych terenach.

W godzinę po opuszczeniu Krakowa nasz pociąg zatrzymuje się na jakiejś większej stacji.

Gotycki napis obwieszcza nazwę miejscowości „Auschwitz". Nic nam to nie mówi. Nigdy nie

słyszeliśmy o niej.

Przez szczelinę w ścianie wagonu obserwuję wielki ruch wokół pociągu. Konwojujący nas

dotychczas esesmani wysiadają. Ich miejsce zajmują nowi strażnicy. Obsługa kolejowa również

opuszcza pociąg. Z pojedynczych słów wynika, że dobiliśmy wreszcie do celu naszej podróży.

Skład jeszcze raz rusza, ale po dwudziestu minutach jazdy pociąg, przeciągle gwiżdżąc,

zatrzymuje się.

Znajduję szparę, przez którą ponownie wyglądam na zewnątrz. Dookoła rozpościera się płaska,

monotonna okolica, gliniasta, żółta, typowa dla wschodniej części Śląska.

Tylko miejscami wyrasta nad równinę kępa zielonych drzew. Znajdujący się przede mną teren

jest ogrodzony, aż po linię horyzontu, stojącymi w regularnych odstępach słupami betonowymi,

połączonymi kolczastymi drutami. Porcelanowe izolatory oraz liczne napisy ostrzegają, że druty

znajdują się pod wysokim napięciem elektrycznym. Betonowe słupy wytyczają wielkie pro-

stokąty, wewnątrz nich widać setki pomalowanych na zielono baraków z dachami krytymi papą -

długie, proste ulice.

Za drutami widzę postacie w więziennych pasiakach. Jedna grupa niesie deski. Druga kroczy w

regularnej kolumnie, na ramionach ludzi - łopaty. Nieco dalej auta ciężarowe, na które ładuje się

ciężkie bale. Wzdłuż ogrodzenia co trzydzieści-czterdzieści metrów stoją piętrowe,

charakterystyczne wieże. Wieże wartownicze. W każdej z nich widać esesmana w mundurze

koloru feld-grau, opierającego się łokciami na karabinie maszynowym.

To obóz koncentracyjny w Oświęcimiu. Względnie, jak mówią Niemcy, uwielbiający skróty: KZ

(kacet).

Widok nie jest zachęcający, ale ciekawość i napięcie oczekiwania tłumi na razie we mnie uczucie

strachu.

Spoglądam na swoich towarzyszy w wagonie. Dwudziestu sześciu lekarzy, ośmiu aptekarzy,

nasze żony i dzieci, kilku mężczyzn w podeszłym wieku i kobiet - rodzice moich kolegów.

Zmęczeni i zmartwieni, siedząc na swoich pakunkach lub podłodze, patrzą w przestrzeń. Może to

przeczucie nieszczęścia nie pozwala im wyrwać się z apatii nawet w denerwującej chwili

przyjazdu. Większość dzieci śpi, kilkoro podjada resztki żywności, przeważnie chleb, który

jeszcze pozostał. Są i takie, dla któ-

rych już i chleba zabrakło, przeciągają więc suchymi języczkami po spękanych z pragnienia i

głodu wargach.

Piasek trzeszczy pod ciężkimi krokami. Głośne słowa komendy przerywają monotonię

oczekiwania. Otwierają się kłódki zamykające drzwi wagonów. Z hurkotem odsuwają się drzwi i

już rozbrzmiewa rozkaz: zostawić w wagonie wszystkie pakunki, wysiadać tylko z podręcznym

bagażem! Pomagamy naszym żonom i dzieciom zejść z wysokich na półtora metra wagonów

-niektóre wynosimy na rękach. Już nas ustawiają w rzędy przed wagonami.

Naprzeciw nas stoi młody oficer SS, w długich, lakierowanych butach, ze złotymi rozetkami na

ramionach. Widać, że to on wydaje rozkazy czekającym tutaj esesmanom. Nie znam się jeszcze

na dystynkcjach SS, ale po odznace eskulapa, znajdującej się na ramieniu, poznaję, że to lekarz.

Nieco później dowiedziałem się, że oficerem tym był Haupt-sturmfuhrer SS. Jego nazwisko

brzmiało: dr Mengele. Naczelny lekarz obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu 7 jest obecny na

rampie przy przybyciu każdego transportu. To on dokonuje selekcji.

Zaczyna się! Esesmani w pośpiechu oddzielają mężczyzn od kobiet i dzieci poniżej czternastu lat.

Te zostają razem z matkami.

W ten sposób długa kolumna ludzi, stojących przed wagonami, zostaje podzielona na dwie grupy.

Ogarnia nas niepokój. Zaraz na wstępie oderwano nas od rodzin. Strażnicy spokojnym głosem

odpowiadają na nasze pytania:

- To nic niezwykłego - mówią. - Zabieramy was do kąpieli i dezynfekcji, taki tutaj porządek.

Potem znów wszyscy spotkają się z rodzinami.

Nim zakończy się rozdzielanie czterotysięcznej grupy 8 , mam nieco czasu na rozejrzenie się. W

blasku zachodzącego słońca plastycznie uwypukla się zaobserwowany poprzednio przez szparę

w wagonie krajobraz. Stąd widzę już więcej. Pierwsze, co zwraca i co dosłownie przykuwa moją

uwagę, to olbrzymi, zwężający się u góry czworokątny komin, zbudowany z czerwonej cegły.

Wyrasta on z potężnego, dwupiętrowego budynku 9 , zbudowanego również z czerwonej cegły i

przypominającego fabrykę.

Dziwny komin fabryczny. Zaskakuje mnie, że bucha z niego słup ognia na parę metrów w górę.

W czterech narożnikach komina umieszczone są piorunochrony. Próbuję odgadnąć, co to za

piekielna kuchnia, w której potrzeba tak potężnego ognia. Szybko znajduję odpowiedź.

A więc to krematorium! Niedaleko odnajduję wzrokiem drugie; co więcej, jeszcze dalej

odnajduję trzecie, skryte za drzewami, z podobnym ognistym kominem 10 .

Łagodny wiatr niesie w naszą stronę dym. W nozdrza uderza mdląca woń spalanego mięsa i

włosów. Palące się mięso wydziela akroleinę podobną w zapachu do kościelnych świec z podłego

łoju.

Mógłbym jeszcze długo zastanawiać się nad tym, co widzę, ale oto następuje drugi akt selekcji.

Mężczyźni, kobiety, dzieci defilują gęsiego przed komisją. Na skinienie selekcjonującego

lekarza, którego już od tej chwili będę nazywał doktorem Men-gele, znów następuje podział na

dwie grupy; jedni odchodzą w lewo, drudzy w prawo. Obserwuję, jak do grupy po lewej stronie

wędrują głównie starcy, ludzie ułomni, zniedołężniali, mizerni oraz kobiety z dziećmi poniżej

czternastu lat. Po prawej stronie ustawia się grupa zdolnych do pracy. Spostrzegam w niej swoją

żonę oraz piętnastoletnią córkę. Nie ma już okazji do wymiany kilku słów. Pozdrawiamy się

tylko, machamy do siebie rękami.

Ciężko chorych, którzy nie mają sił iść, starców i psychicznie chorych zabierają samochody

Czerwonego Krzyża. Kilku starych lekarzy, moich kolegów, prosi również o podwiezienie i

ładują się na auta. Jako pierwsza rusza kolumna samochodowa.

Potem wyrusza grupa z lewej strony; idą wolnym krokiem, piątkami, w eskorcie kilku

esesmanów. Za kilka minut znikają za kępą drzew. Grupa z prawej strony jeszcze ciągle stoi w

miejscu. Dr Mengele każe teraz wystąpić lekarzom. Następnie podchodzi do grupy liczącej około

pięćdziesięciu osób i wzywa do zgłoszenia się tych lekarzy, którzy ukończyli studia na niemiec-

kich uniwersytetach, znają się doskonale na sekcji zwłok i są obeznani z medycyną sądową.

- Trzeba - mówi - rzeczywiście odpowiadać tym warunkom, bo inaczej... - i tu następuje

wymowny gest.

Spoglądam na lewo i prawo, obserwuję swych towarzyszy. Czyżby nie było wśród nich fachowca

odpowiadającego tym wymaganiom? A może przestraszyli się pogróżki? Nikt się nie zgłasza.

Wszystko jedno! Już zdecydowałem się. Występuję z szeregu, staję przed doktorem Mengele i

wymieniam swoje nazwisko. Wypytuje mnie szczegółowo:

Gdzie studiowałem? Gdzie i u którego profesora uczyłem się przeprowadzać sekcje zwłok? Gdzie

uzyskałem uprawnienia lekarza sądowego? Jak długo pracowałem na tym odcinku? itd. Moje

dokładne odpowiedzi prawdopodobnie zadowoliły go, gdyż niezwłocznie każe mi stanąć osobno.

Moich kolegów odsyła do grupy stojącej na prawo; potem każe im odejść. Ruszają w drogę, na

razie w drogę życia - do obozu. Bo teraz wiem już to, czego wtedy jeszcze nie wiedziałem: grupa

z lewej w kilka minut po odmaszerowaniu przekroczyła jedną z bram wiodących do krematorium.

A stamtąd nie było już powrotu...

Stoję teraz na rampie zupełnie sam. Zdaję sobie sprawę z końca, który nas czeka, myślę o

Niemczech, w których spędziłem wiele lat, najpiękniejszych lat młodości...

Niebo nade mną jest już gwiaździste. Wysoko, akurat nad moją głową - zupełnie, jak w domu, w

Nagyvarad - zapala się Wielki Wóz. Oziębione wieczornym wiatrem powietrze orzeźwiłoby

mnie, gdyby nie to, że niesie ono w moją stronę smród krematoriów Trzeciej Rzeszy, zapach

palących się trupów i akroleiny.

Setki łukowych lamp, umieszczonych na betonowych słupach, oślepiają ostrym blaskiem. Za tym

łańcuchem światła powietrze zastyga niby gęsta mgła. Sylwetki baraków kacetu zacierają się

przykryte ciężkim welonem ciemności.

Rampa wyludniła się, spokój zakłóca jedynie kilku więźniów w pasiakach, którzy przenoszą

zostawione w wagonach bagaże na ciężarówki. Puste wagony, z którymi dotychczas był

związany nasz los, coraz bardziej wtapiają się w mrok.

Doktor Mengele wydał już ostatnie polecenia żołnierzom SS, po czym kieruje się w stronę swego

opla, zajmuje miejsce za kierownicą i kiwa ręką w moją stronę, abym również wsiadł. Obok

mnie, na tylnym siedzeniu, zajmuje miejsce podoficer SS. Ruszamy.

Samochód toczy się po obozowej, gliniastej drodze, wymytej wiosennymi deszczami, pełnej

wybojów. Szybko migają z boku

światła kolczastego ogrodzenia. Jedziemy zaledwie chwilę. Stajemy przed zamkniętą bramą. Z

Blockfuhrerstuby, czyli obozowej wartowni, szybko wychodzi podoficer SS. Usłużnie otwiera

bramę przed wozem dra Mengele. Jedziemy jeszcze kilkaset metrów główną ulicą obozu, między

rzędami baraków, stojącymi po obu stronach, i zatrzymujemy się przed znaczniejszym

budynkiem.

Doktor Mengele wysiada. Ja wysiadam za nim. „Schreib-stube" - odczytuję pośpiesznie

tabliczkę, umieszczoną przed wejściem. Wchodzimy. Za biurkami siedzą mężczyźni w pasia-

kach; mają inteligentne twarze. Wszyscy podrywają się ze stołków. Bez słowa stają na baczność.

Doktor Mengele zwraca się do jednego z więźniów, mężczyzny około pięćdziesięciu lat, z

ogoloną głową. Stoję kilka metrów za nimi. Nie rozumiem, o czym oni mówią. Dr Roman

Zenkteller - później dowiedziałem się, że tak nazywał się ów więzień - kiwa głową. Jest on

starszym lekarzem szpitala obozu Bllf 11 . Przywołuje mnie do siebie i prowadzi do biurka, przy

którym siedzi inny więzień. Przysuwa sobie kartotekę. Pyta o dane personalne i wpisuje je do

wielkiej księgi. Wypełnioną kartę wręcza eskortującemu mnie podoficerowi SS. I już

wychodzimy. Skłaniam lekko głowę przechodząc obok dra Mengele, na co Zenkteller raczej

ironicznie niż gniewnie zwraca mi uwagę, że to nie salon, a obóz koncentracyjny.

Z moim strażnikiem dochodzę zaledwie do trzeciego baraku. Tam odczytuję nowy napis:

„Waschraum". Wraz z kartą zostaję przekazany w ręce innego esesmana. Dwóch mężczyzn w

pasiakach podchodzi do mnie. Rewidują kieszenie, każą się rozbierać. Zjawia się fryzjer. Strzyże

do skóry, wszędzie wygala, posyła pod prysznic. Myją mi głowę roztworem chloru. Oczy palą

mnie do tego stopnia, że przez kilka minut nie mogę ich otworzyć. Z kolejnego pomieszczenia, w

zamian za swoje oddane

poprzednio ubranie, otrzymuję szarą marynarkę i czarne sztuczkowe spodnie. Moje buty wracają

natomiast do mnie po zanurzeniu ich w zbiorniku z tymże chlorem. Ubieram się i zastanawiam,

do kogo z towarzyszy mego losu mogło należeć to ubranie?

Jeden z więźniów zadziera mi rękaw na lewym przedramieniu, odczytuje zanotowany na karcie

numer i specjalnym przyrządem, przypominającym kulkowe pióro, szybkimi, wyćwiczonymi

ruchami wykonuje niezliczoną ilość drobnych ukłuć. Na miejscu ukłuć pojawia się niebieska

rozlana plama. Więzień uspokaja mnie, że wkrótce stan zapalny minie i wówczas numery staną

się na skórze wyraźne, czytelne. A więc jestem już wytatuowany. Przestałem istnieć jako dr

Miklós Nyiszli. Jestem tylko numerem A 8450' 2 , więźniem kacetu.

W tym momencie staje mi przed oczami zupełnie inna chwila, kiedy piętnaście lat temu dziekan

Uniwersytetu im. Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu wręczając dyplom i życząc szczęścia na

przyszłość uroczyście ściskał moją dłoń.

III

Znajduję się w dziwnym stanie duchowym. W moim życiu nigdy nie było jednak miejsca na

bierność i beznadziejną rozpacz, a więc i teraz muszę się przystosować do wszystkiego, co

narzuca sytuacja... Nie, nie wolno mi poddawać się rozpaczy. Nie wolno mi być sentymentalnym,

nie wolno być słabym. Ale jednocześnie uświadamiam sobie jasno, że moja sytuacja chwilowo

nie jest najgorsza. Doktor Mengele wymaga ode mnie pracy lekarskiej. Prawdopodobnie mam

zastąpić, całkowicie lub częściowo, w jakimś miasteczku niemieckiego lekarza sądowego, który

został powołany do wojska.

Upewnia mnie w tym przekonaniu fakt, że zapewne na polecenie dra Mengele otrzymałem nie

strój więzienny, lecz eleganckie cywilne ubranie. Wynika z tego, że wyznaczono mi taką funkcję,

która wymaga odpowiedniego wyglądu zewnętrznego. Oczywiście to tylko moje hipotezy.

Zobaczymy, co będzie w rzeczywistości!

Z łaźni wychodzę z innym esesmanem, trzymającym w ręku moją kartę. Przechodzimy do baraku

naprzeciwko. Na froncie baraku widnieje numer 12. Budynek ma około 100 m długości,

wewnątrz długi korytarz. Po jego obu stronach trzypiętrowe prycze, zbudowane z nie

heblowanych bali i desek, zapchane chorymi. Znajduję się w 12 bloku szpitalnym obozu Bllf.

Esesman wręcza moją kartę spieszącemu w naszą stronę starszemu więźniowi o pucołowatej

twarzy. Ten staje na baczność i odbiera dokument. Esesman oddala się. Podajemy sobie z

więźniem ręce, przedstawiamy się. Okazuje się, że to blokowy. Prowadzi mnie do małego

pokoiku, wydzielonego z wielkiej sali. Prosi, bym zajął miejsce na krześle i więziennym zwycza-

jem opowiada mi swój życiorys.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: