1996.05_Ściemniacz−korektor video.pdf
(
342 KB
)
Pobierz
451464269 UNPDF
rojekty AVT
VVT
Ściemniacz−korektor
video
2013
Jeden z największych geniuszy
światowego kina − Sergiusz
Eisenstein − udowodnił, że zręcznym
montażem można zasugerować
widzowi prawie wszystko. Nie
będzie więc przesadą stwierdzenie,
ze montaż jest najważniejszym
elementem sztuki filmowej.
Opisujemy zatem urządzenie bardzo
przydatne amatorom video przy
próbach montowania filmów.
Proponowany układ zawiera
w sobie dwa rodzaje ściemniaczy:
zwykły ściemniacz, tzw. fader
i układ wygaszania poziomego,
przypominający swoim działaniem
odsłanianie kurtyny. Funkcje te
mogą w wielu wypadkach zastąpić
brutalny zabieg montażowy, jakim
niewątpliwie jest cięcie. Przy
wielokrotnym kopiowaniu taśm
przyda się także z pewnością układ
podnoszenia wyrazistości obrazu,
również zawarty w proponowanym
urządzeniu.
Opis układu
Schemat elektryczny układu pokaza−
no na
rysunku 1
. Jak widać, układ jest
niezwykle prosty i zawiera jedynie dwa
(dokładniej: półtora) układy scalone i pięć
tranzystorów. Nawet jednak tak mała ilość
elementów może wydać się komuś zbyt du−
ża: po co to wszystko, można chyba zasto−
sować, podobnie jak w torze audio, zwy−
czajny potencjometr i przy jego pomocy
uzyskać ściemnianie obrazu? Otóż, nie
można! Przy takim rozwiązaniu uzyskali−
byśmy wprawdzie zamierzony efekt, ale
tylko w bardzo ograniczonym zakresie.
Całkowity sygnał video składa się z dwóch
zasadniczych elementów: ujemnych im−
pulsów synchronizacji i dodatniego syg−
nału luminancji niosącego informacje
o obrazie czarno−białym. Świadomie po−
mijamy w tym artykule sprawę koloru,
nie ma ona bowiem dla funkcjonowania
układu żadnego znaczenia. Stosując
układ z potencjometrem osłabialibyśmy
jednocześnie zarówno sygnał luminancji
jak też impulsy synchronizujące i po nie−
wielkim ściemnieniu doszłoby do zerwa−
nia synchronizacji. Tak więc nasz ściem−
niacz musi zmniejszać jedynie amplitudę
sygnału luminancji pozostawiając impul−
sy synchronizujące bez zmian.
Przeanalizujmy teraz pracę układu
dla uproszczenia zajmując się na razie
tylko zwykłym ściemniaczem − faderem.
Rolę detektora impulsów synchronizacji
pełni fragment układu z tranzystorami
T5 i T1. Tranzystor T5 pełni rolę
wzmacniacza ujemnych impulsów syn−
chronizacji, a T1 jest prostym inwerte−
rem i jednocześnie dopasowuje sygnał
wejściowy do poziomu wymaganego
przez układy CMOS. W momencie na−
dejścia impulsu synchronizującego tran−
zystor T5 zaczyna przewodzić i dostar−
cza do bazy T1 krótki impuls, całkowany
przez kondensator C3. Tranzystor ten
wymusza na wejściu wyzwalającym U1
krótkotrwały stan niski rozpoczynając
w ten sposób generację impulsu przez
ten układ. Potencjometr R8 ustawiony
jest teraz w pozycji najmniejszej rezys−
tancji i czas trwania tego impulsu, wy−
znaczony przez rezystancję R9 i po−
jemność C4 wynosi 12µs − dokładnie ty−
le, ile wynosi czas trwania impulsu syn−
chronizacji.
Układy U2A i U2B pełnią rolę prze−
łączników elektronicznych. Jeżeli na we−
jściu sterującym C takiego przełącznika
jest stan wysoki, to przewodzi on dopro−
wadzone do niego sygnały. Kiedy nato−
miast na wejściu C jest stan niski, to
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 5/96
5
rojekty A
Projekty A
Projekty A
rojekty AVT
VVT
Rys. 1. Schemat ideowy ściemniacza−korektora video.
przełącznik reprezentuje rezystancję
wielu megaomów i praktycznie nie
przepuszcza żadnych sygnałów. Do
obydwóch wejść przełączników za po−
średnictwem kondensatorów C5 i C6
doprowadzony jest całkowity sygnał vi−
deo z wejścia układu. Jak już ustaliliś−
my, po każdym nadejściu impulsu syn−
chronizacji włącza się uniwibrator U1.
Stan logiczny “1” z jego wyjścia Q ot−
wiera przełącznik elektroniczny U2A,
przepuszczając bez żadnych przeszkód
sygnał synchronizacji do wzmacniacza
wyjściowego (T2, T3 i T4). Po zakoń−
czeniu trwania sygnału synchronizacji,
U1 kończy generację impulsu, przełącz−
nik U2A zamyka się, a stan wysoki
z wyjścia Q\ U1 otwiera drugi z prze−
łączników U2B. Do jego wejścia także
doprowadzony jest sygnał video, ale tym
razem amplituda tego sygnału może być
6
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 5/96
rojekty A
rojekty AVT
VVT
Rys. 2. Rozmieszczenie elementów na płytce drukowanej.
WYKAZ ELEMENTÓW
Rezystory
R1, R21: 470
W
R2, R3, R10: 47k
W
R4, R7, R14, R15, R20: 4,7k
W
R5: 18k
W
R6: 33k
W
R8, R19: 22k
W
/A potencjometr
obrotowy
R12, R13: 22k
W
R11: 1k
W
/A potencjometr obrotowy
R18: 1k
W
R16: 220k
W
R17: 12k
W
R22: 68
W
Kondensatory
C1: 220nF
C2: 10µF
C3: 10nF
C4: 1nF(*) ewentualnie dobrać
podczas uruchamiania
C5, C6, C7, C9, C10: 100µF
C8: 100pF
C11: 100nF
Półprzewodniki
D1, D2, D3: 1N4148 lub
odpowiednik
T1, T2, T3, T4: BC547 lub
odpowiednik
T5: BC557 lub odpowiednik
U1: CMOS4047
U2: CMOS4016
Różne
Podstawki pod układy scalone.
IN, OUT gniazda pojedyncze typu
CINCH
Gniazdko zasilania
3 gałki do potencjometrów
dowolnie zmniejszana za pomocą poten−
cjometru R11. Wyjście drugiego prze−
łącznika także jest połączone z we−
jściem wzmacniacza wyjściowego, na
który zostanie tym razem skierowany
sygnał luminancji, dowolnie przez nas
osłabiony. Tak więc osiągnęliśmy nasz
cel: impulsy synchronizacji przechodzą
przez układ “nie uszkodzone” natomiast
poziom sygnału niosącego informacje
o obrazie może być dowolnie regulowa−
ny.
Przejdźmy teraz do drugiej funkcji re−
alizowanej przez urządzenie − układu
wygaszania poziomego. Tym razem za−
łóżmy, że potencjometr R11 ustawiony
jest w pozycji, przy której wejście A
przełącznika U2B jest zwarte do masy.
Tak jak uprzednio, potencjometr R9
ustawiony jest nadal w pozycji naj−
mniejszej oporności. W takiej sytuacji
ekran telewizora będzie całkowicie ciem−
ny, “zasłonięty”, ponieważ odbiornik
otrzymuje jedynie sygnał synchronizują−
cy. Zacznijmy teraz powoli zwiększać re−
zystancję R9. Impulsy generowane
przez uniwibrator U1, których czas trwa−
nia zezwalał do tej pory jedynie na prze−
puszczanie przez U2A impulsów syn−
chronizujących, zacznie się wydłużać.
W efekcie tego zjawiska U2A zacznie
przepuszczać do wzmacniacza wyjścio−
wego coraz dłuższe fragmenty sygnału
luminancji kolejnych linii, składających
się na obraz TV. Obraz ten, początkowo
całkowicie czarny, zacznie się “odsła−
niać”, tak jakbyśmy odsuwali z niego
nieprzezroczystą kurtynę. Rezystancja
potencjometru R9 została tak dobrana,
że w jego skrajnym położeniu obraz zo−
stanie całkowicie odsłonięty. W ten
sposób osiągnęliśmy kolejny cel: na jed−
nej płytce, z wykorzystaniem tych sa−
mych elementów, mamy już zbudowane
dwa urządzenia: fader i układ wygasza−
nia poziomego!
Interesujące efekty może dać symul−
taniczne operowanie dwoma potencjo−
metrami (R9 i R11). Możliwość połą−
czenia funkcji fadera i wygaszacza
w jednym ujęciu z pewnością przyda
się niejednemu z Was.
Ostatnią funkcją realizowaną przez
nasz układ jest poprawianie wyrazistości
obrazu. Nie bądźmy tu jednak zbyt wiel−
kimi optymistami: z próżnego i Salo−
mon nie naleje. Układ ten z pewnością
nie doda do obrazu nie istniejących
szczegółów. Takie możliwości posiadają
jedynie wysoko wyspecjalizowane
i kosztowne urządzenia do komputero−
wej obróbki obrazu filmowego. My musi−
my zadowolić się jedynie wzmocnieniem
części sygnału luminancji o wyższych
częstotliwościach. Da to efekt pozornej
poprawy ostrości obrazu, taki, że
o oszustwie przekonać się będzie moż−
na jedynie oglądając ekran telewizora
z bardzo małej odległości. Podobnie
działają także układy “regulacji ostrości”
w popularnych magnetowidach. Nie do−
dają one niczego nowego do obrazu, ale
jedynie poprawiają wyrazistość odtwa−
rzania drobnych szczegółów. Poprawa
wyrazistości obrazu jest realizowana
przez uklad z C8 i R19, który powoduje
“podbijanie” części sygnału video o
większych częstotliwościach.
Montaż i uruchomienie
Mozaikę ścieżek płytki drukowanej
ściemniacza pokazano na
rysunku 2
.
Płytka została zaprojektowana na lami−
nacie jednostronnym i jako pierwsze
połączenie należy wykonać zworę ozna−
czona na stronie opisowej literą “Z”. Na−
stępnie należy wlutować diody i rezys−
tory i przejść do montażu podstawek
pod układy scalone I tu uwaga: w tym
miejscu płytka została zaprojektowana
wbrew znanym i powszechnie stosowa−
nym regułom projektowania obwodów
drukowanych. Zasadą jest, że układy
scalone ustawimy zawsze w jednym
kierunku, tzn. nóżkami nr 1 w jedną
stronę. W przypadku naszej płytki po−
stąpiono dokładnie odwrotnie i układy
odwrócone są wzajemnie o kąt 180°.
Nawet jednak pobieżna analiza przebie−
gu ścieżek płytki wykaże, że typowe
umieszczenie tych układów spowodowa−
łoby znaczne powiększenie wymiarów
płytki i konieczność zastosowania więk−
szej ilości zworek. Resztę montażu prze−
prowadzamy w tradycyjny sposób, zwra−
cając uwagę na biegunowość kondensa−
torów elektrolitycznych i diod. Szcze−
gólnej uwagi wymagać będzie wlutowa−
nie tranzystorów: ich punkty lutownicze
są niewielkie i położone bardzo blisko
siebie. Gniazda wejściowe i wyjściowe
łączymy z płytką przewodami ekrano−
wanymi, przy czym ich długość nie jest
krytyczna. Natomiast sprawą bardzo is−
totną jest zapewnienie jak najkrótszych
połączeń pomiędzy potencjometrem
R11 i płytką. W żadnym wypadku ich
długość nie powinna przekraczać 5cm.
Jeżeli już jesteśmy przy potencjomet−
rach, to sprawę wyboru ich typu pozosta−
wiamy Czytelnikom. Można zastosować
potencjometry obrotowe lub suwakowe,
w zależności od przyzwyczajeń użyt−
kownika i typu użytej obudowy.
Po zmontowaniu płytki i podłączeniu
potencjometrów i gniazd dołączamy do
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 5/96
7
rojekty A
Projekty A
Projekty A
rojekty AVT
VVT
układu zasilanie. Urządzenie wymaga
zasilacza stabilizowanego +12VDC
i najlepiej będzie wykorzystać gotowy
zasilacz typu “kalkulatorowego” (zasila−
cze takie znajdują się w ofercie AVT).
Po wykonaniu tych wszystkich czynnoś−
ci przystępujemy do regulacji ściemnia−
cza.
Ustawiamy potencjometr R9 na zero−
wą oporność a potencjometr R11 na
minimalne tłumienie sygnału luminancji.
Jako źródło sygnału podłączamy dowol−
ny magnetowid. Lepszym rozwiązaniem
jest dołączenie do wejścia gry telewizyj−
nej lub komputera z modulatorem PAL
(COMMODORE, ATARI czy nawet sta−
rego “Spektrusia”). Obraz z komputera
lub gry z zasady będzie ostrzejszy
i bardziej wyrazisty niż z taśmy video,
co ułatwi regulację układu. Do wyjścia
dołączamy dowolny telewizor lub moni−
tor wyposażony w wejście VIDEO IN
(połączenie naszego ściemniacza
z wejściem antenowym nie da oczywiś−
cie żadnego rezultatu).
Po włączeniu zasilania wszystkich
współpracujących ze sobą urządzeń
najprawdopodobniej uzyskamy efekt
paskudnego migotania zupełnie nie−
czytelnego obrazu. Nie zrażając się
tym, pokręcamy potencjometrem
montażowym R8 tak długo, aż uzyska−
my stabilny obraz, bez jakichkolwiek za−
kłóceń.
Teraz nadeszła pora na sprawdzenie
układu fadera. Jeżeli poprzednie czyn−
ności wykonaliśmy prawidłowo, to i ten
fragment układu będzie działał natych−
miast poprawnie. Pokręcając potencjo−
metrem R11 powinniśmy uzyskać pełen
zakres ściemniania i rozjaśniania obra−
zu.
Kolejną czynnością będzie sprawdze−
nie układu wygaszania poziomego. Tym
razem znowu ustawiamy R11 w pozycji
maksymalnego tłumienia sygnału lumi−
nacji. W tym miejscu warto zwrócić
uwagę na fakt, że układ wygaszania po−
ziomego będzie działał w pełnym za−
kresie jedynie przy całkowitym ściemnie−
niu obrazu faderem i odwrotnie: fader
pracuje w obrębie całego ekranu tylko
przy jego całkowitym “zasłonięciu” przez
wygaszacz. Obserwacje stanów pośred−
nich z pewnością zainteresują wszyst−
kich Czytelników − są to bardzo spekta−
kularne efekty!
Wróćmy jednak jeszcze na chwilę do
opisu uruchamiania wygaszacza pozio−
mego. W sytuacji, do której doszliśmy
ekran telewizora jest całkowicie ciemny.
Pokręcając potencjometrem R8 powin−
niśmy uzyskać efekt płynnego “odsłania−
nia i zasłaniania” ekranu. Powinniśmy,
ale nie zawsze taki rezultat uzyskamy.
Może przydarzyć się sytuacja, kiedy
w skrajnym położeniu R8 ekran nie od−
słoni się całkowicie lub też odsłoni się za
wcześnie i dalsze obracanie potencjo−
metru spowoduje migotanie obrazu.
Przy wartościach R8 i C4 podanych na
schemacie układ pracuje zawsze popra−
wnie. Jednak rozrzut wartości pojemnoś−
ci C4 i rezystancji potencjometru, wyni−
kający z technologii ich produkcji, może
w nielicznych sytuacjach spowodować
konieczność doboru kondensatora C4.
Jeżeli ekran nie odsłania się całkowicie,
to należy tę pojemność nieco zwiększyć,
dolutowując od strony druku do C4 do−
datkowy kondensator o pojemności
rzędu 10...100pF. Jeżeli zakres regulacji
jest zbyt duży (migotanie obrazu
w skrajnym położeniu potencjometru),
to należy wymienić C4 na kondensator
(lub kondensatory połączone równoleg−
le) o wartości mniejszej o ten sam
rząd wielkości.
Układ poprawiania wyrazistości obra−
zu nie wymaga żadnej regulacji i działa
natychmiast poprawnie. Jeżeli zakres
regulacji jest za duży w stosunku do na−
szych potrzeb, to możemy pojemność
C8 zmniejszyć, np. do 51pF.
Zbigniew Raabe
Cd. ze str. 4
Piotr Kołacz z Szamotuł
ma problemy
z uzyskaniem sensownego obrazu na os−
cyloskopie współpracującym z wobulato−
rem. Wobulator to generator przebiegu
sinusoidalnego przestrajany napięciem.
Wobulator o zakresie przestrajania 20Hz −
20kHz to świetna pomoc do szybkiego po−
miaru pasma przenoszenia wszelkiego typu
aparatury audio: wzmacniaczy, filtrów itp.
Ogólny schemat blokowy układu pomia−
rowego pokazany jest na rysunku.
Przede wszystkim jeśli dolna częstotliwość
generatora wynosi przykładowo 20Hz, to
czas wobulacji, czyli przestrajania od częstot−
liwości najniższej do najwyższej
musi wynosić
przynajmniej kilka sekund!
Jeśli będzie
krótszy, to wyniki pomiaru w zakresie naj−
mniejszych częstotliwości będą niemiaro−
dajne. Oczywiście obserwacja tak wolnego
przebiegu na zwykłym oscyloskopie może
być utrudniona, jednak jest w pełni możliwa.
Drugą sprawą jest “układ wejściowy” za−
znaczony na rysunku.
W najprostszym przypadku oscyloskop
należy podłączyć bezpośrednio do wy−
jścia obiektu badanego − bez jakichkol−
wiek prostowników (!). Można też zastoso−
wać prostownik, ale jeśli będzie on wypo−
sażony w filtr uśredniający (praktycznie
kondensator filtrujący), to może on fałszo−
wać wyniki przy najwyższych częstotliwoś−
ciach. Temat rzeczywiście jest dość złożo−
ny, bowiem przy różnych czasach wobu−
lacji i zakresach przestrajania należałoby
stosować filtry o różnych stałych czaso−
wych.
Ponadto i tak wynik na ekranie przedsta−
wiony byłby w skali liniowej, a lepiej było−
by uzyskać skalę logarytmiczną (decybe−
lową). W tym celu należałoby zastoso−
wać prostownik aktywny (opisany przy
okazji prezentowania płytek wielofunkcyj−
nych), układ logarytmujący (wzmacniacz
operacyjny z diodą lub tranzystorem)
oraz wzmacniacz stałoprądowy.
We wszystkich przypadkach pozioma linia
“podstawy czasu” przy braku sygnału na
wejściu Y powinna być umieszczona na
samym dole ekranu.
Jerzy Piech
z Elbląga przysłał nam kartę
z miłymi słowami. Przedstawił się jako
“emeryt lubiący trochę pomajsterkować”
i prosi nas, abyśmy kontynuowali temat
“telefoniczny” i przedstawili układ miniwz−
macniacza poprawiającego siłę głosu
w słuchawce telefonu, zasilanego z linii
abonenckiej. Rzeczywiście temat jest
bardzo ciekawy. Chętnie spełnilibyśmy
prośbę naszego szanownego Czytelnika,
mamy jednak pewne wątpliwości, czy
prezentować na łamach EdW projekty
urządzeń, których stosowanie narusza
obowiązujące przepisy. Jak wiadomo,
wszystkie urządzenia dołączone do krajo−
wej sieci telekomunikacyjnej powinny
mieć homologację, czyli zezwolenie Mi−
nisterstwa Łączności.
Nasze pismo ma przede wszystkim cha−
rakter szkoleniowy, proponowane układy
mają głównie walory poznawcze i mają
służyć do eksperymentów.
Z drugiej strony wszyscy wiemy, jak wyglą−
da codzienna praktyka, jeśli chodzi
o przestrzeganie (częstokroć przestarza−
łych) przepisów w tym zakresie. Na razie
więc nie możemy spełnić prośby p. Jerze−
go, ale myślimy o tym.
Cd. na str. 17
8
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 5/96
rojekty A
Plik z chomika:
witold23
Inne pliki z tego folderu:
2011.02_STM32 DSP KIT, część 2.pdf
(2734 KB)
2011.02_Odbiornik SDR na pasmo 2m.pdf
(5121 KB)
2011.01_Wysoko sprawny regulator oświetlenia diod LED mocy.pdf
(2106 KB)
2011.01_STM32 DSP KIT, część 1.pdf
(4648 KB)
2011.01_Biblioteka do obsługi padów PSX pod AVR-y.pdf
(2854 KB)
Inne foldery tego chomika:
EdW-packed start-02.2011
Elektor
Elektronika dla Informatyków
Elektronika dla wszystkich
Elektronika Praktyczna
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin