Zasady Muzyki - interwały,systemy i skale.pdf

(420 KB) Pobierz
POLITECHNIKA WROCLAWSKA
1. Elementy teorii muzyki
W niniejszym rozdziale przybliżone zostaną pojęcia z zakresu teorii muzyki, których
znajomość jest, w mniemaniu autora, niezbędna dla zrozumienia istoty tematu pracy oraz
algorytmów opisanych w dalszych rozdziałach.
Przeciętny słuchacz percypuje muzykę jako przestrzeń wypełnioną dźwiękami.
Dopiero po skupieniu uwagi na docierających do ucha bodźcach uaktywnia się właściwość
narządu słuchu zwana selektywnością. Cecha ta pozwala na rozwarstwienie materiału
muzycznego i skupienie uwagi odbiorcy na danej płaszczyźnie dźwiękowej (np. linii
wokalnej), która subiektywnie wyłania się na plan pierwszy. Analizując dalej utwór
muzyczny, niezależnie od gatunku czy formy, można dojść do wniosku, iż składa się on
z następujących po sobie, tudzież współbrzmiących, w ściśle określony sposób dźwięków
o danej wysokości, barwie i czasie trwania. Idąc dalej tym tropem okazuje się, że podstawową
jednostką każdego dzieła muzycznego jest dźwięk (o cechach wymienionych powyżej),
którego wysokość można określić w bezwzględnej skali częstotliwości. O ile rozumowanie
takie jest całkowicie słuszne z czysto technicznego punktu widzenia, o tyle muzykowi nie są
potrzebne dane o tak dużej dokładności. Dlatego też w muzyce stosuje się notację nutową
(patrz rozdział o notacji), będącą w swej podstawowej formie zapisem względnej wysokości
dźwięku (wyjątek stanowi tutaj tzw. notacja współczesna), jednak dla dalszych rozważań
największą rolę odgrywa większa jednostka muzyczna określająca bezwzględną odległość
dwóch sąsiednich (następujących po sobie lub współbrzmiących) dźwięków zwana
interwałem (łac. intervallum – ograniczona przestrzeń, odległość) 1 . Jest to podstawowa
definicja według której będą określane kolejne pojęcia.
1 Wesołowski F. „Zasady muzyki”, PWM, Kraków 1998, str. 85-91
 
1.1. Interwały
1.1.1. Podział i przykłady
Rozpatrując interwały można rozróżnić trzy kryteria podziału. Szczegóły unaocznia
poniższy graf (Rys.17.).
Interwał
KRYTERIA PODZIAŁU
Wykonanie
Rozmiar
Konstrukcja
melodyczny
czysty
diatoniczny
harmoniczny
mały
chromatyczny
wielki
zmniejszony
zwiększony
Rys.17. Podział interwałów.
Kryterium Wykonanie należy rozumieć dosłownie, czyli, inaczej mówiąc, rozróżniamy tutaj
dwa typy interwałów w zależności od tego w jaki sposób są wykonywane. Dwa dźwięki
można zagrać razem, wówczas tworzą one interwał współbrzmiący, czyli harmoniczny , lub
też można je zagrać jeden po drugim, tak jak w melodii, wtedy otrzymujemy interwał
melodyczny .
Kryterium Rozmiar ma nieco szersze znaczenie. Określenie czysty jest zarezerwowane dla
kilku wybranych interwałów, które stanowią element konstrukcyjny systemów strojenia.
Zagadnienie to będzie szerzej omówione w dalszych rozdziałach. Pozostałe określenia
oznaczają rozmiar interwału w półtonach.
Kryterium Konstrukcja jest ściśle związane z metodą tworzenia interwału. Jeżeli dany
interwał można zbudować w oparciu o dźwięki występujące w danym zbiorze to mówimy, że
ten interwał jest diatoniczny . Jeżeli natomiast w celu jego uzyskania niezbędne jest
podwyższenie lub obniżenie któregoś z dźwięków zbioru (czyli wykorzystanie dźwięku spoza
zbioru), to taki interwał nazywamy chromatycznym .
3
1.1.2. Budowa interwałów
Za miarę przy określaniu rozpiętości interwałów przyjmuje się najmniejszy
z interwałów – półton. W tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że pojęcie półtonu nie jest
równoznaczne z określoną odległością na skali częstotliwości (problem ten będzie szerzej
omówiony w dalszych rozdziałach). Zatem w praktyce muzycznej przez interwał rozumie się
liczbę półtonów składającą się na odległość między dwoma dźwiękami. Poniższa tabela
(Tab.1) zawiera zestaw interwałów w obrębie oktawy wraz z ich rozmiarami podanymi
w liczbie półtonów.
Tab.1. Spis interwa łów w obrębie oktawy
Nazwa
Oznaczenie Rozmiar (półtony)
Przykład
pryma czysta
1
1cz
0
C1-C1
sekunda mała
2>
2m
1
C1-C1#
sekunda wielka
2
2w
2
C1-D1
tercja mała
3>
3m
3
C1-Eb1
tercja wielka
3
3w
4
C1-E1
kwarta czysta
4
4cz
5
C1-F1
kwarta zwiększona
4<
4zw
6
C1-F#1
kwinta zmniejszona 5>
5zmn
6
C1-Gb1
kwinta czysta
5
5cz
7
C1-G1
seksta mała
6>
6m
8
C1-Ab1
seksta wielka
6
w
9
C1-A1
septyma mała
7
7m
10
C1-B1
septyma wielka
7<
7w
11
C1-H1
oktawa czysta
8
8cz
12
C1-C2
4
Interwały powyżej oktawy wyrażane są poprzez podanie naddatku ponad oktawę. Szczegóły
podaje poniższa tabela (Tab.2).
Tab.2. Spis interwałów powyżej oktawy
Nazwa
Oznaczenie Rozmiar
Przykład
nona mała
9>
9m
8cz + 2m
C1-C2#
nona wielka
9
9w
8cz + 2w
C1-D2
decyma mała
10>
10m
8cz + 3m
C1-Eb2
decyma wielka
10
10w
8cz + 3w
C1-E2
undecyma czysta
11
11cz
8cz + 4cz
C1-F2
undecyma zwiększona
11<
11zw 8cz + 4zw
C1-F#2
duodecyma zmniejszona 12> 12zmn 8cz + 5zmn
C1-Gb2
duodecyma czysta
12
12cz
8cz + 5cz
C1-G2
tercdecyma mała
13>
13m
8cz + 6m
C1-Ab2
tercdecyma wielka
13
13w
8cz + 6w
C1-A2
kwartdecyma mała
14
14m
8cz + 7m
C1-B2
kwartdecyma wielka
14<
14w
8cz + 7w
C1-H2
kwintdecyma czysta
15
15cz
8cz + 8cz
C1-C3
5

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin