szlak_chasydzki_rymanow_PL_10_III.pdf
(
2598 KB
)
Pobierz
32330926 UNPDF
Rymanów
SZLAK CHASYDZKI
02 |
Rymanów
| wstęp | 03
Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego
założona została w marcu ���� roku przez
Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP (ZGWŻ) oraz Światową Organizację Żydowską
ds. Restytucji (WJRO).
Naszym celem jest ochrona reliktów kulturowego dziedzictwa Żydów w Polsce. Priorytetem
Fundacji jest ochrona cmentarzy: we współpracy z innymi organizacjami i osobami prywatnymi
doprowadziliśmy do upamiętnienia, ogrodzenia i uratowania przed zniszczeniem kilkudziesięciu
cmentarzy żydowskich (m.in. w Zakopanem, Kozienicach, Mszczonowie, Kłodzku, Iwaniskach,
Strzegowie, Dubience, Kolnie, Iłży czy Wysokiem Mazowieckiem). Działania Fundacji obejmują
także rewitalizację szczególnie ważnych i wartościowych zabytków dziedzictwa żydowskiego.
Do takich obiektów należą m.in. synagogi w Zamościu, Kraśniku i Rymanowie.
Nasza działalność na rzecz ochrony dziedzictwa nie ogranicza się jednak wyłącznie do opieki
nad poszczególnymi obiektami; równie ważna jest dla nas dbałość o poszerzanie wiedzy na temat
historii Żydów, którzy przez wieki współtworzyli dziedzictwo kulturowe Polski.
Do najistotniejszych działań edukacyjnych Fundacji należy skierowany do młodzieży program
„Przywróćmy Pamięć” ���.�����.����.��, w którym uczestniczy ponad ��� szkół z całej Polski,
a także multimedialny portal internetowy POLIN – Dziedzictwo Polskich Żydów ���.�����.���.��,
który prezentować będzie historię społeczności żydowskich z ���� miejscowości z całej Polski.
Jednym z najważniejszych przedsięwzięć Fundacji jest projekt Szlak Chasydzki.
Szanowni Państwo,
Publikacja ta poświęcona jest historii społeczności żydowskiej
Rymanowa
i jest jedną z serii
broszur opowiadających o losach Żydów w miejscowościach należących do Szlaku Chasydzkiego
– projektu, który od ���� r. realizowany jest przez Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.
Szlak Chasydzki to trasa wiodąca śladami Żydów z południowo-wschodniej Polski, a wkrótce
także zachodniej Ukrainy. Partnerami Fundacji w realizacji projektu jest już �� gmin z terenów
Podkarpacia i Lubelszczyzny, w których zachowały się bezcenne ślady wielowiekowej obecności
polskich Żydów: Baligród, Biłgoraj, Chełm, Cieszanów, Dębica, Dynów, Jarosław, Kraśnik, Lesko,
Leżajsk, Lublin, Przemyśl, Ropczyce, Rymanów, Sanok, Tarnobrzeg, Ustrzyki Dolne, Wielkie Oczy,
Włodawa i Zamość.
Szlak Chasydzki przebiega przez atrakcyjne tereny południowo-wschodniej Polski, m.in. Roztocze
czy Bieszczady, i łączy miejscowości, w których znajdują się zarówno imponujące synagogi, jaki
cmentarze żydowskie, na których nierzadko znaleźć można nagrobki pochodzące z XVIII, XVII,
a nawet XVI w. Wiele z tych cmentarzy jest wciąż odwiedzanych przez chasydów przybywających
z całego świata.
W ramach projektu Szlak Chasydzki Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego wspiera
jednostki samorządu terytorialnego i organizacje pozarządowe w ochronie i promocji
wielokulturowego dziedzictwa ich miejscowości, a także stymuluje tworzenie trwałych partnerstw
międzysektorowych na rzecz rozwoju turystyki proilowanej, wykorzystującej zabytki kultury
żydowskiej.
Szlak Chasydzki daje wielu miejscowościom szansę na zaistnienie na mapie turystycznych atrakcji
Polski – oprócz powszechne znanego Zamościa, wpisanego na listę Światowego Dziedzictwa
Kultury UNESCO, na Szlaku leżą także ośrodki często omijane przez turystów, nieświadomych
atrakcji, jakie kryją.
Serdecznie zapraszamy na wyprawę Szlakiem Chasydzkim!
więcej informacji o działaniach Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego:
���.����.��
���.�����.����.��
���.�����.���.��
Monika Krawczyk
| Dyrektor Generalny
Rymanów
| Szlak Chasydzki | 05
Dlaczego „Szlak Chasydzki”?
Polska przez stulecia była domem wielu pokoleń Żydów; na jej terenie miał miejsce bezprecedensowy
rozkwit kultury żydowskiej, a także myśli religijnej i piśmiennictwa. To właśnie tutaj w XVIII w. naro-
dził się chasydyzm, jeden z najważniejszych nurtów, jakie kiedykolwiek powstały w ramach judaizmu.
Szczególnie wielu zwolenników zyskał on na wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej, m. in. na terenach,
przez które przebiega dziś Szlak Chasydzki.
Tradycyjnie przyjmuje się, że twórcą chasydyzmu (
chassid
po hebrajsku znaczy „pobożny”) był Izrael
ben Eliezer z Międzyboża na Podolu, znany jako Baal Szem Tow. Chasydzi wyznawali pogląd, że
religijność nie może się ograniczać jedynie do ścisłego przestrzegania nakazów i zakazów judaizmu,
a nawet – że ich zbyt restrykcyjne przestrzeganie oddala człowieka od Boga. Stąd silny akcent kła-
dziono na duchowy wymiar religii i na emocjonalne przeżywanie wiary.
Chasydzi gromadzili się wokół cadyków (
cadik
to po hebrajsku „sprawiedliwy”), charyzmatycznych
przywódców duchowych, z których każdy proponował szczególny sposób przybliżenia się do Boga
– określoną metodę studiowania
Tory
i innych pism religijnych, a także odprawiania poszczególnych
praktyk. W XIX w. godność cadyka stała się dziedziczna – powstawały całe ich dynastie, których
nazwy pochodziły od miejscowości, gdzie mieścił się dwór cadyka.
W rocznicę śmierci cadyka –
jorcajt
– chasydzi gromadzą się przy jego grobie, wierząc, że w ten dzień
dusza cadyka nawiedza miejsce spoczynku, modlą się i zostawiają przy grobie niewielkie karteczki
z wypisanymi prośbami, zwane
kwitłech
. Tradycja ta jest wciąż żywa – do grobów cadyków do dziś
regularnie przybywają chasydzi z całego świata.
Wiele miejscowości należących do Szlaku Chasydzkiego było ważnymi ośrodkami chasydyzmu. Dwory
cadyków znajdowały się w Cieszanowie, Dębicy, Dynowie, Lesku, Leżajsku, Lublinie, Przemyślu, Rop-
czycach, Rymanowie i Tarnobrzegu (a dokładniej – w pobliskim Dzikowie). Najważniejszym niegdyś
ośrodkiem chasydyzmu na ziemiach polskich był Leżajsk, gdzie działał słynny cadyk Elimelech. W po-
zostałych miejscowościach Szlaku mieszkali chasydzi związani z cadykami z innych miast i wsi – co nie
umniejsza jednak atrakcyjności położonych tam zabytków dziedzictwa żydowskiego.
← Synagoga
Rymanów
| Szlak Chasydzki | 07
BIAŁORUŚ
Włodawa
Szlak Chasydzki – najciekawsze obiekty
WOJ. MAZOWIECKIE
WOJ. LUBELSKIE
B������
– cmentarz, założony na początku XVIII w.
B����� – cmentarz, założony w XIX w.
C���
– tzw. nowa synagoga z początku XX w.; cmentarz, założony w XV w., jeden z najstarszych
zachowanych cmentarzy żydowskich w Europie.
C�������
– synagoga z końca XIX w., cmentarz założony w XIX w.
D����
– synagoga wzniesiona w końcu XVIII w., cmentarz założony na przełomie XVII i XVIII w.
D����
– cmentarz założony prawdopodobnie w XVIII w., miejsce spoczynku cadyka Cwi Elimelecha
Szapiro z Dynowa (����-����).
J����
– dwie XIX-wieczne synagogi oraz cmentarz, założony na początku XVIII w.
K�����
– zespół synagogalny, na który składają się dwie bożnice: XVII- i XIX-wieczna; tzw. nowy
cmentarz, założony w połowie XIX w.
L����
– synagoga wzniesiona w XVII w. oraz założony w XVI w. cmentarz, jeden z najstarszych
zachowanych cmentarzy żydowskich w Europie.
L�����
– cmentarz, założony w XVII w., miejsce spoczynku cadyka Elimelecha z Leżajska (����-����),
miejsce pielgrzymek chasydów z całego świata.
L�����
–
Jesziwat Chachmej Lublin
– Uczelnia Mędrców Lublina, wzniesiona w ���� jako największa
religijna uczelnia żydowska na świecie; tzw. stary cmentarz, założony XVI w., miejsce spoczynku
cadyka Jakuba Icchaka Horowitza, zwanego „Widzącym z Lublina” (����-����); tzw. nowy cmentarz,
założony na początku XIX w.
P�������
– tzw. nowa synagoga, wzniesiona na początku XX w.; tzw. nowy cmentarz, założony na
początku XIX w., największy cmentarz żydowski w województwie podkarpackim.
R�������
– cmentarz, założony w XVIII w.
R�����
– barokowa synagoga z XVII w. oraz cmentarz, na którym spoczywa cadyk Menachem
Mendel z Rymanowa (����-����).
S���
– synagoga stowarzyszenia
Jad Charuzim
, wzniesiona w XIX w.; synagoga sadogórska, wznie-
siona w dwudziestoleciu międzywojennym; tzw. nowy cmentarz, założony w XIX w.
T��������
– cmentarz założony na początku XX w., miejsce spoczynku cadyka Eliezera Horowitza
z Dzikowa (zm. ����).
U������� D����
– cmentarz żydowski, założony w XVIII w.
W������ O���
– synagoga z początku XX w.; cmentarz żydowski, założony w XVIII w.
W���
– barokowy zespół synagogalny z drugiej połowy XVIII w.
Z����
– słynna renesansowa synagoga, wzniesiona na początku XVII w.; tzw. nowy cmentarz,
założony w ���� r.
UKRAINA
Lublin
Chełm
Kraśnik
WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIE
Zamość
Tarnobrzeg
Biłgoraj
WOJ. PODKARPACKIE
Leżajsk
Cieszanów
Rzeszów
Dębica
Ropczyce
Wielkie Oczy
Jarosław
Przemyśl
UKRAINA
Dynów
WOJ. MAŁOPOLSKIE
Sanok
Rymanów
Szlak Chasydzki
Lesko
Ustrzyki Dln.
Baligród
SŁOWACJA
08 |
Rymanów
| historia | 09
Synagoga, stan przed 2005
Synagoga, wnętrze, stan przed 2005
Synagoga
Rymanów to miasto w województwie podkarpackim (�� km od Krosna), położone nad rzeką Tabor
(dopływem Wisłoka) i liczące ok. � ��� mieszkańców. Akt lokacyjny Rymanowa pochodzi z ���� r.
– miasto nazywało się wtedy Ladisslavia. Nazwa Rymanów po raz pierwszy pojawia się w dokumen-
cie z ���� r.
Tragiczne wydarzenia polityczne wieku XVII (powstanie Chmielnickiego, wojny ze Szwecją) nie
pozostały bez wpływu na dzieje Rymanowa i jego żydowskich mieszkańców. O skali spusto-
szeń najwymowniej świadczy znaczący spadek liczby mieszkańców miasta: w ���� r. w Ryma-
nowie mieszkały ��� osoby i znajdowało się ��� domów, zaś w r. ���� mieszkało tam zaledwie ���
ludzi i było �� domów. Pod koniec XVII w. gmina żydowska w Rymanowie zmuszona była zaciągnąć
znaczne pożyczki, których zabezpieczenie stanowił majątek kahału, w tym synagoga.
Pierwsi Żydzi w Rymanowie
Żydzi najprawdopodobniej osiedlili się w Rymanowie około połowy XVI w. Pierwszym znanym
z imienia Żydem rymanowskim był kupiec Michał, wzmiankowany w dokumentach z ���� r. Rejestr
podatkowy z ���� r. podaje, że w Rymanowie mieszkało siedem rodzin żydowskich, co pozwala osza-
cować liczbę żyjących tam Żydów na około �� osób. W ciągu dziesięciu lat liczba żydowskich rodzin
wzrosła do ośmiu. W ���� r. w Rymanowie znajdowało się ogółem ��� domów, zamieszkiwanych
w sumie przez około ��� osób. W tym czasie w mieście istniała już zorganizowana gmina żydowska
(kahał), do której należeli także Żydzi z wielu okolicznych miejscowości. Najwcześniejsza wzmianka
źródłowa dotycząca znajdującej się w Rymanowie synagogi pochodzi z ���� r. i odnosi się do pierw-
szego, zapewne drewnianego budynku, który został później zastąpiony przez murowaną, istniejącą
do dziś synagogę, wzniesioną prawdopodobnie na przełomie XVI i XVII w. W tym czasie w mieście
istniał już także cmentarz żydowski.
W dokumentach sądowych z lat ����–���� widnieją nazwiska �� Żydów rymanowskich. W XVII w.
informacje na temat ludności żydowskiej w Rymanowie pojawiają się dużo częściej. Wiadomo z nich
między innymi, że od ���� r. Żydzi musieli płacić specjalny podatek na budowę miejscowego kościoła
paraialnego. Z tego czasu pochodzą też liczne informacje świadczące o bardzo silnej pozycji ży-
dowskich kupców zajmujących się handlem przyprawami oraz sprowadzanym z Węgier żelazem.
Rozwój społeczności żydowskiej Rymanowa
Wiek XVIII przyniósł zarówno poprawę sytuacji całego miasteczka jak i odrodzenie społeczności
żydowskiej Rymanowa. Warto podkreślić, że na skutek postępującego wyludnienia miasta w II po-
łowie XVII w. zniesiono obowiązujące wcześniej prawo nakazujące Żydom osiedlanie się wyłącz-
nie w północno-zachodniej części Rymanowa. Pozwolono im także kupować oraz budować domy
w części osady przeznaczonej wcześniej wyłącznie dla chrześcijan, w tym przy rynku. Jednocześnie
aż do połowy XVIII w. cała gmina musiała łożyć na utrzymanie ołtarzy w kościele paraialnym.
W ���� r. rajcy z Krosna, broniąc się przed konkurencją ze strony kupców rymanowskich, zabronili
im wstępu do miasta oraz ogłosili, że ograbienie lub zabicie Żyda z Rymanowa nie podlega karze.
Uchwała podjęta przez krośnieńskich mieszczan dobitnie świadczy o odradzającej się wówczas sile
i znaczeniu żydowskich kupców z Rymanowa. Nie zaprzestawali oni walki o możliwość handlowania
na jarmarkach w Krośnie: omijali uchwałę zakazującą im wstępu do miasta, uiszczając opłatę na rzecz
krośnieńskiej paraii. Taki stan rzeczy trwał aż do ���� r., kiedy w całym Cesarstwie Austriackim (gdzie
po I rozbiorze Polski znalazł się Rymanów) tego rodzaju opłaty zostały zniesione.
Plik z chomika:
DRES234
Inne pliki z tego folderu:
Żydzi a handel niewolnikami. Dr. Dariusz Ratajczak Video(1).avi
(83044 KB)
Miliony_ Dr_ Dariusz Ratajczak « Judeopolonia(1).rar
(605 KB)
Gdy w Gazie nadeszła sobota - When saturday came.. (2009) PL [TVRip] [DviX].avi
(444014 KB)
Program światowej polityki żydowskiej - Trzeciak.txt
(265 KB)
Powstanie państwa Izrael.avi
(213862 KB)
Inne foldery tego chomika:
- - - - NOWOŚCI---POLSKIE
- - - -PORADNIKI DLA FACETA KU UCIESZE KOBIETY
-- FILMY RMVB --
-- POLSKIE NAPISY DO FILMÓW NA CHOMIKU --
------- filmy 2011 2012
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin