Berlin.pdf
(
1825 KB
)
Pobierz
60960221 UNPDF
Logowanie i rejestracja
artykuł
dyskusja
edytuj
historia i autorzy
Współrzędne
:
52°31′07″N 13°24′30″E
Berlin
Ten artykuł dotyczy stolicy Niemiec. Zobacz też:
inne znaczenia tego słowa
szukaj
Berlin
–
stolica
i największe miasto
Niemiec
,
na prawach
kraju związkowego (landu)
. Zajmuje
powierzchnię 890 km², zamies
z
kuje je blisko 3,5 mln osób.
Berlin
Przejdź
Szukaj
Spis treści
1 Geografia
1.1 Położenie
1.2 Klimat
1.3 Podział administracyjny
1.4 Miasta podberlińskie
2 Historia
3 Architektura
4 Gospodarka
5 Transport
5.1 Porty lotnicze
5.2 Autostrady
5.3 Linie i dworce kolejowe
6 Kultura
7 Zabytki
8 Edukacja
9 Miasta partnerskie
10 Sport
11 Przypisy
12 Zobacz też
13 Linki zewnętrzne
Strona główna
Kategorie artykułów
Bieżące wydarzenia
Losuj stronę
Zgłoś błąd
Częste pytania
(FAQ)
Kontakt z Wikipedią
Wspomóż Fundację
Herb Berlina
Flaga Berlina
dla edytorów
Ostatnie zmiany
Zasady edytowania
Pomoc
Portal wikipedystów
narzędzia
Linkujące
Zmiany w
dolinkowanych
Strony specjalne
Wersja do druku
Link do tej wersji
Cytowanie tego
artykułu
Panorama miasta
Państwo
Niemcy
Kraj związkowy
Berlin
Burmistrz
Klaus Wowereit
Geografia
[
edytuj
]
Powierzchnia
891,85
km²
Położenie 52° 31' 07 ''
N
13° 24' 30 ''
E
w innych językach
Afrikaans
Alemannisch
AngloSaxon
ﺍﻟﻌﺮﺑﻴﺔ
Aragonés
Armãneashce
Arpetan
Asturianu
Avañe'ẽ
Azәrbaycan
Bânlâmgú
Баш
ҡ
орт
Беларуская
Беларуская
(тарашкевіца)
Bislama
Български
Boarisch
Położenie
[
edytuj
]
Berlin leży w północnowschodniej części Niemiec. Położony
j
est nad r
zeką
Szprewą
i
Hawelą
oraz ich dopływami. Rzeka
Szprewa
w dzielnicy
Spandau
wpada do
Haweli
, prawego
dopływu
Łaby
. Berlin znajduje się między płaskowyżami
Barnim i Teltow. Leży około 70 kilometrów od
granicy
z
Polską
.
Największa długość miasta w kierunku wschodniozachodnim
wynosi około 45 km, największa długość w kierunku północno
południowym wynosi około 38 km. Najwyższe wzniesienie ma
wysokość 115,4 m
n.p.m.
,
natomiast najniższy punkt leży na
wysokości 32 m n.p.m.
Wysokość 34115
m
n.p.m.
Ludność
(
2007
)
•
liczba ludności
•
gęstość
•
aglomeracja
3 405 483
3 818 os./km²
4 262 480
Nr kierunkowy
030
Kod pocztowy
10001–14199
Tablice
rejestracyjne
B
Klimat
Miasto znajduje się w
umiarkowanej strefie klimatycznej
.
Przeciętna temperatura roku wynosi 9,1°C, średnia roczna ilość
opadów wynosi 581 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (14,3°C) i sierpień (14,1°C), a
najzimniejszy jest styczeń (1,9°C) i luty (1,5°C). Dokładna statystyka
[2]
:
[
edytuj
]
Podział miasta 12 dzielnic
Miasta partnerskie
Los Angeles
Paryż
Madryt
S
tambuł
Moskwa
Warszawa
Budapeszt
B
ruksela
Dżakarta
Taszkent
Meksyk
P
ekin
Tokio
Buenos Aires
Praga
Windhuk
Londyn
[1]
Miesiąc
Minimalna
temperatura
Maksymalna
temperatura
Poziom
deszczu
Dni
deszczowe
Bosanski
Brezhoneg
Català
Чăвашла
Česky
Chavacano de
Zamboanga
Cymraeg
Dansk
Deitsch
Deutsch
Dolnoserbski
Eesti
Styczeń
1.9
°C
2.9°C 42.3 mm 10
Luty
1.5°C 4.2°C 33.3 mm 8.0
Marzec
1.3°C 8.5°C 40.5 mm 9.1
Kwiecień
4.2°C 13.2°C 37.1 mm 7.8
Maj
9.0°C 18.9°C 53.8 mm 8.9
Czerwiec
12.3°C 21.6°C 68.7 mm 9.8
Lipiec
14.3°C 23.7°C 55.5 mm 8.4
Sierpień
14.1°C 23.6°C 58.2 mm 7.9
Wrzesień
10.6°C 18.8°C 45.1 mm 7.8
Położenie na mapie Niemiec
Mapa hydrograficzna okolic
Berlina
Eesti
Ελληνικά
English
Эрзянь
Español
Esperanto
Euskara
ﻓﺎﺭﺳﯽ
Føroyskt
Français
Frysk
Furlan
Gaeilge
Gaelg
Gàidhlig
Galego
한국어
Hawai`i
Հայերեն
Hornjoserbsce
Hrvatski
Ido
Ilokano
Bahasa Indonesia
Interlingua
Interlingue
Иронау
isiZulu
Íslenska
Italiano
עברית
Basa Jawa
Kapampangan
ქართული
Kaszëbsczi
Қазақша
Kernewek
Kiswahili
Коми
Kreyòl ayisyen
Kurdî / ﻛﻮﺭﺩﯼ
Latina
Latviešu
Lëtzebuergesch
Lietuvių
Líguru
Limburgs
Lingála
Lojban
Luganda
Lumbaart
Magyar
Македонски
Malagasy
Wrzesień
10.6°C 18.8°C 45.1 mm 7.8
Październik
6.4°C 13.4°C 37.3 mm 7.6
Listopad
2.2°C 7.1°C 43.6 mm 9.6
Grudzień
0.4°C 4.4°C 55.3 mm 11.4
Berlin
Podział administracyjny
Miasto podzielone jest na 12 dzielnic (niem.
Bezirk
), dzielących się dalej na "poddzielnice" (niem.
Ortsteile
czyli części miasta). Ten podział istnieje od
1 stycznia
2001
roku, kiedy to w wyniku
reformy administracyjnej zmniejszono liczbę dzielnic z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy
Bezirk
ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.
[
edytuj
]
Galeria zdjęć w
Wikimedia Commons
Berlin w
Wikicytatach
Strona internetowa
Dzielnica Ludność Powierzchnia
CharlottenburgWilmersdorf
315.244 64,72 km²
FriedrichshainKreuzberg
264.922 20,16 km²
Lichtenberg
258.964 52,29 km²
MarzahnHellersdorf
249.882 61,74 km²
Mitte
325.629 39,47 km²
Neukölln
305.658 44,93 km²
Pankow
356.956 103,01 km²
Reinickendorf
243.536 89,46 km²
Spandau
224.408 91,91 km²
SteglitzZehlendorf
288.572 102,50 km²
TempelhofSchöneberg
332.091 53,09 km²
TreptowKöpenick
236.450 168,42 km²
Miasta podberlińskie
[
edytuj
]
Miasto Ludność Powierzchnia
Teltow
20.279 21,54 km²
Poczdam
148.691 187,27 km²
Falkensee
38.577 43,30 km²
Hennigsdorf
26.226 20,29 km²
Malti
Velten
11.437 23,39 km²
Bahasa Melayu
Монгол
Nāhuatl
Dorerin Naoero
Nederlands
日本語
Nnapulitano
Norsk (bokmål)
Norsk (nynorsk)
Nouormand
Novial
Occitan
O'zbek
Piemontèis
Plattdüütsch
Português
Qırımtatarca
Reo Mā`ohi
Ripoarisch
Română
Romani
Rumantsch
Oranienburg
41.194 162,37 km²
Bernau
35.320 103,73 km²
Erkner
11.752 16,60 km²
Königs Wusterhausen
33.062 95,83 km²
Ludwigsfelde
24.370 109,30 km²
Historia
[
edytuj
]
Założony w
IX wieku
przez plemiona słowiańskie (gród
Kopanica
przy ujściu rzeki Dahme do
Szprewy
, dziś dzielnica
Köpenick
) i określany łacińską
nazwą
Berolina
, która według jednej z hipotez pochodzi od słowiańskiego
bór i rolina
. W rzeczywistości nazwa Berlin najprawdopodobniej, według
hipotezy
Reinholda Trautmanna
,
jest zniekształconą nazwą
Bralin
(za czym przemawia m.in. zapis w dokumencie z
1215
roku nazwy miejscowości
jako
Braline
) i pochodzi od nazwy osobowej
Bral
, czyli skróconej formy słowiańskiego imienia złożonego
Bratosław
[
3]
.
Populaność zyskuje teza iż
nazwa Berlin wywodzi się od słowa "berło".
W swojej historii pełnił kilkakrotnie rolę stolicy różnych państw niemieckich:
Marchii Brandenburskiej
,
Królestwa Prus
,
od
1864
roku stanowił stolicę
Związku Północnoniemieckiego, a od
1871
zjednoczonych Niemiec jako cesarstwa, a później Republiki Weimarskiej, III Rzeszy, NRD oraz
współczesnych zjednoczonych Niemiec.
Miasto
Cölln
, położone na wyspie na
Szprewie
część podwójnego osiedla BerlinCölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w
1237
, zaś Berlin,
położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w
1244
. W
1307
zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.
Romani
Rumantsch
Runa Simi
Русский
Саха тыла
Sámegiella
Sardu
Scots
Seeltersk
Shqip
Sicilianu
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Слов
ѣ
ךньскъ /
Ślůnski
Soomaaliga
Српски / Srpski
Srpskohrvatski /
Српскохрватски
Suomi
Svenska
Tagalog
Taqbaylit
Tarandíne
Tatarça/Татарча
Tetun
ไทย
Tiếng Việt
То
ҷ
ик
ӣ
Tok Pisin
Türkçe
Українська
ﺍ
ﺭﺩﻭ
Vèneto
Volapük
Võro
文言
WestVlams
Winaray
Wolof
יי
ִ
דיש
Yorùbá
粵語
Zazaki
Žemaitėška
中文
położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w
1244
. W
1307
zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.
Od
1451
Berlin był rezydencją
brandenburskich margrabiów i elektorów
.
W
XVII w.
Berlin został rozbudowany o
kilka przedmieść, a w
1701
podniesiony przez
Fryderyka I
do rangi stolicy. Ponadto w
1709
zjednoczono
miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto
Berlin
. Wkrótce
powstały dalsze przedmieścia. Obszar miasta został ponownie rozszerzony w
1861
, gdy włączono
miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W
1871
miasto
zostało stolicą nowo powstałej
Rzeszy Niemieckiej
.
Berlin w 1737
Po
I wojnie światowej
w
1918
ogłoszono w Berlinie republikę. W
1920
na podstawie tzw.
Ustawy o
wielkim
Berlinie
ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin
osiągnął wówczas około 4 milionów mieszkańców. Po przejęciu władzy przez
nazistów
w
1933
Berlin stał się
stolicą
III Rzeszy
.
W
1936
odbyły się w Berlinie
igrzyska olimpijskie
.
Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw.
plan Germania
Alberta Speera
), czemu
przeszkodziła klęska Niemiec w
II wojnie światowej
oraz znaczne zniszczenia miasta. W czasie alianckich bombardowań i
walk o zdobycie Berlina
przez wojska
radzieckie
i polskie, znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi.
Po
II wojnie światowej
Berlin został podzielony na
4 sektory okupacyjne
przez
aliantów
.
Stąd też przed
pono
wnym
zjednoczeniem Niemiec
miasto było podzielone na część wschodnią stanowiącą
sektor sowiecki
i od
1949
stolicę
NRD
i część zachodnią (
Berlin Zachodni
) będącą specjalnym obszarem administrowanym przez
aliantów ze statusem zbliżonym do wolnego miasta (błędem jest stwierdzenie że Berlin Zachodni należał do
RFN) powstałą z
francuskiego
,
brytyjskiego
i
amerykańskiego
sektora okupacyjnego. W latach
1948
49
Sowieci
wprowadzili
blokadę Berlina Zachodniego
,
na co
alianci
zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu
powie
trznego z zaopatrzeniem. W latach
1961
1989
Berlin Zachodni
był otoczony
murem
, którego zburzenie w
1989
roku st
anowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich. Decyzją
Bundestagu
, od
1991
Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od
1999
w Berlinie swoje siedziby mają
parlament
i
rząd
.
Mur berliński przed zburzeniem
w 1989 roku.
Architektura
[
edytuj
]
Ta sekcja jest
zalążkiem
. Jeśli możesz,
rozbuduj ją
.
Gospodarka
[
edytuj
]
Reichstag nocą
Berlin jes
t wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma
Siemens
,
AEG
)
, maszynowy, środków transportu i odzieżowy. Ważny ośrodek handlowy (międzynarodowe
targi, wystawy).
Ta sekcja jest
zalążkiem
. Jeśli możesz,
rozbuduj ją
.
Transport
[
edytuj
]
Wielki węzeł komunikacji lotniczej, drogowej, kolejowej oraz wodnej (np.
szlak wodny Berlin Szczecin
Bałtyk
).
Potsdamer Platz
Porty lotnicze
Berlin Schönefeld
(SXF, położony w kraju związkowym
Brandenburgia
)
, przewidziany do rozbudowy
Berlin Tegel
(TXL)
Berlin Tempelhof
(THF) czynny do końca października 2008 roku
Zobacz też:
Porty lotnicze Berlina
[
edytuj
]
Autostrady
[
edytuj
]
Brama Brandenburska
Autostrada A10
(
Berliner Ring
) zewnętrzna obwodnica autostradowa Berlina
Autostrada A100
(
Stadtring
) wewnętrzna obwodnica autostradowa Berlina
Autostrada A102
lokalna
Autostrada A103
lokalna
Autostrada A104
lokalna
Autostrada A105
lokalna
Autostrada A111
lokalna, łącznik obwodnicy A10
Autostrada A113
lokalna, łącznik obwodnicy A10
Autostrada A114
lokalna, łącznik obwodnicy A10
Autostrada A115
lokalna, łącznik obwodnicy A10 (
AVUS
)
Autostrada A117
lokalna
Berlin Hauptbahnhof
Linie i dworce kolejowe
Osobny artykuł:
Berliński węzeł kolejowy
.
Kolej z Berlina do
Poczdamu
była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w
1838
, biegnąc z obecnego
placu Poczdamskiego
przez
Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.
W
XIX wieku
powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje
[
edytuj
]
W
XIX wieku
powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje
połączono ze sobą wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez
linię pierścieniową
(zwaną
Ring
lub
Psią
Głową
) i
linią średnicową
wschódzachód na
estakadzie
. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi
podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od
1924
zostały przekształcone w
elektryczną
kolej miejską
SBahn
.
Dla kolei SBahn zbudowano w latach
1934
1939
tunel północpołudnie.
W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe
Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu
linii wschódzachód
i
drugiego tunelu
północpołudnie
, pod nazwą
Berlin Hauptbahnhof
, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą
Berlin
HauptbahnhofLehrter Bahnhof
na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.
Główne dworce dalekobieżne Berlina:
Berlin Gesundbrunnen
(otwarty 28 maja 2006)
Berlin Hauptbahnhof
(dawniej Berlin HauptbahnhofLehrter Bahnhof, Berlin Lehrter Stadtbahnhof, otwarty
28
maja
2006
)
BerlinLichtenberg
Berlin Ostbahnhof
(za czasów NRD przez pewien czas Berlin Hauptbahnhof)
Berlin Südkreuz
(dawniej Berlin Papestraße, otwarty 28 maja 2006)
Berlin Wannsee
(niewielkie znaczenie ruchowe)
BerlinSpandau
(połączenia w kierunku zachodnim)
Berlin Zoologischer Garten
(od 28 maja 2006 tylko pociągi dalekobieżne prywatnego przewoźnika Connex)
Największe dworce regionalne:
BerlinCharlottenburg
Berlin Friedrichstraße
Berlin Alexanderplatz
Berlin Potsdamer Platz
W Berlinie kursuje
najstarsze w Niemczech metro
(
1902
), posiadające obecnie 9 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.
Berlin i
Mur Berliński
z wysokości
20 km
Dzielnice Berlina
Kultura
[
edytuj
]
Berlin, w porównaniu z innymi stolicami
europejskimi
,
posiada bardzo dużą ilość zabytków. Prócz tego znaleźć
tu można wiele
muzeów
i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.
Opery:
Deutsche Oper
Staatsoper Unter den Linden
Komische Oper
Neuköllner Oper
Orkiestry symfoniczne:
Berliner Philharmoniker (dyr. muz. sir Simon Rattle)
Deutsches SymphonieOrchester Berlin (dyr. muz. Ingo Metzmacher)
Staatskapelle Berlin (dyr. muz. Daniel Barenboim)
RundfunkSinfonieorchester Berlin (dyr. muz. Marek Janowski)
Konzerthausorchester Berlin (dyr. muz. Lothar Zagrosek)
Orchester Berliner Musikfreunde (amatorska)
Zespoły muzyki dawnej:
Akademie für Alte Musik Berlin
Berliner BarockCompagney
Chóry:
Berliner Singakademie
RIAS Kammerchor
Philharmonischer Chor Berlin
Rundfunkchor Berlin
Schöneberger Sängerknaben
StudioChor Berlin
Inne zespoły:
RIAS Big Band Berlin
Junges Kammerorchester Reinickendorf
Teatry:
Schaubühne
Volksbühne
Deutsches Theater
Berliner Ensemble
Theater des Westens
W Berlinie od
1989
odbywa się(z przerwami w latach
2004
2005
) największa na świecie impreza
techno
Love Parade
w największej z nich brało
udział ponad milion osób.
Na planie z 1902 w centrum
Wyspa Muzeów
Zabytki
[
edytuj
]
Zabytki
Brama Brandenburska
Reichstag
Mur berliński
Berliner Dom
Siegessäule
kolumna zwycięstwa
Ewangelicki Kościół Pamięci cesarza Wilhelma I
Wyspa Muzeów
:
Muzeum Pergamońskie
(Zbiory Sztuki Starożytnej, Muzeum Azji Przedniej, Muzeum
Sztuki Islamskiej),
Stare Muzeum
(
Muzeum Egipskie
i
Antikensammlung
),
Muzeum im. Bodego
,
Nowe
Muzeum,
Stara Galeria Narodowa
Muzeum Żydowskie w Berlinie
Ratusz
Grunewaldturm
Pałac Charlottenburg
Nowa Synagoga w Berlinie
Zamek Bellevue
Zobacz też:
Muzea berlińskie
Pałac w dzielnicy Charlottenburg
Stara Galeria Narodowa (niem.
Alte Nationalgalerie
) na Wyspie
Muzeów w formie świątyni
rzymskiej została otwarta w 1876 i
zawiera dzieła sztuki XIX wieku
W parku Volkspark Friedrichshain w Berlinie w rejonie Virchowstraße i Werneuchener Straße znajduje się
cmentarz polskich żołnierzy poległych w 1945 r. podczas operacji berlińskiej. W północnej części parku w 1972
r. wzniesiono pomnik (Denkmal des polnischen Soldaten) projektu polskoniemieckiego kolektywu, w skład
którego weszli – Zofia Wolska, Tadeusz Ladziana, Arnd Wittig i Günther Merkel, na którym umieszczono napis
"Za naszą i waszą wolność – für eure und unsere Freiheit"
.
Edukacja
[
edytuj
]
W Berlinie jest 17 szkół wyższych, które mają około 150.000
studentów
:
Freie Universität Berlin
około 40 840 studentów,
TFHBerlin University of Applied Sciences
około 10 200 studentów,
HumboldtUniversität zu Berlin
około 36 423 studentów,
Technische Universität Berlin
około 29 783 studentów,
Universität der Künste Berlin
.
Katedra berlińska
Miasta partnerskie
[
edytuj
]
Los Angeles
,
Stany Zjednoczone
Unter den Linden
Paryż
,
Francja
Madryt
,
Hiszpania
Stambuł
,
Turcja
Moskwa
,
Rosja
Warszawa
,
Polska
Budapeszt
,
Węgry
Bruksela
,
Belgia
Dżakarta
,
Indonezja
Taszkent
,
Uzbekistan
Meksyk
,
Meksyk
Pekin
,
Chińska Republika Ludowa
Tokio
,
Japonia
Buenos Aires
,
Argentyna
Praga
,
Czechy
Windhuk
,
Namibia
Londyn
,
Wielka Brytania
Reichstag
Sport
[
edytuj
]
piłka nożna
Hertha Berlin
koszykówka
Alba Berlin
hokej na lodzie
Eisbären Berlin
W
2001
na lekkoatletycznym stadionie
Fredrich L. Jahn Stadion
odbyła się jedna runda żużlowego cyklu Grand
Prix
Grand Prix Niemiec
. Po raz pierwszy zawody odbyły się na
torze czasowym
(zawody wygrał
Tomasz
Gollob
).
9 lipca
2006
na stadionie
Olympiastadion Berlin
odbył się
Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej
pomiędzy
Włochami a Francją.
Stadion Olimpijski w Berlinie
Plik z chomika:
martamila
Inne pliki z tego folderu:
Szlak_Transsyberyjski_-_przewodnik.rar
(6586 KB)
Berlin.pdf
(1825 KB)
Historia i rozwój przestrzenny Berlina.doc
(55 KB)
TURYSTYKA - IZRAEL.pdf
(71 KB)
rzym.rar
(44749 KB)
Inne foldery tego chomika:
Mapy
Obieżyświat
Polska
Świat
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin