2.pdf

Normy Ŝywienia

składniki mineralne

Makroelementy: zapotrzebowanie większe

niŜ 100 mg/dz

Ca, P, Mg, Na, K, Cl

Mikroelementy, pierwiastki śladowe:

zapotrzebowanie

mniejsze niŜ 100 mg/dz

Fe, J, Zn, Mn, Cu, Co, Mo, F, Se, Cr

Dr med. Dorota SzostakWęgierek

Składniki mineralne w ustroju

występują w postaci

związków organicznych, nieorganicznych,

wchodzą w skład stałych struktur tkanek,

pełnią rolę jonów w płynach ustrojowych.

Wapń (Ca)

w organizmie występuje głównie w

postaci fosforanu

U człowieka 10001200 g Ca

w kościach, zębach, paznokciach

fosforany, hydroksyapatyty, węglan

1% w tkankach i płynach ustrojowych

Wapń (Ca), źródła:

mleko i produkty mleczne,

wapń obecny w produktach zboŜowych i

warzywach jest gorzej przyswajalny z

powodu obecności kwasu szczawiowego,

fitynowego i błonnika

woda, szczególnie twarda

Wapń (Ca), rola:

budulec, struktura podporowa szkieletu

reguluje remodelowanie tkanki kostnej

Ca zjonizowany, w płynach poza i śródkomórkowych

odgrywa rolę aktywatora bądź inhibitora enzymów,

krzepnięciu krwi, przenoszeniu sygnałów elektrycznych i

chemicznych z powierzchni komórek do wnętrza

wchodzi w skład błon biologicznych oraz substancji

integrujących spójność komórek, znaczenie w procesach

przepuszczalności, głównie naczyń włosowatych

prawidłowa czynność serca

Wapń (Ca), gospodarka:

PTH, Dkalcitrol:

zwiększają wchłanianie wapnia w jelicie,

hamują jego wydalanie z moczem,

mobilizują uwalnianie z kości

kalcytonina: hamuje absorpcję w p.pokarmowym,

uwalnianie z kości, zwiększa wydalanie z moczem

Wapń (Ca), wchłanianie:

wchłanianie: 1035%, zaleŜy od stopnia wysycenia

organizmu wapniem

tempo wchłaniania zaleŜy od szybkości przesuwania się

treści pokarmowej przez jelita, pH w jelicie cienkim

(alkaliczne utrudnia), obecności związków wiąŜących

wapń lub ułatwiających jego wchłanianie, stosunku

fosforu do wapnia, obecności wit D i PTH

wpływ na wchłanianie: błonnik (hamuje), tłuszcze

(utrudniają, kwasy tłuszczowe tworzą z wapniem trudno

rozpuszczalne mydła), laktoza (zwiększa), alkohol

(zmniejsza),

czynniki endogenne: wiek, płeć, ciąŜa, laktacja

Wapń (Ca), gospodarka:

szczytowa masa kostna (BCM bone calcium mass)

między 2535 rokiem Ŝycia

Czynniki wpływające na rozwój osteoporozy:

wielkość szczytowej masy kostnej,

tempo utraty kości:

czynniki genetyczne: płeć, rasa biała, drobna

budowa ciała, predyspozycje rodzinne

środowiskowe: niska podaŜ wapnia i wit D,

wysokie spoŜycie fosforu i białka, alkoholu, kawy,

palenie papierosów, mała aktywność fizyczna,

długotrwałe unieruchomienie,

nadmierny trening fizyczny u kobiet prowadzący do

zatrzymania miesiączki

po 40 roku Ŝycia stopniowy ubytek masy kostnej

gwałtowny u kobiet w pierwszej dekadzie

po menopauzie

Rocznie:

0,3% u M

25% u K w okresie okołomenopauzalnym,

potem 0,5%

Wapń (Ca), osteoporoza, profilaktyka:

zwiększenie spoŜycia wapnia

w dzieciństwie i okresie dojrzewania

w wieku dorosłym,

takŜe po menopauzie

odpowiednia podaŜ wit D

aktywność fizyczna

niepalenie papierosów

unikanie niedowagi

Wapń (Ca), niedobór:

nadmierna pobudliwość układu nerwowego

(tęŜyczka ból mięśni, skurcz mięśni twarzy, rąk i

nóg, mrowienie palców),

odwapnienie, zniekształcenie kości (krzywica,

obniŜenie szczytowej masy kostnej, osteopenia,

osteomalacja, osteoporoza, złamania),

nadciśnienie,

kumulacja ołowiu i kadmu w rejonach skaŜonych

tymi metalami,

zmiany flory jelitowej,

rak okręŜnicy i sutka?

Polska norma na Ca, AI (mg/dzień)

Zapotrzebowanie na wapń

wg zaleceń amerykańskich (mg/dz)

Grupa

Zalecenia

Dzieci 1-3

500

Dzieci 6-10 lat

800-1200

Dzieci 4-6

700

Osoby 11-24 lata

1200-1500

Dzieci

800

M 25-65 lat

1000

MłodzieŜ

1300

M > 65 lat

1500

M i K 19-50

1000

K 25-50 lat

1000

K >50 lat (po menopauzie)

stosujące estrogeny

1000

M i F >50

1300

CiąŜa i laktacja <19

1300

K >50 lat (po menopauzie)

nie stos. estrogenów

1500

CiąŜa i laktacja >19

1000

CięŜarne i karmiące

1200-1500

Wapń (Ca), suplementacja:

MoŜe być zalecana:

u osób starszych,

u kobiet po menopauzie (zmniejszone

wchłanianie),

u osób nie mogących spoŜywać produktów

mlecznych (alergia, hipolaktazja)

Wapń (Ca), nadmiar:

u zdrowych ludzi dobra tolerancja podaŜy

2,5 g wapnia/dz z racją pokarmową

Nadmierna suplementacja:

kamica nerkowa

zaparcia

nadkwaśność Ŝołądka przy stosowaniu węglanu

wapnia

upośledzenie wchłaniania Fe, Mg, Zn

dawki wapnia > 4g/dz: hiperkalcemia,

hiperkalciuria, uszkodzenie nerek

Fosfor (P):

występuje w postaci fosforanów

Fosfor, źródła:

fasola, groch, soja, kakao, kasza gryczana, ryby,

orzechy włoskie, mleko, sery, mięso, drób, chleb

pełnoziarnisty

u człowieka 700900 g fosforu,

80% w tkance kostnej, zębach

reszta w tkankach miękkich

i płynach ustrojowych

jako dodatek: właściwości stabilizujące,

emulgujące, zagęszczające i klarujące: mięso, sery

topione, koncentraty, zupy w proszku, wyroby

cukiernicze, napoje typu cola

Dieta powinna dostarczać równowaŜne ilości

wapnia i fosforu

Fosfor, rola:

fosforany wapnia wchodzą w skład kości i zębów

związki fosforu wchodzą w skład kwasów

nukleinowych i związków wysokoenergetycznych:

ADP, ATP

fosforylacja cukrów i białek

jako aniony we krwi i komórkach bufor

Fosfor, wchłanianie:

duŜe, do 90%

wchłanianie P rośnie ze wzrostem jego zawartości

w diecie (odwrotnie niŜ w przypadku wapnia)

nieorganiczne fosforany uŜywane w przetwórstwie

łatwo się wchłaniają

na gospodarkę fosforem wpływa wit D i PTH

leki alkalizujące zmniejszają wchłanianie P

Fosfor, niedobór:

znaczna zawartość w produktach,

małe prawdopodobieństwo niedoboru

Fosfor, zapotrzebowanie:

zaleca się takie samo jak spoŜycie Ca

Ca:P 1:1

u niemowląt: 1,5:1

moŜe wystąpić u osób naduŜywających alkoholu,

lub długotrwale, z powodu nadkwaśności,

przyjmujących wodorotlenek glinu, który z P tworzy

nie wchłaniające się związki

spadek syntezy związków bogatoenergetycznych,

ubytek P z kości, bóle kostne,

osłabienie, jadłowstręt

Fosfor, nadmiar:

wzrost poziomu P w osoczu

redukcja nerkowej syntezy wit D

zmniejszenie puli zjonizowanego Ca w surowicy

zwiększenie uwalniania PTH

kalcyfikacja tkanek miękkich

zmniejszenie gęstości mineralnej kości

zmniejszenie wchłaniania Ca i Mg (wiązanie w

przewodzie pokarmowym)

Magnez (Mg), źródła:

produkty zboŜowe, kasza gryczana,

kakao, nasiona roślin strączkowych,

orzechy włoskie, woda

części zielone roślin (składnik chlorofilu)

Magnez (Mg), rola:

regulator cyklu komórkowego

stabilizator błon komórkowych

przenoszenie bodźców nerwowych do mięśni

spadek stęŜenia magnezu w surowicy pociąga za sobą

wzrost zawartości wewnątrzkomórkowego wapnia

obniŜenie magnezu w ustroju: skurcz mięśni,

nadciśnienie, skurcz naczyń wieńcowych i mózgowych

Magnez (Mg), wchłanianie:

upośledza:

wysokie spoŜycie NKT (mydła magnezowe)

wysokie spoŜycie P

celuloza, hemicelulozy

fityniany, taniny, szczawiany, środki

konserwujące, pozostałości pestycydów

Magnez (Mg), profilaktyka:

choroby sercowonaczyniowe:

rozszerza naczynia krwionośne,

obniŜa ciśnienie,

zmniejsza wraŜliwość na endogenne katecholaminy,

przeciwdziała nadkrzepliwości,

zmniejsza wraŜliwość mięśnia serca na niedotlenienie,

działanie antyarytmiczne

zapobiega osteoporozie

zmniejsza napięcie nerwowe i działa antystresowo

Magnez (Mg), niedobór:

mała podaŜ w diecie, upośledzone wchłanianie,

biegunka, alkoholizm, hormonalne środki

antykoncepcyjne,

zaburzenia ze strony układu nerwowo

mięśniowego i sercowonaczyniowego

nadmierna pobudliwość mięśniowa, drŜenie i

bolesne skurcze mięśni, stany lękowe, bezsenność

duŜe niedobory: osłabienie mięśni, głównie

oddechowych, apatia, depresja, oczopląs

w krańcowych przypadkach tęŜyczka, samoistne

wypadanie zastawki dwudzielnej, zaburzenia

miesiączkowania

Magnez, RDA (mg/dzień)

Grupa

RDA

Magnez (Mg), nadmiar:

podczas suplementacji:

hipermagnezemia,

nudności, wymioty,

spadek ciśnienia,

zaburzenia oddychania,

bradykardia

M 19-30

400

M >30

420

K 19-30

310

K >30

320

CiąŜa <19

400

CiąŜa >19

360

35g: działanie przeczyszczające

Laktacja <19

360

Laktacja >19

320

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: