paleozoik – ok. 330 mln lat

kambr – transgresja morska

kwarcyty, piaskowce kwarcytowe,

łupki ilaste – Góry Świętokrzyskie

wapienie wojcieszowskie, skały powulkaniczne (Sudety)

kambr/ordowik

faza sandomierska, wydźwignięcie sandomirydów (zalążek Gór Świętokrzyskich)

regresja morska

ordowik

transgresja morska

piaskowce, szarogłazy, zlepieńce – Sudety

wapienie – Góry Świętokrzyskie

sylur – utwory łupkowo – piaskowe

regresja morska na skutek orogenezy kaledońskiej – powstały pn. GŚ, pn Sudety i masywy serpentynowe Przedgórza Sudeckiego (wskutek ruchów wulkanicznych), wytworzyły się rudy żelaza, niklu, magnezu.

dewon – suchy klimat, pustynny ląd intensywne wietrzenie skał, powstają czerwone piaskowce

pod koniec dolnego dewonu – transgresja morska

szare wapienie na Wyż. Kielecko – Sandomierskiej, czarne wapienie

górny dewon – morze częściowo ustępuje, opuszczając obszar Sudetów

karbon – transgresja morska, utwory łupkowo – piaskowe, wapienie, węgiel kamienny

koniec karbonu – regresja morska – ruchy hercyńskie wydźwigują pd GŚ i pd Sudety

orogeneza hercyńska -> masywy granitowe (Karkonosze, Masyw Ślęży, Śnieżnika, Strzelina, Sobótki), osadzają się utwory osadowe, które ulegają wypiętrzeniu - tworzą się Prakarpaty

perm

pustynny ląd, podlegający procesom erozji i wietrzenia, pstry piaskowiec, porfiry, diabazy

transgresja morska (Morze Cechsztyńskie): sól kamienna (Inowrocław), gipsy, anhydryty, sole potasowo – magnezowe

pod koniec permu – regresja morska

mezozoik – 125 mln lat

trias – pustynny ląd, suchy klimat, wietrzenie

czerwono – fioletowy piaskowiec z zielonymi wkładkami (Wyż Śląska i Kielecko – Sandomierska)

środkowy trias – transgresja morska, wapienie, dolomity

kruszconośny próg dyslokacyjno- tektoniczny od Góry Św. Anny do Olkusza – cynk i ołów

górny trias – morze spłyca się, częściowo ustepuje

piaski, iły łupki, sól (Śląsk), węgiel (okolice Zawiercia)

koniec górnego triasu – morze ustępuje

ruchy starokimeryjskie - wydźwignięcie Małopolski

jura

osady pochodzenia lodowcowego lub płytko – wodnego

wapniste piaskowce (Jura Krk – Częstochowska, Wyżyna Śląska)

środkowa jura – transgresja morska

wapienie (Jura, Wyż Śląska, Tomaszów Mazowiecki)

rudy żelaza (Niż. Polski, okolice Łęczycy)

górna jura – max. zasięg morza aż po Karpaty

wapienie w Tatrach, Pieninach

jura/kreda

morze ustępuje na skutek ruchów młodokimeryjskich

kreda

wypiętrzenie Wyż. Śląskiej, Jury Krak – Częst.

wypiętrzenia miedzy Bałtykiem a Podolem

transgresja morska największa pod względem zasięgu i głębokości.

wapienie, margle, kreda, piaski glaukonitowe (Wyż. Śląska)

koniec kredy

regresja morska,

faza laramejska, wypiętrzenie lekko Karpat i Wyż Małopolskiej, zapowiadająca orogenezę alpejską.

Kenozoik

trzeciorzęd – morze w postaci płytkich zalewów, jeziorzysk

paleogen:

paleocen – morze zalewa Niecke Mazowiecko – Lubelską

piaski, iły, muły

eocen – morze powiększa zasięg, zalewa dolinę dolnej Wisły, dolnej Odry i Nieckę Maz. – Lub

osady: muły ze szczątkami roślin, iły, piaskowce

morze zalewa tatry, pozostawia wapienie numulitowe

oligocen – morze spłyca się, ustępuje

osady: piaski glaukonitowe, złoża fosforytów (Wyż. Kiel – Sand, Wyż. Śląska)

neogen:
miocen

morze na obszarze Polski południowej

węgiel brunatny (Konin, Koło, Turek, Bełchatów)

ropa naftowa, gaz ziemny, złoża siarki

sól kamienna – Bochnia, Wieliczka

orogeneza alpejska – wydźwignięcie Karpat i potrzaskanie Sudetów i przez to regresja morska

czwartorzęd

zlodowacenie krakowskie (południowopolskie) (mindel)

sięgało po Karpaty

piaski, iły, glina zwałowa

interglacjał mazowiecki, na południu Polski kształtuje się sieć rzeczna

II zlodowacenie – środkowopolskie  (Risu)

na linii Chełm, Lublin, GŚ, Częstochowa, Katowice, Sudety

utwory: piaski, piaskowce, iły

interglacjał emski, transgresja morska

północna i środkowa Polska zalana przez morze

osady morskie z morską fauną małżów, muły, iły, piaskowce

zlodowacenie III bałtyckie (wirmu)

czoło lodowca: Gubin, Zielona Góra, Leszno, Płock, Ostrołęka

sieć rzeczna Polski, kształtują się dolne i środkowe odcinki głównych rzek, wykształca się Morze Bałtyckie

1.    
akumulacja

a.    morena czołowa – wał usypiskowy w postaci pagóra, utworzony przed czołem lodowca zbudowany z materiału drobnoziarnistego (piaski, piaskowce, żwiry)

b.    morena boczna – ciągi pagórów o przebiegu zgodnym z ruchem lodowca, zbudowane z materiału gruboziarnistego (gnejsy, granity, piaski, piaskowce, żwiry)

c.    morena denna – lekko falista równina z gliny zwałowej

d.    drumliny – pagóry w kształcie elipsy o wysokości 5-60 m i długości 100-1000 m

2.     erozja

a.    wygłady lodowcowe – doskonale oszlifowane, wypolerowane powierzchnie skalne, wklęsłe w skale luźnej, wypukłe w skale litej

b.    mutony – ogładzone, podłużne garby o przebiegu zgodnym z lodowcem, zarysie owalnym, dł. x – 10x m, wys od 1 m do 10x m

c.    rynny i wanny polodowcowe – podłużne zagłębienia, często bezodpływowe, dł. 10x m o przebiegu zgodnym z ruchem lodowca, a prostopadłym do czoła

d.    garnki i kociołki – nieregularne zagłębienia o średnicy do paru m i znacznej głębokości

e.    misy polodowcowe – zagłębienia w kształcie zbliżonym do koła o głębokości 10x metrów i o średnicy od x do 10x metrów.

3.     rzeki fluwioglacjalne

a.    subglacjalne – pod lodowcem

b.   supraglacjalne – na powierzchni

c.    ekstraglacjalne – na obszarze niezlodowaconym

d.   peryglacjalne (progl.) – wypływające z czoła topniejącego lodowca

i.     proglacjalne (N->S) + ekstraglacjalne (S->N) = pradolina (dawna dolina rzeczna)

4.     formy powstałe w wyniku działalności wód proglacjalnych

a.    kemy – pagóry lub ciągi pagórów, dł. x do 10x m, zbudowane ze żwirów, piasków rzeczno – lodowcowych osadzanych przez wody proglacjalne

b.    ozy – pagóry lub ciągi pagórów, dł. 300 km, o stromych stokach, falistej linii grzbietowej, zbudowane z piasków, piaskowców osadzanych przez wody proglacjalne

c.    równiny sandrowe – zbudowane z szeregu pagórów tworzących w sumie rozległe powierzchnie, zbudowane ze żwirów, piasków rzeczno – lodowcowych, osadzanych w postaci rozłożystego stożka przez rzeki proglacjalne

5.       przykłady: