REANIMACJA - to zespół czynności ratunkowych (oddech zastępczy, masaż serca, elektroterapia, farmakoterapia), mających na celu utrzymanie lub przywrócenie transportu tlenu do tkanek, w wyniku których u poszkodowanego powróciła spontaniczna czynność serca, spontaniczna (lub wspomagana) czynność oddechowa i czynność ośrodkowego układu nerwowego (mózgu) – powrót świadomości.
Dlatego też obecnie stosuje się określenia:
· RESUSCYTACJA KRĄŻENIOWO-ODDECHOWA
(CARDIO-PULMONARY RESUSCITATION – CPR), oraz
· RESUSCYTACJA KRĄŻENIOWO-ODDECHOWO-MÓZGOWA
(CARDIO-PULMO-CEREBRO RESUSCITATION – CPCR)
PROCES UMIERANIA I DEFINICJE ŚMIERCI
Proces umierania jest zjawiskiem zdysocjowanym tzn. rozłożonym w czasie - śmierć nie obejmuje organizmu w całości jednocześnie. W pierwszej kolejności umierają te narządy, których stopień czynnościowego wyspecjalizowania i metabolizmu są najwyższe.
Związane jest to z czasem tolerancji narządów na niedotlenienie:
· kora mózgowa – ok. 3-4 min.,
· rdzeń przedłużony – ok. 10-30 min.,
· serce - ok. 45 min.,
· wątroba, nerki – ok. 60 min.
A zatem czynnikiem decydującym o skuteczności resuscytacji jest czas trwania śmierci klinicznej, a więc czas jaki upłynął od momentu zatrzymania krążenia do wdrożenia zabiegów resuscytacyjnych.
Ścisłe powiązanie trzech układów: oddechowego, krążenia i ośrodkowego układu nerwowego powoduje, że ograniczenie czynności jednego z nich wywołuje w krótkim czasie ograniczenie i zniknięcie czynności dwóch pozostałych.
Definicja klasyczna – nieodwracalne ustanie krążenia krwi oznacza śmierć człowieka jako całości; niekoniecznie oznacza ono natychmiastową śmierć wszystkich komórek ciała.
Definicja nowa – nieodwracalne ustanie funkcji mózgu oznacza śmierć człowieka jako całości; niekoniecznie oznacza to natychmiastową śmierć innych układów.
Definicja nowa zmodyfikowana – nieodwracalne ustanie funkcji pnia mózgu oznacza śmierć mózgu jako całości; niekoniecznie oznacza to natychmiastową śmierć wszystkich komórek mózgu.
ZATRZYMANIE ODDECHU (niedrożność dróg oddechowych, odma opłucnowa, uraz klatki piersiowej, itp.).
USTANIE KRĄŻENIA (4-5 minut) – śmierć kliniczna, liczona od momentu zatrzymania krążenia.
ZNIKNIĘCIE CZYNNOŚCI OUN (kilkadziesiąt sekund) – śmierć kory mózgowej = śmierć osobnicza.
ZATRZYMANIE KRĄŻENIA (zawał mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu, zaburzenia przewodnictwa, rażenie prądem elektrycznym itp.).
USTANIE PERFUZJI OUN (kilkadziesiąt sekund).
ZATRZYMANIE ODDECHU (zanik funkcji ośrodka oddechowego).
ZNIESIENIE CZYNNOŚCI OUN (uraz czaszkowo-mózgowy, stłuczenie pnia mózgu, krwawienia śródczaszkowe, udary mózgu itp.).
ZATRZYMANIE ODDECHU I KRĄŻENIA (kilkanaście sekund).
ROZPOZNANIE ZATRZYMANIA KRĄŻENIA
· Utrata przytomności (ok. 6 –10 sek. po ustaniu krążenia mózgowego).
· Brak oddechu lub oddech „łapiący” (płytkie, nieregularne oddechy – 10-15 sek. po zatrzymaniu krążenia).
· Brak tętna na dużych tętnicach (tt. szyjne i udowe).
· Bladość lub sinica powłok skórnych.
· Szerokie, nie reagujące na światło źrenice (porażenie m. rzęskowego – 60-90 sek. po ustaniu krążenia).
ZANIECHANIE PODJĘCIA CZYNNOŚCI RESUSCYTACYJNYCH
· Pacjenci, którzy umierają powolną śmiercią starczą (niejako fizjologiczną).
· Chorzy umierający z powodu chorób prowadzących nieuchronnie do śmierci, a na obecnym etapie wiedzy wiadomo, że nie można ich ratować.
· Pacjenci, u których wcześniej rozpoznano śmierć pnia mózgu.
· Brak zachowanych fizjologicznych warunków skuteczności zabiegów – zniszczenie mechaniczne podstawowych dla życia narządów wyklucza możliwości powodzenia akcji resuscytacyjnej, np.: zmiażdżenie klatki piersiowej, rozległe zniszczenie tkanki mózgowej.
· Podjęcie czynności resuscytacyjnych zagraża życiu osoby ratującej, np.: zatrucie cyjankami, skażenie tlenkiem węgla.
ZAPRZESTANIE RESUSCYTACJI
Decyzję o zaprzestaniu resuscytacji powinien podjąć upoważniony do tego lekarz o odpowiednim przygotowaniu fachowym, np. dyżurny anestezjolog szpitala, czy zespołu „R” Pogotowia Ratunkowego.
Decyzja powinna być podjęta po analizie czynników powodujących stan śmierci klinicznej, ocenie potencjalnej zdolności resuscytowanego do życia oraz skuteczności prowadzonej akcji ratunkowej.
Za uzasadniające przerwanie akcji resuscytacyjnej można uznać:
1. Wykorzystanie dostępnych metod przywracania życia i długotrwały (powyżej 60 minut) brak powrotu czynności układu krążenia mimo prowadzonej resuscytacji.
2. Stwierdzenie nieskuteczności prowadzonego masażu i wentylacji zastępczej – utrzymywanie się objawów świadczących o braku wystarczającego krążenia mózgowego (szerokie, nie reagujące na światło źrenice).
3. Ustanie aktywności elektrycznej mięśnia sercowego, nie reagujące na leczenie (np. elektryczna stymulacja serca prowadzona przez ponad 20 minut).
4. Nieoznaczalne ciśnienie tętnicze krwi mimo prowadzonego postępowania farmakologicznego, wyrównania objętości krwi krążącej, równowagi kwasowo-zasadowej i elektrolitowej.
I ETAP
UTRZYMANIE PODSTAWOWYCH CZYNNOŚCI ŻYCIOWYCH (BLS- BASIC LIFE SUPPORT)
A. (Airway) – zapewnienie drożności dróg oddechowych.
B. (Breathing) – prowadzenie wentylacji mechanicznej płuc.
C. (Circulation) – prowadzenie pośredniego masażu serca.
II ETAP
METODY ZAAWANSOWANE UTRZYMANIA CZYNNOŚCI ŻYCIOWYCH (ALS – ADVANCED LIFE SUPPORT)
D. (Drugs) – farmakoterapia.
E. (Electrocardiography) – monitorowanie czynności bioelektrycznej serca (EKG).
F. (Fibrillation treatment) – leczenie migotania komór – defibrylacja, szerzej elektroterapia.
III ETAP
POSTĘPOWANIE PORESUSCYTACYJNE
G. (Gauging) – ocena skuteczności postępowania resuscytacyjnego.
H. (Human mentation) – metody terapii w celu powrotu lub utrzymania prawidłowej czynności mózgu (protekcja OUN).
I. (Intensive care) – intensywna terapia zachowawcza, mająca na celu wyrównanie wszelkich zaburzeń po resuscytacji np.: wentylacja mechaniczna, podtrzymanie układu krążenia, wyrównanie zaburzeń metabolicznych.
zbyszekzk