Petrarka.docx

Petrarka wpisał się do historii literatury światowej nie tylko jako piewca Laury, ale również jako twórca, który wraz Dantem Aligierim ukonstytuował wzór jednego z najkunsztowniejszych gatunków lirycznych, jakim jest sonet. Sonet włoski (nieco inaczej wygląda sonet francuski) złożony jest z czternastu wersów zgrupowanych w dwóch czterowierszach (tetrastychach) i dwóch trójwierszach (tercynach) o następującym układzie rymowym: abba abba cdc dcd. Pierwsze dwie zwrotki mają zawsze charakter opisowy, następne dwie – refleksyjno-filozoficzny. W tej formie wypowiedzi najważniejsza jest precyzja, zapewne dlatego dla poetów epok późniejszych sonet okazywał się zawsze próbą mistrzostwa poetyckiego.Sonaty do Laury powstały jako wyraz uczucia, jakim Petrarka obdarzył piękną Laurę, dodajmy uczucia nigdy nie spełnionego. O samej Laurze wiemy niewiele, choć powstało wiele prac na jej temat, to większość informacji opiera się na spekulacjach. Zresztą to, kim była, nie jest dla nas teraz istotne. Laura przeszła do historii dzięki temu, że Petrarca uczynił ją przedmiotem literackiego przetworzenia i właściwie to nie Laura, ale jej literacka forma istnienia od wieków zachwyca i fascynuje.

Francesco Petrarka urodził się 20 lipca 1304 w Arezzo. Jego ojcem był florencki notariusz, który na skutek różnych perypetii życiowych został skazany na wypędzenie z Włoch i konfiskatę majątku. Rodzina Petracców (tak pierwotnie brzmiało nazwisko Franciszka) osiedliła się w Awinionie, gdzie ojciec poety pracował jako prawnik na dworze papieża. (Właśnie w tym czasie stolica papieska została przeniesiona do Awinionu.) Franciszek studiował prawo w Bolonii i Montpellier, powrócił do Awinionu dopiero po śmierci ojca, kiedy to porzucił prawo na rzecz przysposabiania się do stanu duchowego. Już po pierwszych ślubach kapłańskich w pamiętnym dniu 6 kwietnia 1327 roku podczas uroczystości wielkopiątkowej Petrarka ujrzał w kościele św. Klary „dziewiętnastoletnią Laurę w blasku młodości i urody”. Kobieta była już wtedy mężatką, co nie przeszkodziło Petrarce uczynić z niej swojej muzy, której pozostał wierny do śmierci w roku 1374 (umarł nad rękopisem EneidyWergiliusza).Petrarka to jeden z pierwszych mistrzów renesansowej poezji. Za wzór stawiał sobie twórczość Horacego, Cycerona i Owidiusza. Pisał po łacinie i po włosku, i choć sam bardziej cenił sobie twórczość łacińską, to wieczną sławę przyniosła mu właśnie twórczość w języku ojczystym. W 1341 roku otrzymał laur poetycki za poezję łacińską, ale to dzięki cudownej opowieści o miłości silniejszej niż śmierć, jaka wyłania się z Sonetów do Laury sprawiła, że do dziś nie tylko uczymy się o nim w szkole, ale chętnie czytamy jego lirykę. Tak naprawdę to Petrarka jest twórcą języka europejskiej liryki miłosnej, który charakteryzuje się z jednej strony idealizacją obiektu pożądania, z drugiej subtelnością i prawdą psychologiczną, z jaką odmalowywane są uczucia zakochanych.

Ważne dzieła Petrarki:

Africa – poemat; Podobno właśnie ten utwór poeta uważał za swoje największe literackie dzieło.

Canzoniere - po polsku Zbiór pieśni; tom z utworami napisanymi po włosku, których większą część zajmują Sonety do Laury; zbiór ten powstawał od 1340 roku aż do śmierci poety.

Trionfi – po polsku Tryumfy, tom utworów pisanych po włosku.

Secretum – tom z roku 1341 zawierający osobiste wyznania Pertarki.

Sonet 132 o incipicie „Jeśli to nie jest miłość...” (w tłumaczeniu Jalu Kurka; w barokowym przekładzie autorstwa Daniela Naborowskiego incipit brzmi następująco: „Jeśli nie masz miłości...”) należy do najbardziej znanych wierszy Petrarki. Mamy tu do czynienia z typowym przykładem liryki bezpośredniej, w której podmiot liryczny – nieszczęśliwy kochanek – wyraża swoje uczucia i emocje.W pierwszych dwóch zwrotkach utworu podmiot liryczny prowadzi dialog sam z sobą, stawiając sobie co rusz to nowe pytanie o istotę miłości, o to jak się ją przeżywa oraz o jej waloryzację:

Podmiot liryczny zastanawia się, jak nazwać swoje uczucia. Identyfikuje je jako miłość, ale właściwie nie wie, czym ona jest. Stawiając w ten sposób pytania, ukazuje, jak wielką tajemnica jest miłość, jak trudno wypowiedzieć jakiekolwiek słowa opisujące ją. Dwa następne wersy to ukazanie dwoistej natury miłości, jako tej, która jednocześnie rani i uszczęśliwia, przynosi słodycz i gorycz.
Zgodnie z poetyką gatunku dwie pierwsze strofy sonetu powinny mieć charakter opisowy. Tutaj mamy do czynienia z ciekawym przykładem opisu uczuć, podmiot nie mówi o swoich przeżyciach, używając zdań oznajmujących, informując o nich, ale zamiast tego odtwarza tok swojego myślenia, kolejność zadawanych sobie pytań, które ukazują go jako osobę wewnętrznie rozdartą i zagubioną. Zostały tu zapisane reakcje (kolejne zdziwienia) podmiotu na wszystko, co go dotyka w związku z zakochaniem. Ważne okazuje się pytanie o kwestię wolności w uczuciach, czy człowiek kocha, bo chce, czy dlatego, że nie ma wyboru:

Z powyżej cytowanych fragmentów wynika również, że podmiot utworu przeżywa wewnętrzne katusze, spowodowane nie tyle jakimś ciężkim przeżyciem związanym z ukochaną (zdradą, odrzuceniem uczuć), co samym kochaniem. To uczucie go przepełnia różnymi emocjami, które stara się ogarnąć:

Ostatnie, króciutkie zdanie tej części doskonale ją syntezuje, podmiot tkwi uwięziony w zamęcie przeciwstawnych uczuć, które próbuje opisać za pomocą oksymoronicznych formuł, takich jak „żywa śmierć” czy „radosna rozpacz”.

Jednak prawdziwe podsumowanie obecnego losu podmiotu lirycznego znajduje się w dwóch kolejnych strofach. Zakochany porównuje się do zagubionego na wzburzonym morzu żeglarza:

Zakochany to ktoś, kto wypuszcza się w nieznaną, niebezpieczną przestrzeń, której nie jest w stanie się przeciwstawi...