Ćwiczenia HME                                                                                                                              maj 2005 r.
Pytania i odpowiedzi:

Rozdział 1

1.     Jak definiuje ekonomię Marshall?

Ekonomia polityczna lub ekonomika jest badaniem rodzaju ludzkiego w jego codziennym życiu gospodarczym. Bada ona tę stronę działalności indywidualnej i społecznej, która najściślej jest związana z osiąganiem i użytkowaniem rzeczy materialnych, niezbędnych do dobrobytu. (s.1) Ekonomika jest nauką o bogactwie oraz stanowi część nauki o człowieku.

2.     Jaki jest według niego najważniejszy, ostateczny cel ekonomii?

Ekonomia ma za zadanie badać, wyjaśniać przyczyny ubóstwa.

3.     Jaki jest stosunek Marshalla do socjalizmu?

Socjalizm jest możliwy jedynie w małych grupach. Idealny socjalizm jest lepszy niż realny kapitalizm, ale jest to niemożliwe, bo ludzie nie są altruistyczni, ludzie myślą o rzeczach doczesnych. Gdyby go zastosować to byłoby to cos gorszego niż szaleństwo. Socjalizm wymaga zmienienia natury ludzkiej, aby ludzie byli bardziej altruistyczni.

4.     Jakie argumenty na rzecz konkurencji przedstawia Marshall (s. 5-9)?

Konkurencja: coś relatywnie nowego; to nie wyścig szczurów, lecz pewna samodzielność i przyzwyczajenie do kierowania się w postępowaniu własnym sądem (s.5); źródło współdziałania i łączenia się ludzi (s.5); umożliwia wzrost dobrobytu; pojawiły się oszustwa, ale wg Marshalla, wcześniej też można było oszukiwać; termin „konkurencja” lepiej zamienić na terminem „wolność ekonomiczna” (s.9). Marshall broni wolnej konkurencji przed współczesnymi mu zarzutami.

Rozdział 2

1.     Jaka jest podstawowa różnica pomiędzy ekonomią a naukami przyrodniczymi (s. 13 i 24)?

Ekonomika jest nauka bardziej ścisłą niż inne dziedziny nauk społecznych. (s.13)

2.     Jaka cecha wyróżnia ekonomię spośród nauk społecznych? (s. 13)

Wyższość ekonomiki nad innymi gałęziami nauk społecznych wynika z tego, iż niektóre ważne zjawiska, którymi zajmuje się ekonomika, są pośrednio mierzalne za pomocą pieniądza. Ekonomista mierzy stany psychiczne pośrednie poprzez ich skutki. Inne nauki są mniej dokładne.

3.     Jakie ograniczenia pieniądza jako miary motywów ludzkiego działania wymienia Marshall?

Pieniądz jest środkiem do celów, i jeżeli cele są szlachetne, to i chęć zdobycia środków nie jest nieszlachetna. (s. 20) Pierwsze ograniczenie powstanie z tego, iż trzeba koniecznie brać w rachubę zmiany quantum przyjemności czy też innego zadowolenia, reprezentowanego przez tę samą sumę pieniędzy dla różnych ludzi i w różnych okolicznościach, tzn. ludzie w różnych momentach mogą różnie oceniać tę samą kwotę pieniędzy. Dwoje ludzi różnie oceniają tę samą kwotę w zależności od bogactwa (dla osoby bogatej dodatkowy przyrost pieniędzy daje mniejszą użyteczność niż osobie ubogiej). Różnica charakteru i wychowania sprawiają, iż ogólna zdolność odczuwania przyjemności i przykrości u jednych ludzi jest większa, niż u innych.

4.     W jakich sytuacjach pomiar użyteczności za pomocą pieniądza jest wg Marshalla dopuszczalny?

Pomiar użyteczności za pomocą pieniądza jest możliwy, gdy: weźmiemy liczby przeciętne, czyli uśrednimy dane, oparte na dostatecznie szerokiej grupie oraz weźmiemy pod uwagę jednostki posiadające jednakowe dochody.

5.     Jaki jest stosunek Marshalla do zarzutu, iż ekonomia zajmuje się tylko jednym motywem ludzkiego działania – „dążeniem do zdobywania pieniędzy” (s. 19-24)?

6.     Na jakich dwóch cechach opiera się naukowa podstawa ekonomii (s. 25)?

Ekonomiści oparli swoje dzieło na podstawie naukowej. Po pierwsze operują faktami, które mogą być obserwowane, i ilościami, które mogą być mierzone i obiektywnie stwierdzone tak, iż w razie powstania, co do nich różnicy poglądów, można odwołać się do znanych wszystkim niezbicie ustalonych dowodów. W ten sposób ekonomika tworzy mocną podstawę dla swych badań. Po drugie, zagadnienia, ujmowane są w jedną grupę, jako zagadnienia ekonomiczne, bo odnoszą się do postępowania człowieka pod wpływem motywów, dających się wymierzyć ceną pieniężną, tworzą grupę jednolitą. (s. 24)

Rozdział 3

1.     Czy wg Marshalla istnieje metoda właściwa dla ekonomii?

Wg Marshalla nie ma ani jednej metody badania, która mogłaby być słusznie nazwana metodą ekonomiki, lecz każda metoda może być zastosowana pożytecznie na właściwym miejscu. (s. 27)

Jakie są dwa metodologiczne cele badań ekonomistów (s. 27)?

Zadaniem ekonomiki jest zbieranie faktów, ustalanie nowych faktów, porządkowanie ich, interpretowanie i wyciąganie z nich wniosków. Jednak indukcja i dedukcja są jednakowo potrzebne w myśleniu naukowym. Zawsze byli i pewnie będą potrzebni obok siebie pracownicy z różnymi uzdolnieniami, stawiający sobie różne cele: jedni ustalają fakty a drudzy zajmują się analizą naukową.

2.     Kiedy nauka jest wg Marshalla „ścisła” (s. 28)?

Wg Marshalla nie wszystkie nauki fizyczne są naukami ścisłymi w dokładnym tego słowa znaczeniu, lecz nauki te dążą do ścisłości, tzn. dążą do uzyskania wyniku dużej liczby obserwacji, który stałby się prowizorycznym twierdzeniem. Następnie poddałoby się go sprawdzeniu przez nowe obserwacje. Gdy potwierdzi się jego słuszność poprzez liczne i niezależne obserwacje, gdy sprawdzą się w rzeczywistości przewidywania oparte na tym twierdzeniu wówczas twierdzenie podnosi się do rangi praw. Wtedy nauka rozwija się przez to zwiększa się liczba i ścisłość jej praw.

3.     Co to są prawa naukowe wg Marshalla (s. 29, 30, 31)?

Każda przyczyna ma tendencję do wytworzenia pewnego określonego skutku. Prawa naukowe, prawa nauki są hipotetyczne. Nauka dąży do czegoś, co jest wyrazem tendencji. Termin „prawo” ozn. po prostu ogólne stwierdzenie tendencji, mniej lub bardziej pewne i mniej lub bardziej ścisłe. Prawo w naukach społecznych lub prawo społeczne jest stwierdzeniem tendencji społecznych, tzn. stwierdzeniem, że od członka danej grupy społecznej można oczekiwać w pewnych określonych warunkach pewnego określonego sposobu postępowania.

4.     Czym są prawa ekonomiczne (s. 31, 34)?

Prawa ekonomiczne, czyli twierdzenia, dotyczą tendencji ekonomicznych, są to prawa społeczne, które odnoszą się do dziedzin postępowania (głównie postępowania kierujących), w których intensywność motywów może być mierzona ceną pieniądza. Prawa ekonomiczne mają charakter hipotetyczny.

5.     Jakie są różnice pomiędzy prawami fizycznymi a prawami ekonomicznymi (s. 29-30)?

Każda przyczyna ma tendencję do wytworzenia pewnego określonego skutku. Prawo grawitacji ustala, w jaki sposób wszelkie dwie rzeczy przyciągają się wzajemnie, jak dążą do tego, aby się do siebie zbliżyć, jeśli nic nie stanie na przeszkodzie ich ruchowi. Prawo grawitacji jest, więc stwierdzeniem tendencji. Jest to twierdzenie bardzo dokładne i ścisłe. Natomiast w dziedzinie życia gospodarczego nie ma tendencji, które działałyby w sposób tak stały i które mogłyby być mierzone tak ściśle, jak można mierzyć ciążenie i dlatego nie ma praw ekonomiki, które można by porównać pod względem ścisłości z prawem ciążenia. Nauka o przypływach i odpływach jest nauką mniej ścisłą i wyjaśnia, w jaki sposób powstają przypływy i odpływy. Jednak można obliczyć tylko ich prawdopodobieństwo, więc czasem przewidywania mogą się w znacznym stopniu różnić od rzeczywistości. W związku z tym prawa ekonomiki można porównać raczej z prawami przypływów, niż z prostym i ścisłym prawem grawitacji.