Meteoryty.doc

Meteoroidy

Meteoroidy - drobne okruchy skalne, poruszające się po orbitach wokół Słońca. Meteoroidy mają zwykle masę od 10-9 kg do 103 kg (choć najczęściej nie przekracza ona 10-6 kg).               Meteoroidy docierające do powierzchni Ziemi nazywamy meteorytami. Ich liczba sięga 3300 sztuk rocznie, a masa z reguły przekracza kilogram. Większość z nich wpada do oceanów jednak co roku około 6 egzemplarzy udaje się odszukać, obserwując ich upadek na ląd stały. Niektóre znajduje się też przypadkowo. Istnieją trzy zasadnicze typy meteorytów: kamienne, metaliczne oraz kamienno-metaliczne.

Materia meteorytowa

Materia meteorytowa (meteoroidy) to cząstki pyłu i odłamki skalne, występujące w kosmosie. Zasadniczo pochodzą one od komet, rozsiewających okruchy materii podczas topnienia lodowego jądra, lub stanowią pozostałość po zderzeniach planetoid. Około 220.000 ton meteoroidów penetruje rocznie atmosferę ziemi. Przechodząc przez nią, okruchy rozgrzewają się wskutek zderzeń z cząsteczkami powietrza, tworząc na niebie świetlne smugi. Nazywane są wtedy meteorami lub spadającymi gwiazdami. Jeśli jakiś meteor dotrze do powierzchni ziemi, nosi nazwę meteorytu.

Kratery meteorytowe

W swych dziejach Ziemia była bombardowana przez niezliczone meteoryty. Częstotliwość tego bombardowania była największa około 3,5 miliarda lat temu, lecz utworzone wówczas kratery zostały całkowicie zatarte przez erozję. Wiele kraterów pochodzących z późniejszego okresu zachowało się jednak do dzisiaj - zidentyfikowano ich już ponad 150. Niektóre z nich powstały setki milionów lat temu, a niektóre dopiero w XX wieku.

Meteory

METEORYTY to skalne okruchy materii międzyplanetarnej, którym udało się przedrzeć przez gęste warstwy atmosfery Ziemi i dotrzeć do jej powierzchni. W ciągu doby do naszej atmosfery wpada kilkaset milionów meteoroidów (czyli okruchów materii międzyplanetarnej) z prędkością od 12 do 72 km\s. Ogromna większość z nich, rozgrzana w wyniku tarcia, stapia się (na wysokości ok.100 km) tworząc zjawisko meteoru, a tylko niewielka część dociera do powierzchni Ziemi w postaci meteorytu. Ocenia się, że na obszar o powierzchni Polski spada rocznie 175 meteorytów o wadze powyżej 100g. Czasami zdarzają się również większe okazy np.afrykański meteoryt Hoba, o wadze około 60 ton. Z całą pewnością można powiedzieć, że meteoryty mają różne pochodzenie. Te, znane pod nazwą chondryty węgliste składają się z materii, z której tworzyło się Słońce i wszystkie planety. Przetrwały one w nie zmienionej postaci do naszych czasów. Są to okazy szczególnie interesujące również ze względu na to, że zawierają związki organiczne oraz ziarenka pyłu międzygwiazdowego. Inne pochodzenie mają meteoryty kamienne zwane chondrytami zwyczajnymi oraz meteoryty żelazne i żelazno-kamienne. Pochodzą one z powierzchni oraz z wnętrza ciał niebieskich zwanych planetoidami, których duże ilości można spotkać między orbitami Marsa i Jowisza. Materia tworząca planetoidy zastała wcześniej przetworzona pod wpływem działania wysokiej temperatury i ma inną budowę niż ta, która tworzy chondryty węgliste. Spotyka się również meteoryty będące fragmentami skał pochodzących z powierzchni naszego satelity Księżyca oraz z Marsa.

Fakty

Meteoryty niejednokrotnie spadały na terytorium Polski. Najbardziej znany jest meteoryt pułtuski, którego upadek obserwowano 30 stycznia 1868 roku. Szacuje się, że mógł ważyć około 9 ton, a jego pozostałości znajdowano na obszarze 130 km2. Największy "polski" meteoryt znaleziono w 1958 roku we wsi Morasko koło Poznania. Jego masa wynosi 78 kg.

Gdy Ziemia przechodzi przez strugę materii meteorytowej świeżo pozostawiona przez jakąś kometę, mamy do czynienia z rojem meteorów o dużej intensywności (deszcz meteorów). Podczas takiego deszczu z wiązanego z rojem Leonidów w 1633 roku, natężenie widocznych meteorów sięgało 10.000 upadków na godzinę.

Świetlisty deszcz

W przestrzeni kosmicznej występują meteoroidy różnej wielkości, przy czym najwięcej jest takich, które nie są większe od ziarnka piasku. Niezależnie od rozmiaru, wchodzą one w atmosferę ziemską z prędkością od 15 do 20 km/s. Siła, z jaką uderzają w powierzchnię Ziemi, zależy od ich masy.

Prędkość graniczna: Jeśli masa meteoroidu nie przekracza 1 tony, prędkość, z jaką wchodzi on w atmosferę ziemską, znacznie się zmniejsza wskutek oporu powietrza. Na wysokości mniej więcej 20 kilometrów zaczyna swobodnie spadać w polu grawitacyjnym Ziemi. Gdy siła ciążenia, działająca na meteoroid, zrówna się z siłą oporu powietrza, przestaje on poruszać się ruchem przyśpieszonym. Następuje to, gdy prędkość meteoroidu spadnie do około 0,1 km/s (jest to tzw. Prędkość graniczna).

Meteoroidy o dużej masie: Jeśli masa początkowa meteoroidu przekracza 1000 ton, atmosfera jest w stanie spowolnić jego upadek jedynie w niewielkim stopniu i przy uderzeniu w powierzchnię Ziemi może on wywołać znaczne zniszczenia. Na szczęście meteoroidy o tak znacznej masie zdarzają się niezwykle rzadko, tym niemniej liczne kratery, występujące na całej kuli ziemskiej, świadczą o tym, że upadki takie miały wielokrotnie miejsce w przeszłości. Największym ze znalezionych dotychczas meteorytów był meteoryt żelazny Hoba, o masie około 60 ton. Pozostaje on nadal w miejscu swego upadku - w Namibii (Afryka południowo zachodnia).

Roje meteorów

Corocznie pojawia się około 20 rojów meteorów. Poniżej wymienione są najobfitsze z nich z informacją, z której półkuli są widoczne:

Kratery na Ziemi

Kratery meteorytowe można znaleźć na wszystkich kontynentach. Poniżej wymienione są niektóre z nich:

Krater	Lokalizacja	Średnica
Barringer	Stany Zjednoczone	1,2 km
New Quebec	Kanada	3,4 km
Chicuxulub	Meksyk	180 km
Wolfe Creeke	Australia	0,88 km
Ries	Niemcy	24 km
Ggosses Bluff	Australia	22 km
Lonar	Indie	1,8 km
Pretoria Salt Pan	Afryka Południowa	1,1 km

.

.