HIV.doc

(117 KB) Pobierz
W polskich aptekach dostępny jest bez recepty test na obecność przeciwciał HIV (HEMA STRIP HIV 1/2) do wykonywania w domu

W polskich aptekach dostępny jest bez recepty test na obecność przeciwciał HIV (HEMA STRIP HIV 1/2) do wykonywania w domu. Kosztuje około 80 zł, czas oczekiwania na wynik - 15 minut. Wykrywalność przy jego użyciu wynosi około 99,6 %, należy jednak pamiętać, że wynik pozytywny powinien zostać potwierdzony testem laboratoryjnym, któremu powinno towarzyszyć poradnictwo potestowe

 

W KIERUNKU HIV Obecnie powszechnie stosowane są testy przesiewowe trzeciej generacji (np. ELISA-III) oraz czwartej generacji (HIV-DUO). Test ELISA-III bada obecność przeciwciał antyHIV we krwi obwodowej. Test można wykonać dopiero po upływie przynajmniej sześciu tygodni od ryzykownego kontaktu.

W Punktach Anonimowego i Bezpłatnego Testowania (dotowane przez Krajowe Centrum ds. AIDS) można wykonać test przesiewowy czwartej generacji (ELISA-IV, HIV-DUO). Test ten bada obecność białka P24 (charakterystycznego dla HIV) oraz obecność przeciwciał antyHIV we krwi obwodowej. Test ten można wykonać po dwóch tygodniach od ryzykownego kontaktu.

Według zaleceń światowej Organizacji Zdrowia (WHO) - za wiarygodny uznaje się wynik testu przesiewowego wykonanego po upływie trzech miesięcy od ryzykownego zachowania. Nie jest wymagane wykonywanie testu na czczo. Przyjmowanie leków (np. antybiotyków) nie wpływa na wynik testu. Natomiast spożycie większej ilości alkoholu, nawet na kilkanaście godzin przed wykonaniem testu, może dać wynik "fałszywie dodatni" sugerujący obecność przeciwciał antyHIV. Przy ocenie wyników testu należy również uwzględnić wpływ szczepień ochronnych robionych w ostatnim czasie oraz początkowe stadium ciąży.

TEST NA PRZECIWCIAŁA HIV

ILE KOSZTUJE TEST?
Test powinien być anonimowy i bezpłatny. Niestety taka procedura jest dostępna tylko dla mieszkańców kilku polskich miast. Kasy Chorych nie uwzględniły tego rodzaju usługi. Łatwiej dostępne są testy płatne. W zależności od placówki ceny plasują się od 15,00 do 100,00 zł. Jakość testów nie zależy od ceny! Każda placówka wykonująca badania musi posiadać odpowiedni sprzęt i personel.

GDZIE ZROBIĆ TEST?
Jesśli nie wiesz, gdzie w twoim województwie można wykonać test, zadzwoń do Ogólnopolskiego Telefonu Zaufania czynnego przez całaą dobeę: (0 22) 622 50 01. Możesz też zadzwonić do Wojewódzkiej Stacji Sanitarno Epidemiologicznej, gdzie otrzymasz najbardziej aktualne informacje.
Telefony i adresy Stacji

DOSTĘPNE TESTY
ELISA - to najpopularniejszy test przesiewowy. Jego czułość jest bardzo wysoka. Jednak wykrywa on przeciwciała wytworzone nie tylko przeciw wirusowi HIV, ale także przeciw innym wirusom. Np. jeśli przed wykonaniem testu ELISA szczepiłeś się na inne wirusy, wynik przesiewowy może być pozytywny. Pozytywny to znaczy, że znaleziono przeciwciała. Nie oznacza to jednak, że na pewno są to przeciwciała HIV. Test ELISA można wykonać najwcześniej przed upływem 6 tygodni od momentu, kiedy powstało ryzyko zakażenia. Test należy powtórzyć po 3 miesiącach.

HIV DUO - jego zaletą jest możliwość wykrycia zakażenia już po 2 tygodniach od wystąpienia ryzyka. Niestety, z naszych informacji wynika, że można wykonać go tylko w Warszawie. Ten test wykrywa nie tylko przeciwciała, ale również antygen p24, który jest cząstką wirusa. Badanie najlepiej wykonać pomiędzy 14 a 29 dniem od ryzyka zakażenia.
Badanie trzeba powtórzyć po 3 miesiącach.

WESTERN BLOTT. Jest to najważniejszy test - test potwierdzenia. Tylko wynik tego testu pozwala na 100% potwierdzenie, że dana osoba jest zakażona wirusem HIV! Jego działanie polega na wyszukiwaniu we krwi przeciwciał tylko i wyłącznie anty HIV. Test ten jest zbyt drogi, by wykonywać go powszechnie. Dlatego wykonuje się go każdej osobie, której inne testy wykazały przeciwciała.
Taką samą procedurę stosuje się w innych krajach.

TESTY DOSTĘPNE W APTEKACH: HIV/NOU oraz Hemma Strip.
Oba testy, w badaniach laboratoryjnych, okazały się wiarygodne przy zachowaniu procedury. Jednak, podobnie jak inne organizacje, nie polecamy ich stosowania głównie z powodów psychologicznych. Badaniu w kierunku HIV często towarzyszy lęk, strach i zdenerwowanie. Wtedy bardzo łatwo o błąd techniczny lub o złe odczytanie wyniku. Wynik nie jest wówczas wiarygodny. Dlatego, jeśli decydujesz się na test, zrób go w laboratorium. Nie ma powodu aby podwójnie się denerwować.
O ile nam wiadomo, w żadnym kraju Europy Zachodniej testy te nie zostały dopuszczone do sprzedaży.

PODSUMOWANIE
Pierwszy test można wykonać: HIV DUO po dwóch tygodniach, każdy inny - po 6 tygodniach. Wynik ujemny po tym okresie nie wyklucza jeszcze zakażenia. Badanie należy powtórzyć po 3 miesiącach. Jeśli wynik jest ujemny oznacza to, że dana osoba nie uległa zakażeniu.
Wynik pozytywny wykonany jakąkolwiek metodą musi być potwierdzony testem Western Blott, na który kieruje lekarz. Badanie którymkolwiek z wymienionych testów wymaga tylko i wyłącznie pobrania krwi od pacjenta.

UWAGA - OKIENKO SEROLOGICZNE!
Przy wykonywaniu testów HIV należy pamiętać o tzw. "okienku serologicznym", które trwa ok. 4 tygodni.
Wyjaśnijmy.
W dniu 0 wirus HIV wnika do ludzkiego organizmu. Po ok. 2 dniach zaczyna bardzo intensywne namnażanie. Jednak ludzki organizm jeszcze nie zidentyfikował intruza i nie reaguje na niego. Po kilku dniach zaczyna się bronić - czyli wytwarza przeciwciała. Niestety, jest ich zbyt mało, by je wykryć. Wynik testu wykonanego w tym momencie byłby ujemny, nawet jeśli organizm uległ zakażeniu. Jednak mimo ujemnego wyniku, osoba ta może już zakażać innych. Dopiero po 4 tygodniach od dnia 0, ilość wytworzonych przeciwciał jest wystarczająca, aby wykryć je testami.
U niektórych osób może to trwać więcej niż 4 tygodnie. Dlatego dla pewności należy powtórzyć test po upływie 3 miesięcy od dnia 0.
Okres, kiedy wirus jest w organizmie, a testy na przeciwciała nie potwierdzają jego obecności nazywamy okienkiem serologicznym. W tym czasie w płynach zakaźnych znajduje się największa ilość wirusa, a więc człowiek jest najbardziej zakaźny dla innych. Dopiero gdy zostanie wytworzona duża ilość przeciwciał, liczebność wirusa maleje.
Dlatego tak ważne jest, aby każdy, kto znalazł się w sytuacji narażającej na zakażenie się wirusem HIV, nie narażał na zakażenie innych i do momentu wyjaśnienia albo stosował się do zasad bezpiecznego seksu, albo całkowicie zrezygnował w tym czasie z kontaktów seksualnych.

PROCEDURA TESTOWANIA
Ze względu na psychospołeczne aspekty życia z wirusem HIV, każdy test powinien być poprzedzony rozmową, którą prowadzą przeszkolone w tym kierunku osoby, tj. lekarz psycholog. Decydując się na wykonanie testu musimy być świadomi konsekwencji, które być może z tego będą wynikać. Warto jeszcze przed badaniem spróbować przymierzyć się do sytuacji, w której znajdziemy się, jeśli wynik byłby pozytywny. Odpowiedzieć sobie na kilka pytań, jak np. komu o tym powiem? Gdzie mogę szukać wsparcia?
Oczywiście jeśli istnieje choć cień możliwości, że mogłaś/ mogłeś ulec zakażeniu, należy wykonać badanie.

W Polsce nie ma zbyt wielu placówek, gdzie prowadzone jest poradnictwo przed i po testowe, ale zawsze można skorzystać z Ogólnopolskiego Telefonu Zaufania: (0 22) 622 50 01.
W wielu miejscach test można wykonać bezpłatnie tylko ze skierowaniem od lekarza (nie jest więc on anonimowy). Płatne i anonimowe testy są bardziej powszechne i dostępne zarówno w publicznej jak i prywatnej służbie zdrowia i nie wymagają skierowania. Wynik odbiera się na ogół w tej samej placówce - osobiście. Personel nie ma prawa informować telefonicznie o wynikach testu.
Nikt też nie ma prawa wykonać testu bez zgody i wiedzy pacjenta, co niestety często dzieje się podczas hospitalizacji. Pacjent powinien wyrazić świadomą zgodę na wykonanie testu. Świadomą, to znaczy poprzedzoną poradą ze strony specjalisty. Tylko w jednym przypadku możliwe jest wykonanie badania bez zgody pacjenta: kiedy osoba jest nieprzytomna i następuje zagrożenie życia, a badanie jest niezbędne w celu postawienia właściwej diagnozy. O wyniku testu powinien być poinformowany tylko sam zainteresowany oraz lekarz prowadzący. Pacjent nie ma obowiązku informowania większego grona osób o zakażeniu, poza wyjątkami, kiedy stan zdrowia wymaga specjalistycznej opieki.

 

 

Polska jest krajem o małej liczbie osób poddających się testowi na obecność HIV. Tymczasem zakażenie dotyczy nie tylko narkomanów i prostytutek, ale coraz częściej “zwykłego człowieka”. Dlatego nie myśl: - to nie ja, to na pewno nie ona, przecież mój partner jest “porządny”.

Aby uświadomić społeczeństwu skalę zagrożenia, 1 sierpnia rozpoczęła się ogólnopolska kampania społeczna w zakresie HIV/AIDS - ”Porozmawiaj o AIDS. Przeszłość bywa groźna”, a od 17 do 21 listopada będzie trwała akcja anonimowego i bezpłatnego testowania w kierunku HIV. Głównym organizatorem kampanii jest Krajowe Centrum ds. AIDS.

W ramach kampanii, w całym kraju pojawią się m.in. billboardy oraz plakaty. Zwieńczeniem działań będzie międzynarodowa konferencja 1 grudnia w Warszawie, z okazji Światowego Dnia AIDS. Podjęte działania profilaktyczne mają na celu ograniczenie epidemii AIDS w Polsce. Są skierowane głównie do osób w wieku 18 – 39 lat, będących w związkach heteroseksualnych.

Dlaczego właśnie ta grupa? Z badań wynika, że wzrasta liczba osób zakażonych drogą kontaktów seksualnych, i mimo że problem ten dotyczy głównie mężczyzn, ostatnio obserwuje się zwiększenie liczby zakażeń wśród kobiet. Do końca maja 2003 odnotowano 8149 zakażeń, z czego ponad 50 procent to osoby w wieku 20 - 29 lat, 10 procent - poniżej 20. roku życia, a ponad 20 procent - kobiety.

Kampania ma uświadomić niebezpieczeństwo zakażenia, zwłaszcza osobom, które choć raz w życiu zmieniły partnera seksualnego, nie stosują zasad bezpiecznego seksu, nie zastanawiają się nad przeszłością swoją i partnera w kontekście innych doświadczeń seksualnych, niż w stałym związku. Nie wiadomo przecież, jaki styl życia prowadził partner, zanim wszedł w nowy związek. Żyjący w stałym związku często nie wiedzą lub zapominają, że do zakażenia HIV mogło dojść nawet kilka lat wcześniej. Zdarza się także, że w stałym związku jeden z partnerów zachowuje się ryzykownie, a druga osoba nic o tym nie wie. Pamiętaj, że zakażenie HIV przenosi się znaczniej łatwiej z mężczyzny na kobietę, niż z kobiety na mężczyznę.

Jeśli masz obawy lub podejrzenia - zbadaj się. Pamiętaj, że problem z HIV polega na tym, że przez 10 - 12 lat nie powoduje żadnych dolegliwości, nie daje żadnych zmian w rutynowo wykonywanych badaniach laboratoryjnych. Dlatego wiele osób żyje z HIV, nie mając o tym pojęcia. Szacuje się, że w Polsce jest ich 3-4 razy więcej, niż osób świadomych swojego zakażenia. We Wrocławiu badania w kierunku HIV można wykonać w trzech punktach. I warto to zrobić, bo z HIV można żyć, gdyż AIDS stanowi schyłkowy okres zakażenia HIV.

 

Do roku 2001 na terenie powiatu oławskiego odnotowano cztery przypadki AIDS. Pierwszą śmiertelną ofiarą tej choroby w naszym województwie był oławianin. W roku 2002 odnotowano w Oławie kolejną osobę chorą na AIDS. Ile w powiecie oławskim żyje zakażonych wirusem HIV - nikt dokładnie nie wie, gdyż badania są anonimowe, a dane prowadzone przez Państwowy Zakład Higieny w Warszawie dotyczą całego województwa.

Przez cały rok, w każdy poniedziałek w godz. od 16.00 do 19.00, badania wykonuje Punkt Konsultacyjno - Diagnostyczny Towarzystwa Rozwoju Rodziny, który mieści się na Podwalu 74, oficyna 23 (w podwórzu), tel. 342-14-13 lub 343-79-55. Także Klinika Chorób Zakaźnych przy Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym Chorób Infekcyjnych im. J. Gromkowskiego, ul. Koszarowa 5. Zainteresowani mogą się rejestrować w Poradni Nabytych Niedoborów Odpornościowych, od poniedziałku do piątku (oprócz środy) w godz. od 9.00 do 13.00 - tel. 326-13-25. Koszt badania - 18 zł. O ok. 3 zł tańsze jest badanie w Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa, które mieści się przy ul. Czerwonego Krzyża 1, tel. 371-58-00. Na badanie w Centrum można się zgłaszać w następujące dni:
- poniedziałek i środa od 7.00 do 17.00
- wtorek, czwartek i piątek od 7.00 do 14.00
- sobota od 8.00 do 11.00

Nie czekaj. Dane są niepokojące. Od roku 1986 do 31 maja 2003 na terenie Dolnego Śląska zachorowały na AIDS 224 osoby. Początkowo były to pojedyncze przypadki. Nasilenie nastąpiło pięć lat temu i wzrosło z kilku do 28 zachorowań. W roku 2002 Wojewódzka Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna we Wrocławiu odnotowała 35 zachorowań, a do końca maja tego roku już 17. Wzrasta też ilość zgonów chorych na AIDS. Od roku 1987 do 1998 na AIDS zmarło 57 osób. W ciągu następnych czterech lat - 44, a od stycznia do końca maja 2003 - 8.

Wzrasta też liczba nowo wykrytych w naszym województwie zakażeń wirusem HIV. W latach 1985-91 było ich 348. Od roku 1992 do 2002 - 811, a w pierwszym półroczu bieżącego roku aż 86 - w tym 38 zakażeń nastąpiło wśród osób stosujących dożylne środki odurzające, a o 40 zakażonych brakuje danych o sposobie zakażenia.

Warto dodać, że w całym ubiegłym roku były 102 nowe zakażenia. Biorąc pod uwagę pierwsze półrocze tego roku, istnieje niebezpieczeństwo znacznego wzrostu zachorowań.

Narodowy Program Zdrowia


II. GŁÓWNE ZAGROŻENIA ZDROWIA I PROBLEMY ZDROWOTNE LUDNOŚCI

1. GŁÓWNE ZAGROŻENIA ZDROWIA

Wadliwy styl życia

Styl życia i zachowania zdrowotne determinują w największym stopniu stan zdrowia ludności. W Polsce istnieje wiele poważnych nieprawidłowości w zakresie tej grupy czynników. Do zachowań zagrażających zdrowiu należą przede wszystkim:

·         Mała aktywność fizyczna ogółu ludności. Można szacować, że zadawalający z punktu widzenia zdrowia poziom aktywności fizycznej cechuje: 70% dzieci 6-7 letnich, 20-30% młodzieży w wieku 11-15 lat i tylko 10% dorosłych. W czasie wolnym przeciętnego Polaka dominują zajęcia związane z brakiem aktywności fizycznej, głównie oglądanie telewizji (np. ok. 40% młodzieży 11-15 letniej poświęca na to 4 godz. i więcej dziennie).

·         Nieprawidłowości w sposobie żywienia w tym:

o        nadmiar: energii pobieranej z pożywieniem; spożycia tłuszczów (zwłaszcza zwierzęcych) oraz soli kuchennej (ponad 15 g przy zalecanych 5-6 g dziennie),

o        niedobór spożycia mleka i napojów mlecznych, warzyw i owoców, ciemnego pieczywa,

o        zbyt mała liczba posiłków i ich nieregularność (np. wśród młodzieży 11-15 letniej 15% nie spożywa codziennie pierwszego śniadania a 24% nie je posiłku w szkole),

o        zbyt mała liczba niemowląt karmionych wyłącznie piersią w pierwszych 6 miesiącach życia.

·         Palenie tytoniu. W 1995 r. paliło regularnie (codziennie) papierosy 47% mężczyzn i 23% kobiet. Pali także ok. 30% kobiet ciężarnych. Największy odsetek (65%) palących stwierdza się wśród robotników niewykwalifikowanych. Wśród młodzieży w wieku 11-15 lat w 1994 r. paliło 18% chłopców i 8% dziewcząt, w tym codziennie odpowiednio 8% i 3%. Odsetki palącej młodzieży gwałtownie zwiększają się z wiekiem. W latach 1992-1995 odsetki palaczy wśród dorosłych nie uległy wyraźnym zmianom.

·         Nadmiernie spożycie alkoholu, zwłaszcza napojów wysokoprocentowych. Według danych szacunkowych rzeczywiste średnie roczne spożycie czystego alkoholu wynosiło w ostatnich latach 9-10 litrów. Szacuje się, że: uzależnionych od alkoholu jest ok. 600-800 tys. osób, pijących szkodliwie 2-3 mln, a znacznie większa, choć trudna do oszacowania jest liczba pijących alkohol w sposób ryzykowny. W latach 1989-1993 spożycie alkoholu gwałtownie wzrosło. Wśród młodzieży w wieku 11-15 lat 34% chłopców i 18% dziewcząt było w stanie upojenie alkoholowego, co najmniej 2 razy w życiu i odsetek ten wzrasta gwałtownie z wiekiem. W latach 1990-1994 zwiększył się odsetek młodzieży pijącej piwo.

·         Używanie substancji psychoaktywnych (innych niż alkohol i nikotyna). Rozmiary tego zjawiska są trudne do określenia. Według danych szacunkowych liczba osób uzależnionych od opiatów wynosi ok. 25-30 tys.; wśród młodzieży w wieku 12-16 lat kontakt z narkotykami ma 3-8% osób, w tym 0,3-0,8% to osoby uzależnione. W ostatnich latach zwiększa się spożycie substancji psychoaktywnych wśród młodych ludzi.

Zagrożenia w środowisku społecznym

Środowisko społeczne, relacje i sposoby komunikowania się ludzi w rodzinie, miejscu nauki i pracy, w społeczności lokalnej oraz czynniki ekonomiczne wpływają w istotny sposób na kondycję psychofizyczną i stan zdrowia ludności. Procesy transformacji polityczno-społeczno-ekonomicznej, rozpoczęte w 1989 r., stwarzają zarówno nowe szanse, jak i nowe zagrożenia zdrowia. Do zjawisk, które mogą odgrywać tu istotną rolę, należą:

  1. Narastające ograniczenie dostępu do podstawowych zasobów, niezbędnych dla utrzymania i pomnażania zdrowia, takich jak pożywienie, mieszkanie, ubranie i praca:

o        W latach 1989-1994 nastąpiły:

§         spadek realnych dochodów ludności,

§         wzrost cen, spadek poziomu wydatków i zmiana ich struktury (wzrost udziału wydatków związanych z mieszkaniem, edukacją, ochroną zdrowia i transportem, mniejsze wydatki na odzież, kulturę i wypoczynek),

§         zubożenie wielu grup ludności, szczególnie związanych z rolnictwem i pracujących w sektorze państwowym (w latach 1992-1993, według danych szacunkowych, 33-44% ogółu Polaków dysponowało dochodami poniżej minimum socjalnego; UNICEF szacuje, że poniżej tego minimum żyje w Polsce 58% dzieci);

o        Liczba oddanych mieszkań, w przeliczeniu na 1000 zawartych małżeństw, zmniejszyła się z 587 w 1989 r. do 325 w 1994 r.;

o        Wzrasta stopa bezrobocia, która w 1994 r. osiągnęła poziom 16% przy 6,3% w 1990 r.

  1. Uzależnienie znacznej części społeczeństwa (obecnie ok. 8%) od pomocy społecznej, przy jednoczesnym wycofywaniu się państwa z różnych form świadczeń społecznych m.in. w sferze ochrony zdrowia.
  2. Niekorzystna sytuacja w dziedzinie edukacji, nauki i kultury, w tym:

o        zmniejszające się nakłady budżetowe,

o        niski poziom wykształcenia ludności (tylko 7% posiada wykształcenie wyższe),

o        zmniejszający się odsetek dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym, zwłaszcza na wsi (pogłębienie nierówności społecznych).

  1. Nasilające się patologie życia społecznego, prowadzące m.in. do spadku poczucia bezpieczeństwa osobistego, takie jak: osłabienie więzi rodzinnych, wzrost przestępczości, pojawienie się nieznanego dotąd zjawiska terroryzmu kryminalnego, wzrost problemów zdrowotnych i społecznych związanych z nadużywaniem alkoholu i przyjmowaniem substancji psychotropowych.
  2. Narastanie występowania zjawiska określanego jako "syndrom opuszczonych rąk", polegającego na przekonaniu, że "nic się już nie może zmienić, chyba, że na gorsze". Ewidentnym przejawem nasilania się tego zjawiska jest m.in. rosnąca liczba samobójstw (5519 w 1994 r.).

Zagrożenia w środowisku fizycznym

Zagrożenia zdrowia człowieka i jego dobrego samopoczucia powstające w środowisku fizycznym lub przez nie przenoszone, wiążą się z jednej strony z gwałtownym rozwojem przemysłu oraz postępującym procesem urbanizacji, a z drugiej strony z niewłaściwą w przeszłości polityką ekologiczną i brakiem troski o ochronę środowiska. Nie uświadamiano sobie też w pełni skutków zdrowotnych związanych z zanieczyszczeniem środowiska, bądź były one słabo rozpoznane. W wyniku tego stan środowiska w Polsce uległ znacznej degradacji i dopiero w ostatnich latach zaznacza się spadek zanieczyszczenia środowiska i zmniejszenie zagrożenia zdrowia ludności wynikającego z tych zanieczyszczeń.
Do podstawowych zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego w Polsce należą: dwutlenek siarki (SO2), pyły i dwutlenek azotu (NO2). Wprawdzie od końca lat osiemdziesiątych obserwuje się korzystne tendencje zmniejszenia emisji tych zanieczyszczeń, to sytuacja w Polsce jest wciąż jeszcze niekorzystna na tle większości państw europejskich. W wyniku transgranicznego przenoszenia niektórych zanieczyszczeń, około 87% powstających w Polsce tlenków azotu, 75% tlenków siarki i 48% amoniaku jest przenoszonych poza granice kraju. Równocześnie około 60% siarki i około 80% azotu utlenionego osiadających na obszarze Polski pochodziło z zagranicy.
Zmniejszeniu emisji zanieczyszczeń towarzyszy wyraźna tendencja spadkowa ich stężenia w powietrzu atmosferycznym; poprawia się sytuacja na terenach największych miast Polski. Pomimo tego w 1994 r. na terenie ponad 100 jednostek administracyjnych stwierdzono przekroczenia norm.
Od połowy lat osiemdziesiątych zmniejsza się ilość nie oczyszczonych ścieków przemysłowych i komunalnych, odprowadzanych do wód powierzchniowych. Jednak wciąż jeszcze około 1/4 ścieków wymagających oczyszczenia nie jest oczyszczana. Wody powierzchniowe są w dużym stopniu zanieczyszczone. Blisko połowa kontrolowanych odcinków rzek jest nadmiernie zanieczyszczona chemicznie a według kryterium biologicznego aż 90% jest nadmiernie zanieczyszczonych. Jakość wody do picia z wodociągów jest w zdecydowanej większości przypadków (ok. 90% wodociągów publicznych i ponad 70% wodociągów lokalnych) klasyfikowana jako dobra. Jednak woda ze studni publicznych i przydomowych jest w przeważającym stopniu oceniana jako niepewna lub zła.
Problemem w wielu miastach jest hałas drogowy, który często przekracza dopuszczalny poziom. Również wiele zakładów przemysłowych emituje hałas przekraczający dopuszczalne normy, często w nocy.
Istotny problem stanowią zagrożenia środowiska pracy z powodu braku dostatecznego zabezpieczenia stanowisk pracy przed czynnikami szkodliwymi jak hałas, wibracja, pyły, toksyczne substancje lotne.

 

Narodowy Program Zdrowia


2. GŁÓWNE PROBLEMY ZDROWOTNE

Sytuacja ogólna

Mimo bezspornej poprawy stanu zdrowia ludności po II wojnie światowej, sytuacja zdrowotna mieszkańców Polski przedstawia się niekorzystnie na tle przeciętnej europejskiej.
W pierwszym okresie powojennym udało się obniżyć poziom umieralności we wszystkich grupach wieku, co przyniosło przedłużenie przeciętnego życia: w połowie lat sześćdziesiątych oczekiwana długość życia w Polsce była porównywalna z obserwowaną w Austrii czy Finlandii. Te korzystne zmiany wiązały się głównie ze spadkiem umieralności spowodowanej chorobami zakaźnymi. Od połowy lat sześćdziesiątych stan zdrowia mężczyzn w średnim wieku zaczął się pogarszać i proces ten postępował w kolejnych latach. Wśród kobiet pogorszenie się sytuacji zdrowotnej nastąpiło, w mniejszym nasileniu, w latach siedemdziesiątych.


Ryc. 2. Przeciętne dalsze trwanie życia mężczyzn rodzących się w Polsce i w Europie, 1970-1994 (liczba lat) (Eur S-W - kraje byłego obozu socjalistycznego; EWG - kraje Unii Europejskiej)

Po 1991 r. sytuacja zdrowotna zaczęła się poprawiać i zaznaczył się spadek ogólnego natężenia zgonów, ale poziom przedwczesnej umieralności jest nadal bardzo wysoki. Obecnie w Polsce 1/3 zgonów przypada na osoby w wieku poniżej 65 lat i gdyby sytuacja taka utrzymała się, to spośród osób urodzonych w 1994 roku 36% mężczyzn i 16% kobiet nie dożyłoby 65 roku życia. W przypadku mężczyzn zagrożenie przedwczesnym zgonem przekracza średnie ryzyko europejskie o około 60%, natomiast w przypadku kobiet nadwyżka ta wynosi około 30%.


Ryc. 3. Przeciętne dalsze trwanie życia kobiet rodzących się w Polsce i w Europie, 1970-1994 (liczba lat)

Przeciętna długość życia w Polsce, która dla mężczyzn wynosiła w 1995 r. 67,6 lat, zaś w przypadku kobiet 76,4 lat, jest znacznie krótsza od obserwowanej zarówno w całej Europie, jak i w krajach Unii Europejskiej (ryc. 1 i 2). Analiza sytuacji zdrowotnej w kraju dotycząca ostatnich lat, wykazująca zmniejszenie umieralności ogólnej i spowodowanej chorobami układu krążenia (główna przyczyna zgonów) pozwala sądzić, że ta korzystna tendencja będzie się utrzymywała w przyszłości.

Umieralność niemowląt

Umieralność niemowląt systematycznie zmniejsza się. Tempo tej zmiany było niejednakowe w różnych okresach: w latach 1960 -1974 współczynniki zgonów niemowląt malały przeciętnie rocznie o 4,7%, w latach 1974-1990 przeciętne roczne tempo spadku wynosiło 3,4%, natomiast w ostatnim okresie - 1990 -1994 przyspieszyło się do 6%. Wyższą umieralność niż w Polsce obserwuje się tylko w niektórych krajach europejskich byłego obozu socjalistycznego, natomiast w dużej części pozostałych krajów europejskich jest ona ponad dwukrotnie niższa. Umieralność niemowląt jest w dużym stopniu związana z wcześniactwem i małą masą urodzeniową, które są w Polsce stosunkowo częste: w 1994 r. odsetek noworodków z masą urodzeniową poniżej 2500 g wynosił 7,2% i na grupę tą przypadało aż 2/3 ogółu zgonów niemowląt.

Choroby układu krążenia

Głównym zagrożeniem życia mieszkańców Polski są, podobnie jak w innych krajach rozwiniętych, choroby układu krążenia. W 1994 r. spowodowały one ponad połowę wszystkich zgonów - 46,5% zgonów mężczyzn i 56,4% zgonów kobiet (ryc 4.)


Ryc. 4 Struktura zgonów mężczyzn i kobiet wg głównych klas chorób w 1994 r. (w procentach)

We wszystkich rozwiniętych krajach europejskich umieralność z powodu chorób układu krążenia zmniejsza się od połowy lat siedemdziesiątych. W tym samym czasie w Polsce epidemia tych schorzeń i zagrożenie nimi życia narastało, przede wszystkim w populacji mężczyzn. Ta niekorzystna tendencja pogłębiała się do 1991 r., aby ustąpić miejsca w ostatnich latach długo oczekiwanemu trendowi malejącemu (ryc. 5 i 6). Na początku lat dziewięćdziesiątych natężenie umieralności mężczyzn w Polsce z powodu chorób układu krążenia było wyższe o 60% od przeciętnego w Europie i o ponad 90% od średniego w krajach Unii Europejskiej. W przypadku kobiet nadwyżki te wynosiły odpowiednio 46% i 81%. W porównaniu z sytuacją w krajach europejskich byłego obozu socjalistycznego umieralność mężczyzn z tych przyczyn w naszym kraju jest zbliżona do przeciętnej, zaś umieralność kobiet jest niższa.


Ryc. 5. Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu chorób układu krążenia mężczyzn w Polsce i Europie, 1970-1994.


Ryc. 6. Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu chorób układu krążenia kobiet w Polsce i Europie, 1970-1994.

Główną przyczyną wzrostu umieralności z powodu chorób układu krążenia był wzrost częstości chorób tętnic na tle miażdżycowym, a zwłaszcza choroby niedokrwiennej serca i chorób naczyniowych mózgu. Wzrostowi zagrożenia ze strony chorób na tle miażdżycowym sprzyja rozpowszechnienie nadciśnienia tętniczego, które według szacunków, dotyczy co najmniej 20% dorosłej populacji Polski. Choroby układu krążenia są obecnie najważniejszą przyczyną hospitalizacji. W latach 1979-1994 udział tych chorób wśród przyczyn hospitalizacji zwiększył się u mężczyzn z 15% do 20%, a u kobiet z 11% do 16%. Niezbędne jest dalsze usprawnienie działalności służby zdrowia a szczególnie pomocy doraźnej w odniesieniu do osób z chorobami układu krążenia, gdyż, jak wykazują wyniki badań, około 30% mężczyzn i 20% kobiet z zawałem serca umiera poza szpitalem. Zbyt długi jest czas od wystąpienia objawów do hospitalizacji pacjentów z zawałem serca.

Nowotwory złośliwe

Nowotwory złośliwe są drugą co do częstości przyczyną zgonów w Polsce i w 1994 r. były odpowiedzialne za 21,5% zgonów u mężczyzn i prawie 18% zgonów u kobiet. Jeszcze w latach siedemdziesiątych nowotwory złośliwe stanowiły w Polsce dużo mniejsze zagrożenie życia niż w większości krajów europejskich. W następnej dekadzie, do 1988 r., wystąpił u mężczyzn bardzo szybki wzrost liczby zgonów z powodu nowotworów. Obecnie poziom umieralności mężczyzn i kobiet szczególnie w grupach wieku 20 - 64 lata jest wyższy od przeciętnego, zarówno w całej Europie jak i w krajach postkomunistycznych. Na podstawie danych z ostatnich lat można sądzić, że obserwowane w przeszłości niekorzystne tendencje obecnie ulegają poprawie.
Największą dynamikę wzrostu zgonów obserwuje się w zgonach spowodowanych rakiem tchawicy, oskrzeli i płuc. W ostatnich latach natężenie zgonów z tej przyczyny było w naszym kraju wyższe od przeciętnego w Europie o 1/3 w przypadku mężczyzn i o 8% w przypadku kobiet (ryc. 7 i 8). W ostatnich latach dynamika wzrostu współczynników zgonów zmniejszyła się. Notuje się jednak przyrost zagrożenia nowotworami złośliwymi dolnego odcinka przewodu pokarmowego (szczególnie odbytnicy) i trzustki oraz bardzo wysokie tempo wzrostu zagrożenia czerniakiem złośliwym.
Od lat osiemdziesiątych nowotwory złośliwe sutka są główną przyczyną zgonów spowodowanych nowotworami u kobiet w Polsce. Natężenie umieralności z powodu tego nowotworu od 1988 r. ustabilizowało się na poziomie niższym niż w większości krajów europejskich.
Umieralność z powodu nowotworów szyjki macicy w Polsce należy do najwyższych w Europie i chociaż natężenie zgonów z tego powodu zmniejsza się, to tempo spadku jest wolniejsze niż w większości krajów europejskich.


Ryc. 7. Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu nowotworów złośliwych mężczyzn w Polsce i Europie, 1970-1994.


Ryc. 8. Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu nowotworów złośliwych kobiet w Polsce i Europie, 1970-1994.

Choroby nowotworowe są obecnie przyczyną blisko co dziesiątej hospitalizacji. W latach 1979-1994 udział tych chorób jako przyczyn pobytu w szpitalu zwiększył się dwukrotnie. Spośród ponad 400 tys. przypadków nowotworów leczonych w szpitalach w 1994 r. ponad 55 tys. przypadków stanowiły nowotwory płuc, a dalsze miejsca zajmowały: nowotwory sutka u kobiet (ok. 33 tys.), nowotwory dolnego odcinka układu pokarmowego ( ponad 16 tys.). W latach 1979 - 1994 najbardziej wzrósł udział hospitalizacji z powodu nowotworów płuc.

Urazy i zatrucia

Zewnętrzne przyczyny urazów i zatruć są najważniejszą przyczyną zgonów mężczyzn w wieku 1-45 lat i kobiet 1-35 lat. Sytuacja w Polsce w zakresie urazowości jest gorsza od przeciętnej w Europie zarówno pod względem poziomu umieralności, jak i charakteru jej zmian w czasie. Na początku lat dziewięćdziesiątych natężenie zgonów z powodu urazów i zatruć było w Polsce wyższe od średniego dla krajów europejskich o ponad 60% w przypadku mężczyzn i prawie 20% w przypadku kobiet (ryc. 9 i 10).
Znaczna część zgonów z powodu zewnętrznych przyczyn urazów i zatruć - około 1/4 wśród mężczyzn i 1/5 wśród kobiet - jest skutkiem wypadków drogowych. Polska pod względem śmiertelności wskutek wypadków drogowych zajmuje jedno z pierwszych miejsc w Europie.
Według danych Biura Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji w 1994 r. w 56904 wypadkach drogowych zginęło 6900 osób, a więc częściej niż w co dziesiątym wypadku ginął człowiek; aż 40% zabitych stanowili piesi. Liczba rannych w wypadkach drogowych prawie 10-krotnie przewyższała liczbę zabitych.
Ze względu na fakt, że zgony w wyniku następstw wypadków drogowych dotyczą osób młodych (2, 3 i 4 dekada życia), wypadki te są u mężczyzn przyczyną największej liczby utraconych, potencjalnych lat życia.
Tylko niewiele mniejszym zagrożeniem niż wypadki drogowe są samobójstwa, których liczba w ostatnich latach wzrosła. W Polsce w 1994 r. w wyniku śmierci samobójczej zginęło 5519 osób wobec 4970 osób w 1990 r. Częstość samobójstw mężczyzn jest w Polsce wyższa od przeciętnej w Europie, natomiast kobiet jest niższa.
W 1994 r. 14% leczonych w szpitalach mężczyzn i 6% kobiet znajdowało się tam z powodu urazów i zatruć. W latach 1979-1994 udział hospitalizowanych przypadków związanych z tymi przyczynami utrzymuje się na stałym poziomie.

...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin