Nauka Administracji
Zagadnienia i odpowiedzi na zerówkę 06.01.2009
1. Nauka administracji w ujęciu podmiotowym i przedmiotowym:
Przedmiot nauki administracji:
- otoczenie czyli środowisko, w którym działa administracja oraz wzajemne związki, jakie zachodzą między nimi;
- sprawy struktur organów administracji i wzajemnego powiązania aparatu administracyjnego administracji;
- funkcjonowanie aparatu administracyjnego;
- problematyka kontroli funkcjonowania administacji;
- sprawy techniki w administacji.
Celem nauki administarcji jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czym jest administracja, jak działa i czym się zajmuje. Tak pojmowana nauka administacji zajmuje się opisem rzeczywistości administacyjnej z uwzględnieniem konkretnych uwarunkowań ustrojowych, politycznych, społecznych i gospodarczych.
2. Rodzaje administracji:
- administracja publiczna (rządowa (Wojewoda, Minister), samorządowa (Wójt, Marszałek Sejmiku), nie podległa rządowi (Prezydent, izby skarbowe);
- administracja prywatna.
3. Pojęcie interesu publicznego:
Pojęcie należy do tzw. klauzul generalnych, czyli ma charakter nieostry. Pojęcie to możemy utożsamiać z pojęciem dobra wspólnego - wyznacza ono zakres dopuszczalnej ingerencji administracji. Wcześniej decyduje o tym ustawodawca. W zależności od tego, kto dokonuje wykładni tego pojęcia, może być ono inaczej rozumiane.
Dobra publiczne to dobra, które mogą być konsumowane jednocześnie przez wielu konsumentów, bez uszczerbku dla żadnego z nich.
4.Definicja negatywna i funkcjonalna administracji publicznej:
Definicja funkcjonalna: Przez administrację publiczną rozumie się zespół działań, czynności i przedsięwzięć organizatorskich i wykonawczych, prowadzonych na rzecz realizacji interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje na podstawie i w określonych przez prawo formach.
Definicja negatywna: Administrację stanowi ta działalność państwowa która nie jest ani ustawodawstwem, ani wymiarem sprawiedliwości. Podkreśla ona swoistość i odrębność władzy wykonawczej.
5. Cele działania administracji (publicznej i prywatnej):
Celem działania administracji publicznej jest zaspokajanie potrzeb społeczeństwa, działalność służebna nie nastawiona na zyski. Celem administracji prywatnej jest jak największa konkurencyjnośc i zyski.
6. Zasady działania administracji:
- zasada związania administracji prawem - organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i w granicach zakreślonych przepisami prawa;
- zasada kierownictwa - kierownictwo jest to działanie organu administracji publicznej organizacyjne, inicjatywne, koordynacyjne, sprawdzające, kadrowe, nadzorcze, kontrolne;
- zasada koordynacji - koordynacja w administracji publicznej sprowadza się do harmonizowania działań różnych organów administracji i urzędów publicznych dla osiągnięcia zamierzonych celów;
- zasada jawności działania;
- zasada decentralizacji;
- zasada nadzoru - nadzór jest to możliwość wynikająca z przepisów prawa wkraczania w działalność jednostki nadzorowanej środkami instruktywnymi, organizacyjnymi, kontrolnymi i władczymi;
- zasada kontroli - kontrola administracji sprowadza się do wykonywania czynności sprawdzających działania jednostek administracji publicznej;
- zasada odpowiedzialności - wyróżniamy: odpowiedzialność kierownicza (dotyczy osób pełniących kierownicze funkcje w administracji publicznej), odpowiedzialność karna (odpowiedzialność sprawcza indywidualna), odpowiedzialność majątkowa (wiąże się ze szkodami wyrządzonymi przez urzędnika w procesie realizacji funkcji administrowania), odpowiedzialność służbowa (jest to odpowiedzialność pracowników względem przełożonych za uchybienia wobec obowiązków służbowych).
7. Rządy prawa:
Koncepcja funkcjonowania państwa, zgodnie z którą całe życie społeczne powinno być podporządkowane normom prawnym. W państwie rządzić powinno prawo, nie zaś siła jak ma to miejsce w niektórych współczesnych reżimach totalitarnych. Regulacji szczegółowej powinna zostać poddana zwłaszcza wszelka aktywność państwa. Za jej twórcę uważa się Monteskiusza. Współcześnie koncepcja związana z ideą państwa prawa.
8. Państwo prawne:
Idea państwa prawa, przeciawstawiająca państwo policyjne, oparte na arbitralności władzy, państwu którym rządzą prawa. W państwie takim poddany staje się obywatelem. Idea państwa prawa oznacza przede wsztstkim, że prawo jest wiążące również dla władzy, obywatelowi zaś przyznaje się gwarancję poszanowania jego praw i ochrony przed samowolą władzy. Władza jest wiec zawsze ograniczona, nawet gdy demokratycznie legitymizuje ją wola obywatelska. Cechą wspólną rządów prawa i państwa prawnego jest sądowa kontrola aktów administracyjnych.
9. Zasady demokratycznego państwa prawnego:
Składają się na nie: zagwarantowanie oraz poszanowanie praw i wolności człowieka i obywatela, zasadę suwerenności, zasadę pluralizmu politycznego, kreowaniu władz przez okresowo odbywane wolne wybory powszechne, zapewnienie udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji państwowych. Demokratyczne państwo prawne to takie, w którym prawo odzwierciedla akceptowany społecznie system, oraz jest stosowane jednolicie.
Jako dodatkowe zasady można potraktować ochronę zaufania obywatela do państwa (poprzez stosowanie vacatio legis, zakazu retroakcji prawa, zasada praw nabytych), obowiązywanie zasad ustrojowych: (nadrzędności konstytucji, kontroli zgodności ustaw z konstytucją).
10. Sens administracji publicznej:
Takie działanie, którego treścią jest zaspokajanie zbiorowych i indywidualnych potrzeb obywateli.
11. Administracja a prawo oraz zasada legalności działania administracji:
Działanie administracji publicznej zgodnie z prawem jest istotnym elementem ustroju państwa prawa. Prawo określa zadania administracji, organizuje aparat administracyjny, oraz formy czynności podejmowanych prze organy administracji i jej aparat. Poza stosowaniem prawa przez administrację może ona także je tworzyć, w zakresie aktów wykonawczych.
Zasada legalności działania zawarta jest w Art. 7 Konstytucji RP: „Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa”.
12. Funkcje administracji:
- funkcja rządzenia - realizacja programu politycznego, który legł u podstaw objęcia władzy przez zwycięzców w wyborach;
- funkcja realizacji zadań bieżących administracji wynikających z obowiązujących ustaw, wśród których wsytępują: klasyczne działania władcze (funkcja porządkowo- reglanentacyjna, zezwolenia administracyjne, udzielanie koncesji, gwarantowanie bezpieczeństwa zdrowia i życia, działalność prewencyjna), administracja świadcząca (zaspokajanie potrzeb społecznych: usługi społeczne (oświata, ochrona zdrowia, opieka społeczna, kultura), świadczenia społeczne (zasiłki, zapomogi itd.), usługi techniczne), zarządzanie rozwojem (czynności planistyczne i koordynacyjne);
- funkcja właścicielska administracji - zarządzanie majątkiem publicznym.
13. Podziały w administracji (terytorialny, funkcjonalny itd.):
Terytorialny: regionalny - województwo, lokalny - powiat i gmina.
Funkcjonalny: administacja funkcjonalna (na rzecz wykonywania obowiązującego prawa i wynikających z niego zadań publicznych), administracja na rzecz rządzenia (obsługuje kreowanie polityki państwowej i prowadzi ją), administracja rządowa (centralna (Rada ministrów i ministrowie), terenowa (województwa)0, administracja samorządowa.
W ramach administacji rządowej wyróżniamy:
- zespolona - jest elementem rządowej administracji terenowej - chodzi o powiązanie organizacyjne organów tej administracji, wyróżnionych przedmiotem działania, należących do różnych działów administracji rządowej (nazwanych w ustawie o administracji rządowej w województwie kierownikami zespolonych służb, inspekcji i straży, np. komendant wojewódzki straży pożarnej, wojewódzki lekarz weterynarii, kurator oświaty, itd.), pod kierownictwem jednego organu o kompetencji ogólnej-wojewody w celu redukcji kosztów a dministracji, lepszej koordynacji działań i unikania dublowania kompetencji;
- niezespolona - w przeciwieństwie do administracji zespolonej nie jest podległa wojewodzie tylko bezpośrednio centralnym organom administracji, tak jak to jest w przypadku urzędu skarbowego, czy urzędu celnego. Organami administracji niezespolonej są terenowe organy administracji rządowej podporządkowane właściwemu ministrowi, a także kierownicy państwowych osób prawnych i kierownicy innych państwowych jednostek organizacyjnych wykonujących zadania z zakresu administracji rządowej na obszarze województwa.
14. Zasadniczy i pomocniczy podział terytorialny w administracji:
Podział zasadniczy (podstawowy) - tworzony dla terenowych organów mających znaczenie zasadnicze, organów o kompetencjach generalnych. Dla organów samorządu terytorialnego i organów administracji zespolonej Polskę podzielono na: województwa, powiaty i gminy.
Podział pomocniczy – tworzony dla organizacji niesamodzielnych (pomocniczych) np. obszar gminy dzieli się na sołectwa, miasta na osiedla lub dzielnice. Podobnie obszar powiatu może być dzielony na części obejmujące wiele gmin, a województwa na części obejmujące wiele powiatów.
15. Szczeblowa budowa aparatu administracji publicznej:
Ze względu na dużą ilość zadań, w skali całego kraju, pojawiła się konieczność rozbudowy aparatu administracji w układach pionowych. Organy centralne muszą mieć do pomocy podległe sobie organy lub inne jednostki organizacyjne. Szczeblowa budowa aparatu administracyjnego:
- wyznacza dla poszczególnych szczebli odrębne zadania;
- wiąże/ogranicza zadania organów poszczególnych stopni z odpowiednią jednostką podziału terytorialnego;
- wprowadza hierarchię, zapewniającą spoistość między poszczególnymi szczeblami tego systemu.
Agendy terenowe: jednoszczeblowe, dwuszczeblowe (najczęściej spotykane), wieloszczeblowe (np. policja) - dzielą się one zadaniami na podstawie przepisów prawnych.
16. Kryteria podziału zadań i kompetencji w administracji:
Za kryterium można uznać:
- wagę danego zadania;
- przepisy prawne;
- zasięg danej regulacji.
* Coś więcej by się przydało, ale w sumie dalej to już trzeba albo kminić logicznie, albo oglądać regularnie Fakty. ;) *
17. Stosowanie prawa przez administrację w demokratycznym państwie prawa:
Polega na tym iż uprawniony organ na podstawie norm prawnych generalnych i abstrakcyjnych określa skutki prawne jakiegoś faktu wydając rostrzygnięcia w indywidualnej sprawie.
18. Organy administracji publicznej (klasyfikacja ze względu na zadania i właściwość, skład, sposób kreacji, itd.):
Ze względu na zadania i właściwość wyróżniamy:
- organy decydujące;
- organy pomocnicze.
* Trudno tutaj o dobrą klasyfikację, ze względu na brak precyzji w pytaniu. *
Ze względu na skład osobowy wyróżniamy:
- organy jednoosobowe;
- organy kolegialne.
Ze względu na sposób kreacji wyróżniamy:
- organy wykreowane w drodze powołania jako decyzji administracyjnej (np. wojewoda);
- w drodze aktu organy władzy (np. Prezes Rady Ministrów);
- w drodze wyborów (np. zarząd gminy) czy wreszcie w drodze nominacji;
- z mocy prawa (prezydent miasta, którego obszar pokrywa się z powiatem grodzkim zostaje na mocy prawa starostą).
19. Definicje: centralizacji, subsydiarności, decentralizacji, dekoncentracji, koordynacji, kierownictwa, zwierzchnictwa, nadzoru i kontroli:
Centralizacja - przeciwieństwo dekoncentracji i decentralizacji - oznacza taki sposób organizowania aparatu administracyjnego, w którym organy niższego stopnia są podporządkowane organom wyższego stopnia.
Subsydiarność (pomocniczość) – zasada, według której każdy szczebel władzy powinien realizować tylko te zadania, które nie mogą być skutecznie zrealizowane przez szczebel niższy lub same jednostki działające w ramach społeczeństwa.
Decentralizacja - mówi o tym jak wygląda rozkład zadań pomiędzy poszczególnymi ogniwami danego aparatu w rozkładzie pionowym - nie chodzi tylko o zwierzchność; organ zdecentralizowany musi posiadać własne źródła dochodów i musi samodzielnie decydować o ich wydatkowaniu. Podstawowym zdecentralizowanym podmiotem administracji publicznej są jednostki samorządu terytorialnego.
Dekoncentracja - immanentna cechą decentralizacji. Polega na rozproszeniu kompetencji na większą ilość organów. Dekoncentracja terytorialna odbywa się w pionie, polega na przeniesieniu kompetencji na organy niższego szczebla. Dekoncentracja pozioma (resortowa) to przeniesienie kompetencji z jednego resortu na organ na tym samym szczeblu w innym resorcie.
Koordynacja - harmonizowanie działań różnych organów administracji lub różnych urzędów publicznych dla osiągania określonych celów. Aspekt pierwszy - koordynowanie w celu wypracowania jednolitego stanowiska w projektach aktów prawnych; aspekt drugi - zapewnianie spoistości w procesie wykonywania aktów prawnych i decyzji organów centralnych.
Kierownictwo - działanie organizacyjne, inicjatywne, koordynujące, sprawdzające, kadrowe i kontrolujące mające za zadanie osiągnięcie danego celu przy wykorzystaniu dostępnych środków. Każdy kierowniczy organ administracji publicznej musi posiadać kierownictwo. Dany organ ma możliwość wydawania aktów ogólnych (zarządzenie) i indywidualnych (polecenie). W aspekcie organizacyjnym organ administracji kieruje pracą innego organu bądź ich grupy, a w aspekcie służbowym przełożony kieruje pracą podległego mu zespołu pracowników.
Zwierzchnictwo - zdolność do kierowania, koordynacji działania podległego organu administracji, ale również zapewnianie jej warunków do skutecznego działania jak i ponoszenie odpowiedzialności za rezultaty jej działania.
Nadzór - kontrola danego organu i mozliwość władczego oddziaływania nań (nadzorujący bada zgodność z prawem powszechnie obowiązującym).
Kontrola - weryfikacja działań organu kontrolowanego przez organ kontrolujący.
20. Pojęcie administracji funkcjonalnej i administracji na rzecz rządzenia:
Administracja funkcjonalna - typowa działalność administracyjna (jakie to odkrywcze ^^).
Administracja na rzecz rządzenia - sprawowanie funkcji politycznych przez administrację; administracja nastawiona na przygotowanie politycznych decyzji dotyczących przyszłości; zaplecze polityczne organu naczelnego lub ministra.
21. Zakres działania, zadania, kompetencja i właściwość organu administracji:
Wyróżniamy szczególną i ogólną kompetencję organu do podjęcia rozstrzygnięcia:
- szczególna – zdolność organu do rozstrzygnięcia konkretnej sprawy;
- ogólna – zdolność do załatwiania spraw ogólnie.
Właściwość szczególna to zdolność prawna organu do rozpoznawania i rozstrzygania spraw administracyjnych określonego typu: ustawowa (wynika z przepisów ustawy), delegacyjna (wynika z delegacji ze względu na przekazanie sprawy z jednego organu administracji publicznej do drugiego).
Właściwość ustawowa składa się z właściwości: miejscowej (zdolność prawna organu administracji publicznej do załatwienia określonych spraw na obszarze określonej jednostki podziału terytorialnego kraju), rzeczowej (ustala się ją na pod...
gosicka