DPR.pdf

Prof. dr hab. Jan Ku

Dr Krzysztof Joñczyk

Dobra Praktyka Rolnicza

w gospodarstwie rolnym

Materia³y szkoleniowe

Radom 2005

Druk wykonano w ramach realizacji projektu Upowszechnianie Kodeksu Dobrej Praktyki Rolniczej

wród rolników, szczególnie na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania i w strefach

priorytetowych programów rolnorodowiskowych

Umowa S/7/2005 z FAPA

Realizator zadania - Konsorcjum w sk³adzie:

CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO w Brwinowie Oddzia³ w Radomiu

MAZOWIECKI ORODEK DORADZTWA ROLNICZEGO z siedzib¹ w Warszawie

MAZOWIECKA IZBA ROLNICZA z siedzib¹ w Warszawie-Weso³a

Opracowanie redakcyjne: prof. dr hab. Jan Ku, dr Krzysztof Joñczyk

Instytut Uprawy Nawo¿enia i Gleboznawstwa w Pu³awach

Projekt ok³adki: Danuta Guellard

Wspó³praca przy opracowaniu: Zdzis³aw Ginalski

Marek Krysztoforski

Janusz Lesisz

Tomasz Stachowicz

Dariusz Pomyka³a

Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddzia³ w Radomiu

ISBN 83-60185-04-2

Radom 2005

Druk: Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddzia³ w Radomiu

ul. Chorzowska 16/18, tel. (0 48) 365 69 00

Nak³ad: 13.668 egz.

Spis treci

1. Wprowadzenie ...........................................................................................................4

2. Oddzia³ywanie rolnictwa na rodowisko przyrodnicze .............................................5

2.1. Jakoæ wód ....................................................................................................5

2.2. ¯yznoæ i urodzajnoæ gleb ...........................................................................7

2.3. Krajobraz i bioró¿norodnoæ ........................................................................9

2.4. Zanieczyszczenie powietrza i emisja gazów powoduj¹cych efekt

szklarniowy .................................................................................................10

3. Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej ...........................................................................11

4. Gospodarowanie zgodne z zasadami Dobrej Praktyki Rolniczej ...............................14

4.1. Zasady Dobrej Praktyki w gospodarce p³odozmianowej ...........................14

4.2. Zasady Dobrej Praktyki w nawo¿eniu ........................................................18

4.2.1. Plan nawo¿enia ........................................................................................20

4.3. Podstawowe zasady Dobrej Praktyki w uprawie roli .................................25

4.4. Zasady Dobrej Praktyki w ochronie rolin .................................................27

5. Infrastruktura techniczna w gospodarstwie przeznaczona do przechowywania

nawozów naturalnych .............................................................................................28

5.1. Lokalizacja budowli do przechowywania nawozów naturalnych ..............29

5.2. P³yty i zbiorniki do przechowywania nawozów naturalnych ......................31

6. Gospodarowanie na trwa³ych u¿ytkach zielonych ...................................................34

6.1. Funkcja trwa³ych u¿ytków zielonych .........................................................34

6.2. Zasady gospodarowania na trwa³ych u¿ytkach zielonych ..........................34

7. Zwyk³a Dobra Praktyka Rolnicza ............................................................................36

7.1. Zakres kontroli w ramach Zwyk³ej Dobrej Praktyki Rolniczej ..................36

7.2. Dobra kultura rolna .....................................................................................39

Za³¹cznik Nr 1. Lista kontrolna .........................................................................................40

Za³¹cznik Nr 2 Obszary objête wymogami KDPR mapki ............................................43

1. WPROWADZENIE

Rolnictwo jest dzia³em gospodarki, który z jednej strony wykorzystuje naturalne

zasoby rodowiska (gleba, woda i powietrze), a z drugiej poprzez swoj¹ dzia³alnoæ,

kszta³tuje to rodowisko. Oddzia³ywanie rolnictwa na rodowisko, w zale¿noci od

organizacji i intensywnoci produkcji, mo¿e byæ zarówno dodatnie jak i ujemne. Ujemne

oddzia³ywania rolnictwa na rodowisko, w rozwiniêtych gospodarczo krajach Europy

Zachodniej, nasili³y siê wyranie w okresie ostatnich 50 lat. W okresie powojennym

wystêpowa³ powszechny niedobór ¿ywnoci, w zwi¹zku z tym polityka rolna by³a

ukierunkowana na maksymalny wzrost wydajnoci i zapewnienie samowystarczalnoci

¿ywnociowej. Szybki wzrost produkcji by³ mo¿liwy dziêki powszechnemu

wprowadzaniu do rolnictwa nowoczesnych, przemys³owych rodków produkcji (nawozy

mineralne, chemiczne rodki ochrony rolin, ci¹gniki i wydajne maszyny rolnicze itp.),

postêpu biologicznego (nowe odmiany rolin i rasy zwierz¹t), a tak¿e nowych technologii

¿ywienia zwierz¹t oraz ró¿nego rodzaju dodatków do pasz. Umo¿liwi³o to wzrost plonów

zbó¿ z 23 t/ha do 56 t/ha, ponad dwukrotnie zwiêkszy³a siê mlecznoæ krów oraz

dzienne przyrosty zwierz¹t rzenych.

Taki rozwój rolnictwa szybko doprowadzi³ do nadprodukcji, któr¹ próbowano

ograniczaæ poprzez limitowanie (kwotowanie - mleko, cukier, skrobia), ugorowanie

gruntów itp. Z drugiej strony ukszta³towa³y siê niekorzystne relacje cen rodków produkcji

do produktów rolniczych, co wymusza³o wzrost intensywnoci gospodarowania i skali

produkcji w gospodarstwie. W tych warunkach nastêpuje systematyczne powiêkszanie

gospodarstw lub stad utrzymywanych zwierz¹t poprzez likwidacjê s³abszych jednostek.

Nowoczesny, drogi sprzêt techniczny o du¿ej wydajnoci wymusza ograniczanie

asortymentu uprawianych rolin w gospodarstwie do 2-3 gatunków (roliny

technologicznie podobne). Uproszczenie p³odozmianu musi byæ okupione wiêkszym

zu¿yciem nawozów mineralnych i chemicznych rodków ochrony rolin. W produkcji

zwierzêcej upowszechnia siê fermowy chów du¿ych stad, najczêciej jednego gatunku

zwierz¹t w gospodarstwie. Zwierzêta s¹ ¿ywione pe³noporcjowymi mieszankami pasz

pochodz¹cymi przewa¿nie z zakupu, czyli wielkoæ produkcji zwierzêcej, szczególnie

trzody i drobiu, w ma³ym stopniu zale¿y od zasobów paszowych gospodarstwa. Stwarza

to du¿e problemy z w³aciwym zagospodarowaniem nadmiaru nawozów naturalnych,

najczêciej gnojowicy, której stosowane dawki przekraczaj¹ potrzeby pokarmowe

uprawianych rolin. Z kolei gospodarstwa specjalizuj¹ce siê tylko w produkcji rolinnej

(bezinwentarzowe) s¹ ca³kowicie pozbawione tych nawozów i musz¹ stosowaæ du¿e

dawki nawozów mineralnych. W konsekwencji taki sposób gospodarowania nasili³

ujemne oddzia³ywania rolnictwa na rodowisko przyrodnicze oraz zmniejszy³ zaufanie

konsumentów do jakoci artyku³ów ¿ywnociowych.

Polskie rolnictwo oceniane na podstawie wartoci rednich dla kraju jest

ekstensywne, gdy¿ zu¿ywa tylko 90 kg NPK, oko³o 0,5 kg substancji aktywnej rodków

ochrony rolin, a obsada zwierz¹t wynosi 0,45 DJP (du¿e jednostki przeliczeniowe)

w przeliczeniu na 1ha UR. Jednak czynniki ekonomiczno-organizacyjne wymuszaj¹

szybk¹ koncentracjê produkcji i specjalizacjê. Wed³ug danych Powszechnego Spisu

Rolnego z 2002 r. oko³o 45% gospodarstw nie prowadzi³o produkcji zwierzêcej,

a gospodarstwa te u¿ytkowa³y ponad 5 mln ha UR. Postêpuje szybko specjalizacja

w produkcji zwierzêcej. W okresie 1996 2002 liczba gospodarstw utrzymuj¹cych stada

krów licz¹ce 10 50 sztuk wzros³a 3-krotnie, a wzrost ten nastêpuje poprzez likwidacje

chowu byd³a w drobnych gospodarstwach. W tym samym okresie liczba gospodarstw

hoduj¹cych od 100 do 1000 sztuk trzody chlewnej zwiêkszy³a siê 2-krotnie. Nale¿y

jednoznacznie podkreliæ, ¿e taki rozwój rolnictwa bêdzie nasila³ jego negatywne

oddzia³ywania na rodowisko przyrodnicze, st¹d koniecznoæ wdro¿enia i upowszechnienia

dzia³añ ochronnych, które zawarte s¹ Kodeksie Dobrej Praktyki Rolniczej.

2. ODDZIA£YWANIE ROLNICTWA NA RODOWISKO

PRZYRODNICZE

2.1. Jakoæ wód

Powszechnie przyjmuje siê, ¿e w warunkach europejskich podstawowym

zagro¿eniem dla rodowiska zwi¹zanym z dzia³alnoci¹ rolnicz¹ jest zanieczyszczenie

wód, a g³ównymi czynnikami ska¿aj¹cymi wody s¹:

§ azotany ska¿aj¹ce wody gruntowe, co ogranicza lub po przekroczeniu normy 1

wyklucza ich przydatnoæ jako wody pitnej lub u¿ywanej do pojenia zwierz¹t.

Zwi¹zki te wymyte poza zasiêg systemu korzeniowego rolin wolno przemieszczaj¹

siê do wód gruntowych;

§ zwi¹zki azotu i fosforu powoduj¹ce prze¿ynienie (eutrofizacja) wód

powierzchniowych (rzeki, jeziora i stawy) oraz przybrze¿nych;

§ pozosta³oci rodków ochrony rolin lub leków weterynaryjnych, a tak¿e czynniki

biologiczne (bakterie i wirusy) mog¹ce przenikaæ do wód gruntowych

i powierzchniowych.

Wbrew panuj¹cym powszechnie opiniom g³ównym ród³em zanieczyszczenia

wód sk³adnikami nawozowymi (g³ównie azotem i fosforem) s¹ straty tych

sk³adników z nawozów naturalnych - odchodów zwierzêcych (obornik,

gnojówka i gnojowica) oraz cieków bytowych, a nie z nawozów mineralnych.

Wynika to st¹d, i¿ uwalnianie siê sk³adników pokarmowych z nawozów

naturalnych nastêpuje stopniowo w trakcie ich mineralizacji w glebie. Proces ten

intensywnie przebiega równie¿ jesieni¹ i uwalniaj¹cy siê wówczas azot, w przypadku

braku okrywy rolinnej, ulega przemieszczeniu w g³¹b z wsi¹kaj¹c¹ wod¹ opadow¹.

Podstawowym produktem rolnym w krajach rozwiniêtych jest bia³ko zwierzêce,

zawarte w miêsie, mleku i jajkach. Oko³o 80% plonów rolin zbieranych z gruntów ornych

i trwa³ych u¿ytków zielonych wykorzystuje siê w produkcji zwierzêcej jako pasza lub

ció³ka. Tylko kilka procent azotu zawartego w paszach jest przetwarzane na bia³ko

zwierzêce, natomiast reszta jest wydalana w kale i moczu, w formie nie strawionego

bia³ka rolinnego lub produktów jego przemiany. Czêæ azotu zawartego w odchodach

ulega stratom gazowym w postaci amoniaku ulatniaj¹cego siê z budynków inwentarskich

wg Dyrektywy Azotanowej UE - 50 mg NO3 =11,3 mg N-NO3 w 1 litrze wody, a wed³ug Polskiej Normy 10 mg N-

NO3 w 1 litrze wody

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: