Zgodnie z definicją Międzynarodowej Organizacji Zdrowia (WHO) zoonozy (choroby odzwierzęce) to choroby i zakażenia, które przenoszą się w sposób naturalny ze zwierząt kręgowych na człowieka.
Przyczyną chorób odzwierzęcych mogą być rozmaite drobnoustroje chorobotwórcze jak wirusy, bakterie, priony, grzyby, czy też pasożyty. Źródłem czynników etiologicznych zoonoz mogą być zarówno zwierzęta domowe, hodowlane jak i wolnożyjące. Drobnoustroje chorobotwórcze mogą przenosić się na ludzi poprzez kontakt bezpośredni lub pośrednio, czyli poprzez zanieczyszczone środowisko czy skażoną zarazkami żywność pochodzenia zwierzęcego. Z badań CDC (American Center for Disease Control and Prevention wynika, że najczęstszym wtórnym źródłem zakażenia chorobotwórczymi czynnikami zoonotycznymi jest żywność pochodzenia zwierzęcego a 55% ogniska stanowiły infekcje bakteryjne.
Czynniki warunkujące rozwój i szerzenie zoonoz
§ łańcuch epidemiologiczny
§ zbiornik zarazka
§ wrota zakażenia
§ stan odporności
§ migracja ludzi i zwierząt
§ grupa podwyższonego ryzyka
§ wektory mechaniczne i biologiczne
§ nosicielstwo i siewstwo zarazków
I. Przyczyny zewnętrzne - związane ze środowiskiem - zmiany środowiska wynikające z działalności człowieka
· zmiany wzorców zachowań
Znaczący wzrost liczby ludności na świecie i rozwój osadnictwa na terenach dotąd niezamieszkałych. To jedna z pierwotnych przyczyn powstania zoonoz.
· Stosowanie w żywieniu człowieka produktów pochodzących od zwierząt dzikich
· Duże skupiska ludzi i zwierząt przez nich hodowanych sprzyjały tworzeniu się być może pierwszych chorób odzwierzęcych.
1. Wielkostadna hodowla zwierząt (głównie świń, bydła i drobiu) sprzyja szerzeniu się chorób zakaźnych, w tym zoonoz
· Nasilenie obrotu mięsem, mlekiem oraz innymi produktami pochodzenia zwierzęcego.
· Transport zwierząt
· Podróżowanie ludzi. Kontakt z nowymi drobnoustrojami, wysoki potencjał epizootyczny. Podróże do krajów o nierozpoznanej ostatecznie sytuacji epidemiologicznej. Kontakt ze zwierzętami egzotycznymi.
· Zmiany w niszach ekologicznych
Przykłady nowo pojawiających sie chorób (czynników etiologicznych)
o AIDS
o BSE
o SARS
o Wirus ptasiej grypy H5N1
o gorączka Q
o Erlichiozy u ludzi
o Legionelloza - choroba legionistów
o Borelioza (choroba z Lyme)
o Kryptosporydioza
o Cyclosporoza
o Syndromy chorobowe
· PRDC
· PDMS
· PRRS
W Polsce choroby zaliczane do odzwierzęcych (zoonoz) podzielono na choroby wywołane przez priony, wirusy, bakterie, pasożyty, riketsje i chlamydia:
1. CHOROBY WYWOŁANE PRZEZ PRIONY
§ choroba Creutzfeldta-Jakoba
2. CHOROBY WIRUSOWE
§ SARS
§ gorączka krwotoczna Ebola
§ wścieklizna
§ kleszczowe zapalenie mózgu
§ pryszczyca
§ grypa-influenza
1. CHOROBY BAKTERYJNE
§ choroba kociego pazura,
§ dżuma
§ wąglik
§ borelioza
§ bruceloza
§ gruźlica odzwierzęca
§ różyca
§ salmonelozy
Ponadto: kolibakterioza, leptospirozy (choroba Weila, gorączka błotna, choroba stuttgarcka), listerioza, nosacizna, tularemia.
4. ROBACZYCE WYWOŁANE PRZEZ PASOŻYTY
Najczęstsze robaczyce:
§ robaczyce przewodu pokarmowego
§ glistnica (askarioza)
§ glistnice odzwierzęce - toksokaroza, zespół wędrującej larwy trzewnej
§ owsica (oksyuriaza)
§ włosogłówka ludzka (trichuroza).
§ węgorczyca (strongyloidoza)
§ tasiemczyce
§ włośnica (trichinellosis)
§ choroby pierwotniakowe
5. CHOROBY WYWOŁANE PRZEZ RIKETSJE, CHLAMYDIA
§ choroba ptasia – ornitoza
§ ehrlichioza, gorączka Q
Nie wszystkie choroby zaliczane do zoonoz podlegają obowiązkowi rejestracji. O tym jak wygląda postępowanie administracyjne decydują odpowiednie regulacje prawne.
Najczęściej występujące zoonozy w Europie
bąblowica, borelioza,
choroba ptasia, dermatomikozy,
glistnica, gorączka q,
gruźlica, jersinioza,
kampylobakterioza,kleszczowe zapalenie ,mózgu, kolibakteriozy, leptospiroza,
listerioza, opistorchiaza, różyca, salmonelozy, sporotrychoza, świerzb, tasiemczyce, toksoplazmoza, tularemia,
zakażenia paciorkowcowe, włośnica,
wścieklizna
Skutki zachorowań na zoonozy
SKUTKI ZDROWOTNO-FINANSOWE
choroba, zgon, czasowa lub całkowita utrata zdrowia, zmniejszenie dochodów związane z chorobą lub przejściem na rentę, koszty leczenia, niekorzystny oddźwięk społeczny
SKUTKI EPIDEMIOLOGICZNE
Konieczność masowych szczepień
Ograniczenie ruchu ludności
Hospitalizacja chorych
Wycofanie zanieczyszczonej żywności z handlu
Wzmożenie kontroli nad zwierzętami (wybijanie!)
Zoonozy podlegające przymusowemu leczeniu
n bruceloza
n grzybica woszczynowa i strzygąca
n grzybica drobnozarodnikowa
n tasiemczyce i choroby wywołane przez larwy tasiemców
n świerzb
n tularemia
n wścieklizna
n wąglik
Nadrzędnym organem międzynarodowym jest WHO – światowa Organizacja zdrowia – World Health Organisation oraz OIE – Światowa Organizacja Zdrowia zwierząt – Office Internationale des Epizootie.
· Dyrektywa z 17 listopada 2003 Parlamentu Europejskiego
„W sprawie monitoringu chorób odzwierzęcych i odzwierzęcych czynników chorobotwórczych”
- „wykaz chorób odzwierzęcych oraz odzwierzęcych czynników chorobotwórczych podlegających obowiązkowi monitorowania”
Podstawowy akt prawny regulujący ochronę zdrowia przed zakażeniami i chorobami zakaźnymi u ludzi:
Akt prawny opublikowany przez
Dziennik Ustaw z 2004 r. Nr 130 poz. 1394
ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1)
z dnia 18 maja 2004 r.
W sprawie zoonoz oraz czynników zoonotycznych podlegających obowiązkowi rejestracji2
(Dz. U. z dnia 8 czerwca 2004 r.)
Na podstawie art. 52 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. Nr 69, poz. 625) zarządza się, co następuje:
§1. Ustala się wykaz zoonoz oraz czynników zoonotycznych podlegających obowiązkowi rejestracji, który jest określony w załączniku do rozporządzenia.
§2. O wystąpieniu zoonozy lub wykryciu czynnika zoonotycznego powiatowy lekarz weterynarii powiadamia państwowego powiatowego inspektora sanitarnego.
§3. 1. Informacje o stwierdzonych zoonozach i wykrytych czynnikach zoonotycznych, podlegających obowiązkowi rejestracji, powiatowy lekarz weterynarii wpisuje do ksiąg chorób zakaźnych zwierząt.
2. Informacje, o których mowa w ust. 1, powiatowy lekarz weterynarii przekazuje wojewódzkiemu lekarzowi weteryn...
dorota1125