Korespondencja sztuk
(łacińskie correspondere - odpowiadać sobie, fr. correspondance des arts), związki, zależności i analogie między poszczególnymi dziedzinami sztuki, ich poszukiwanie i akcentowanie wynikają z przeświadczenia o zasadniczej wspólnocie wszystkich sztuk; idea bliska romantykom, do rangi programowego postulatu podnieśli ją symboliści, np. Correspondances Ch. Baudelaire’a. Definiował on romantyzm jako sztukę współczesną wyrażoną „wszystkimi środkami, jakimi dysponuje sztuka”.
Związki i zależności korespondencji sztuk mogą mieć różny charakter i ujawniać się na różnych poziomach dzieła, np. współwystępowanie elementów różnych sztuk w jednym utworze: muzyka i słowa w pieśni, ilustracja w powieści albo próba przekładu dzieła na język innej sztuki (np. Warszawianka S. Wyspiańskiego, przenikanie i działanie poszczególnych dziedzin sztuki na siebie, wzajemne przejmowanie gatunków (np. Ballady F. Chopina i Nokturny L. Staffa).
Ryszard Wagner dążył do stworzenia sztuki totalnej, syntetycznej. Słowo okazało się dla niego niedostateczną formą wyrazu, gdyż zatraciło swoją pierwotną wartość. Artysta powinien stawiać sobie za cel odnalezienie tej wartości, w czym może mu pomóc muzyka. Jak pisał Bertrand Marchal, „ambicją dramatu wagnerowskiego jest [...] powrót do pierwotnego przymierza muzyki i poezji poprzez pośrednictwo mitu”. Mit odwołuje się bowiem do tego, co najbardziej ludzkie, odarte z otoczki anegdotyczności i przypadkowości. Idealną sztuką jest sztuka dramatyczna, stanowiąca związek wielu rodzajów twórczości.
Młodopolskim ucieleśnieniem zasady jedności i korespondencji sztuk był malarz-poeta Stanisław Wyspiański
Synestezja
(gr. synaísthesis - równoczesne postrzeganie od sýn - razem' i aísthesis - poznanie poprzez zmysły) to w psychologii kojarzenie ze sobą wrażeń odbieranych przez różne zmysły, np. zapachów ze smakami - słodki zapach, dźwięków z kolorami - jasny głos. Inna nazwa to transpozycja wrażeń.
W mowie potocznej, a przede wszystkim w poezji synestezja przejawia się w zmetaforyzowanych wyrażeniach (jest więc środkiem stylistycznym: metaforą, a także animizacją i personifikacją), w których pewne doznania zmysłowe są przedstawiane w kategoriach właściwych innym zmysłom (np. słodkie wonie, dotyk ciszy, błękitna nuta, gęsta ciemność) bądź w których zakres stosowania kategorii zmysłowych ulega rozszerzeniu przez powiązanie ich z pojęciami abstrakcyjnymi (np. czarna rozpacz, gorzkie doświadczenie, krzyk duszy).
Synestezja jest w pewnym sensie rozwinięciem zasady analogii - jedne wrażenia zmysłowe możemy przełożyć na drugie. Poeci jako jeden z elementów upodobali sobie kolory: nadają barwy stanom psychicznym (np. szkarłatna depresja), dźwiękom (np. bladoniebieski szelest), aromatom (np. pomarańczowa woń). Czytelnik współuczestniczy w odkrywaniu sensu utworu, między innymi dlatego, że musi tym zagadkowym wrażeniom nadać jakie znaczenie - dlatego synestezja byłą niezwykle ważnym środkiem dla symbolistów
Charakterystycznym przykładem jest sonet Artura Rimbauda Samogłoski, w którym poszczególnym samogłoskom przypisane zostały kolory.
ekfraza (gr.) lit. utwór poetycki opisujący obraz, rzeźbę, budowlę.
iz_olda