CZAS PRACY.doc

(34 KB) Pobierz
CZAS PRACY

CZAS PRACY

5.7. Wymiar i rozkład czasu pracy

Kodeks pracy zawiera definicję ustawową czasu pracy. Ustawodawca w stwierdza, że czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Z tak zdefinio­wanego czasu pracy, jako kategorii prawnej, wynikają dwie konsekwencje:

• do czasu pracy wlicza się nie tylko czas efektywnej pracy pracownika, lecz również przerwy w świadczeniu pracy Jeżeli pracownik był gotów do wykonywania pracy, ale doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy;

• za czas pozostawania do dyspozycji pracodawcy pracownikowi przy­sługuje wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania.

Kodeks pracy określa podstawowy wymiar czasu pracy, nazywany także ustawowym wymiarem czasu pracy, wyznaczając maksymalne granice dobowego i tygodniowego czasu pracy. Regułą jest, że czas pracy nie może przekraczać:

• 8 godzin na dobę,

• 40 godzin w pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozli­czeniowym, nie przekraczającym 3 miesiące, a to oznacza, że w Ko­deksie pracy nie przewiduje się sztywnego ujęcia wymiaru tygodniowe­go czasu pracy a tylko normę przeciętną, bowiem w okresie rozlicze­niowym (wynoszącym maksymalnie 3 miesiące) średnia tygodniowa norma czasu pracy nie może być wyższa niż 40 godzin.                                                                                    Ustawodawca zawarł w Kodeksie pracy liczne przepisy, szczególne doty­czące: rozliczenia czasu pracy, możliwości podwyższania albo obniżania wymiaru czasu pracy, szczególnego rozkładu czasu pracy. Ze względu na rodzaj pracy lub jej organizację dopuszcza się możliwość przedłużenia wy­miaru czasu pracy do 12 godzin na dobę, a w stosunku do kierowców w transporcie samochodowym i w komunikacji samochodowej - do l0 go­dzin na dobę, z zachowaniem normy tygodniowej 40 godzin. W razie przy­jęcia takiego rozkładu czasu pracy, okres rozliczeniowy z reguły podlega skróceniu do l miesiąca. Okres rozliczeniowy może być wyjątkowo przed­łużony do 3 miesięcy, ale tylko po wyrażeniu na to zgody przez zakładową organizację związkową, a jeżeli taka organizacja nie działa u danego praco­dawcy - po uprzednim zawiadomieniu właściwego inspektora pracy.

Inny przepis dotyczy możliwości stosowania w transporcie samochodo­wym i w komunikacji samochodowej przerywanego czasu pracy według z góry ustalonego rozkładu, przewidującego nie więcej niż jedną przerwę w pracy w ciągu doby, trwającą nie dłużej niż 6 godzin.

Kolejny przepis wprowadza zakaz stosowania podwyższonego wymiaru dobowego czasu pracy, który dotyczy:

a)      pracowników zatrudnionych na stanowiskach, na których wystę­pują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych dla zdrowia,                   b) pracownic w ciąży,

c) pracownic opiekujących się dzieckiem do lat 4.

Pracodawca jest obowiązany prowadzić ewidencję czasu pracy. Pracownik ma pra­wo żądać od pracodawcy udostępnienia ewidencji czasu pracy, a praco­dawca jest obowiązany spełnić owe żądanie.

5.2. Czas pracy w ruchu ciągłym

Ustawodawca w Kodeksie pracy definiuje pojęcie „pracy w ruchu cią­głym" oraz normuje istotne elementy organizacji pracy w ramach ruchu ciągłego, zaś w szczególności dotyczące wymiaru i rozkładu czasu pracy. Pracą w ruchu ciągłym jest praca, która nie może być wstrzy­mana ze względu:

• na technologię produkcji - o konieczności pracy w ruchu ciągłym decyduje technologia produkcji, która nie pozwala na wstrzymanie pra­cy, tym samym warunkuje ona potrzebę wykonywania pracy przez całą dobę i w każdym dniu tygodnia,

• lub na konieczność ciągłego zaspakajania potrzeb ludności - o konieczności pracy w ruchu ciągłym decyduje bezwzględna potrzeba zaspakajania określonych potrzeb ludności nieprzerwanie przez całą dobę i przez wszystkie dni tygodnia.

Istotną cechą pracy w ruchu ciągłym jest jej nieprzerwany tok przez całą dobę oraz wszystkie dni tygodnia. Wymaga to szczególnej organizacji pracy, bowiem z jednej strony - chodzi o zapewnienie nieprzerwanego funkcjono­wania zakładu pracy, zaś z drugiej strony - zagwarantowanie pracownikom wolnego dnia w tygodniu. Dlatego ustawodawca dopuszcza możliwość przed­łużenia czasu pracy w ruchu ciągłym do 48 godzin przeciętnie na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym trwającym nie dłużej niż 4 tygodnie, a w granicach tej normy czas pracy może być przedłużony jednego dnia w niektórych tygodniach do 12 godzin. Ustawodawca przewiduje również możliwość czterobrygadowej lub podobnej organizacji pracy, w której czas pracy nie przekracza 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym, nie dłuższym niż 4 miesiące.

5.3. Praca w godzinach nadliczbowych

Pracą w godzinach nadliczbowych jest pracą wykonywaną ponad nor­my czasu pracy, ustalone przepisami Kodeksu pracy, a więc wykonywana po przekroczeniu dobowej i tygodniowej czy też okresowej normy czasu pracy.

Ustawodawca dopuszcza możliwość pracy w godzinach nadliczbowych tylko wówczas, gdy przepisy Kodeksu pracy na to zezwalają, a tym samym tylko w sytuacjach i granicach wyznaczonych przepisami prawa. Zgodnie z wolą ustawodawcy praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczal­na tylko w razie:

• konieczności prowadzenia akcji ratowniczej dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego albo dla ochrony mienia lub usunięcia awarii,

• szczególnych potrzeb pracodawcy - wobec wystąpienia nagle potrzeb szczególnych, trudnych do przewidzenia w normalnym toku procesu pracy

Przepisy prawa pracy zabraniają zatrudnienia niektórych pracowni­ków w godzinach nadliczbowych, np. kobiet w ciąży, pracowników mło­docianych,

Ustawodawca w Kodeksie pracy określił granice dopuszczalnej ilo­ści godzin nadliczbowych, które dotyczą tylko przypadku pracy w godzi­nach nadliczbowych z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy. W tym przypadku liczba godzin nadliczbowych nie może przekroczyć dla poszcze­gólnego pracownika 4 godziny na dobę oraz 150 godzin w roku kalendarzo­wym.

Za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje pracownikowi dodat­kowe wynagrodzenie, niezależnie od normalnego wynagrodzenia, w wyso­kości: 50% wynagrodzenia - za pracę w dwóch pierwszych godzinach nad­liczbowych na dobę oraz 100% wynagrodzenia - za pracę w dalszych godzi­nach nadliczbowych na dobę oraz w godzinach nadliczbowych przypadają­cych w nocy, niedziele i święta.

5.4. Praca w nocy oraz w niedziele i święta

Praca w porze nocnej jest dla pracownika bardziej wyczerpująca i może być związana ze szczególną uciążliwością osobistą. Dlatego praca w porze nocnej jest unormowana w prawie pracy w sposób szczególny. Art. 137 § l kp określa porę nocną- obejmuje ona 8 godzin pomiędzy 2100 i 7°°. Pra­cownikowi wykonującemu pracę w porze nocnej przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, które wynosi za każdą godzinę pracy w porze nocnej 20% stawki godzinowej wynikającej z najniższego wynagrodzenia za pracę, okre­ślonego przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Również w szczególny sposób odniósł się prawodawca do pracy w nie­dziele i święta, które są dniami wolnymi od pracy. Z reguły za pracę w niedzielę oraz w święto uważa się pracę wykonywaną pomiędzy godziną 600 w tym dniu a godziną 600 następnego dnia (np. od 600 w niedzielę do 6°° w poniedziałek).

Zatrudnianie pracownika w dni wolne od pracy jest w zasadzie niedo­puszczalne. Może ono nastąpić tylko wyjątkowo - w razie zaistnienia sytuacji określonych w Kodeksie pracy.

Wobec zatrudnienia pracownika w niedzielę pracodawca jest obowiązany zapewnić mu inny dzień wolny od pracy w tygodniu, a w zakładach, w których praca odbywa się również w niedzielę - zapewnić pracownikowi korzystanie co najmniej raz na 3 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy.

 

...
Zgłoś jeśli naruszono regulamin