PROCARYOTA
1. Pierwsze organizmy
* pojawiły się na Ziemi około 3,5 miliarda lat temu w postaci pojedynczych komórek o prostej budowie
* prokariotyczne – gr. pro – przed i karyon – jądro
* przypominały współczesne archeany i przypuszcza się, że to z nich powstały wszystkie grupy organizmów bezjądrowych a także eukarioty
- organizmy jądrowe
2. Choroby bakteryjne
a) bakterie chorobotwórcze
* wykorzystują wiele sposobów atakowania i wywoływania chorób w organizmie człowieka
* wytwarzają otoczki komórkowe chroniące je przed fagocytozą
* produkują enzymy, np. koagulazy powodujące krzepnięcie krwi i hemolizyny wywołujące rozpad krwinek czerwonych u gospodarza
* wytwarzają swoiste jady – toksyny, które zatruwają organizm człowieka
b) charakterystyka niektórych chorób bakteryjnych
Choroba
Sposób zakażenia
Objawy
Profilaktyka
Błonica (dyfteryt)
Maczugowiec błonicy
(droga kropelkowa)
Osłabienie, bóle gardła, gorączka, zaczerwienienie gardła i migdałków, obrzęk podżuchwowy węzłów chłonnych
Unikanie kontaktów z chorymi, obowiązkowe szczepienia ochronne
Dur plamisty (tyfus plamisty)
Riketsje – pałeczki
(przez wesz odzieżową lub głowową)
Wysoka gorączka, dreszcze, utrata przytomności, drobna plamista wysypka na ciele, halucynacje
Zwalczanie wszawicy, izolacja chorych, szczepienia ochronne
Gruźlica
Prątki gruźlicy (prątki Kocha, mycobacterium tuberculosis)
Choroba groźna, przewlekła. Atakuje różne narządy, najczęściej płuca. Choroba społeczna w Polsce
Kiła (syfilis)
Krętek blady
Treponema pallidium
(droga płciowa, z matki na dziecko przed lub podczas porodu)
Owrzodzenia na narządach płciowych, czerwona wysypka na ciele, bóle głowy, kości, stawów.
Po wielu latach utajenia zapalenia stawów, uszkodzenie serca i układu nerwowego.
Wcześnie wykryta całkowicie uleczalna, nieleczona kończy się śmiercią.
Higiena osobista, unikanie przypadkowych kontaktów seksualnych
Płonica (szkarlatyna)
Paciorkowiec ropny
(droga powietrzna)
Zapalenie gardła, gorączka (39-40C), wymioty, bóle brzucha i głowy, biegunka, szkarłatna wysypka
Izolacja chorych, dezynfekcja mieszkania po wyzdrowieniu chorego
Rzeżączka
Dwoinki rzeżączki
Gonokok (Neisseria gonorrhoeae)
(droga płciowa, wspólne używanie np. pościeli, ręczników)
Mężczyźni: ropny wyciek z cewki moczowej, pieczenie i ból przy oddawaniu moczu, w stanie przewlekłym zapalenie gruczołu krokowego
Kobiety: upławy, zaburzenie cyklu miesięcznego, bezpłodność, zapalenie stawów
Salmonellozy
Salmonella
W większości przypadków są to zatrucia pokarmowe, które w zależności od gatunku salmonelli mają cięższy lub lżejszy przebieg. Najcięższą salmonellozą jest dur brzuszny wywoływany przez S.thypi.
Tężec
Laseczka tężca
(zanieczyszczona ziemia w kontakcie ze zranioną skórą)
Mrowienie w okolicach rany, niepokój, bóle głowy, szczękościsk, utrudnione połykanie, bolesne skurcze i bóle mięśni
Szczepienia ochronne, przy zranieniu podanie surowicy przeciwtężcowej
Zapalenie płuc
Różne bakterie (np. diplococcus pneumoniae)
Bóle gardła, głowy, kaszel, gorączka, osłabienie
Zgorzel (gangrena)
Laseczka zgorzeli gazowej
Martwica tkanek
przy zranieniu podanie surowicy przeciwtężcowej
4. Znaczenie
* w odległych epokach geologicznych prokarioty brały udział w tworzeniu złóż ropy naftowej, siarki, pokadów rud żelaza czy naturalnych złóż saletry amonowej
* biorą udział w krążeniu materii w ekosystemach a także w obiegu pierwiastków w całej biosferze (np. azotu, węgla, wodoru, tlenu)
* szczepy bakterii współcześnie wykorzystywane są na skalę przemysłow do produkcji alkoholi, kwasów organicznych (np. octowego), antybiotyków, hormonów, enzymów, witamin i aminokwasów
* powodują kiszenie się kapusty, ogórków i oliwek
* powodują zsiadanie się mleka
* sinice ze względu na zdolność przyswajania wolnego azotu wykorzystuje się jako naturalny nawóz
* biogaz powstający podczas beztlenowej fermentacji obornika jest stosowany do ogrzewania pomieszczeń i napędzania pojazdów
* proces tlenowego i beztlenowego utleniania ścieków przez mikroorganizmy jest podstawą funkcjonowania biologicznych oczyszczalni ścieków
* bakterie transgeniczne (zmienione genetycznie) – potrafią produkować ludzką insulinę, hormon wzrostu, czynniki krzepliwości krwi itp.
Budowa
Cechy
Cytoplazma
* na zewnątrz błony
* zbudowana z misternej sieci włókien utworzonych z mureiny (polimeru białkowo-cukrowego), grubość ścian bywa różna
* białkowo-lipidowa
* otacza cytoplazmę
* ulega w niektórych miejscach pofałdowaniu, tworząc wypuklenia na obszarze cytoplazmy o różnych kształtach
MEZOSOMY – niewielkie, koncentryczne, biorą udział w oddychaniu komórkowym i są miejscem przyczepu genoforu
TYLAKOIDY/CHROMATOFORY – duże, blaszkowate twory wypełnione barwnikami
* wytwarzana dodatkowo na zewnątrz ściany komórkowej przez bakterie o cienkiej ścianie
Błona komórkowa zewnętrzna
Ściana komórkowa
Błona komórkowa
Otoczki śluzowe
* dość często spotykane
* w zależności od gatunku mają różną grubość
* spełniają funkcje ochronne
*chronią przed wyschnięciem lub wchłonięciem przez inne organizmy
* w wypadku bakterii chorobotwórczych chronią przed rozłożeniem przez białe krwinki gospodarza
* składają się ze spiralnie skręconych włókien flageliny (białko zbliżone do miozyny występujące we włóknach mięśniowych)
* osadzone są w zewnętrznych powłokach komórki za pomocą haczyka i kilku białkowych pierścieni, tworzących swoisty silnik wprawiający rzęskę w ruch obrotowy
* występują zazwyczaj u bakterii o cienkiej ścianie komórkowej
* mają postać delikatnych, białkowych rurek sterczących z cytoplazmy, tak, że niektóre komórki przypominają przez to sterczące jeże
* ułatwiają bakteriom przytwierdzanie się do podłoża
* pile płciowe służą do łączenia komórek bakteryjnych w trakcie procesu płciowego (koniugacji)
Pile
Rzęski
Fimbrie
* komórki kilkakrotnie mniejsze od komórek innych organizmów
(zazwyczaj od 0,5 do 10µm)
* niektóre ruchliwe bakterie (krętki) dochodzą do 500µm długości, czyli prawie 0,5mm
* mogą przybierają różne kształty
KOMÓRKA PROCARYOTA
Plazmidy
* mniejsze od genoforu, koliste nici DNA
* zawierają cząść informacji genetycznej bakterii, warunkującą np. odporność na antybiotyki
Rybosomy
* struktury biorące udział w syntezie białek
* mniejsze niż u eukariota
Nukleoid
Ziarna materiału zapasowego
* obszar cytoplazmy nie odgraniczony żadną błoną
* nie tworzy jądra komórkowego
* materiałem zapasowym jest zazwyczaj glikogen, wolutyna lub skrobia sinicowa (u sinic)
* struktury przetrwalnikowe tworzone przez laseczki i niektóre maczugowce
* są swego rodzaju kapsułami ratunkowymi
* powstają wewnątrz komórki przez obudowanie genoforu (wraz z pewną ilością cytoplazmy, błoną komórkową i rybosomami) wielowarstwową ścianką złożoną z białek i cukrowców wysycanych tłuszczami
* odporne na wysoką i niską temperaturę, wiele czynników chemicznych, wysychanie, promienie UV, niekorzystne pH itd.
* w stanie anabiozy (życia utajonego) mogą przebywać wiele lat, a w momencie poprawy warunków odtworzyć całą komórkę spelniającą wszystkie funkcje życiowe
Genofor
* pozwijana, kolista nić DNA zawarta w nukleoidzie
* zapisana jest tu informacja genetyczna komórki
Endospory
ODŻYWIANIE BAKTERII
...
lidkalideczka